V SA/Wa 2469/15

Starszy referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. S. i M. S. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) kwietnia 2015 r. Nr (...) w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania oraz odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. R. S., działając w imieniu własnym oraz jako przedstawiciel ustawowy małoletniego M. S. wystąpiła z wnioskami o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, iż gospodarstwo domowe prowadzi z trójką dzieci oraz teściową, posiada dom o pow. 150 m2, nieruchomość rolną o pow. około 22,2739 ha (w tym grunty własne 14 ha oraz grunty dzierżawione 8 ha) oraz budynki gospodarcze o pow. 200 m2, natomiast nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Wnioskodawczyni oświadczyła, iż uzyskuje dochody z gospodarstwa rolnego w wysokości około 50.000 zł rocznie, zaś jej teściowa otrzymuje emeryturę w wysokości 1.200 zł miesięcznie. W uzasadnieniu podniosła, iż prowadzi gospodarstwo rolne po zmarłym mężu, w którym pomagają jej dzieci. Wskazała, iż powierzchnia gospodarstwa uległa zmniejszeniu z uwagi na wypowiedzenie dotychczasowym umów dzierżawy, ponadto zła sytuacja finansowa związana jest z kryzysem i zaległościami jej kontrahentów z zapłatą za trzodę i zboże. Oświadczyła, iż wydatki zawiązane z utrzymaniem rodziny i prowadzeniem gospodarstwa domowego wynoszą 3.000 zł miesięcznie, wydatki zawiązane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego wynoszą 3.000 zł miesięcznie, a nadto posiada zobowiązanie z tytułu kredytu w wysokości około 5.000 zł miesięcznie. W piśmie z dnia 17 grudnia 2015 r. wyjaśniła, iż jeden z jej pełnoletnich synów jest zatrudniony na umowę o pracę, natomiast drugi pełnoletni syn jest zatrudniony w prowadzonym przez nią gospodarstwie rolnym. Skarżąca wskazała, iż przyznano jej dopłaty do gruntów rolnych, jednakże zostały one zablokowane na poczet zaległości i nie zostały wypłacone. Wnioskodawczyni podniosła, iż członkowie jej rodziny nie posiadają majątku ruchomego o znacznej wartości ani rachunków bankowych. Miesięczne wydatki na utrzymanie rodziny wynoszą od 2.500 do 3.000 zł. Dodatkowo wyjaśniła, iż obecnie powierzchnia prowadzonego gospodarstwa rolnego uległa zmniejszeniu, po wygaśnięciu umów z Agencją Nieruchomości Rolnych oraz po sprzedaży części gruntów będących jej własnością. Na skarżącej ciążą zobowiązania i zaległości związane z prowadzeniem działalności rolnej, w tym zobowiązanie z tytułu kredytu zaciągniętego na spłatę długów zaciągniętych przez jej zmarłego męża. Do pisma załączyła żądane dokumenty, m. in. kopie zeznań podatkowych i kopie dokumentów bankowych. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Przed wyłożeniem motywów dla których odmówiono przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ich rodzin. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Z urzędu wiadomym jest, że na skarżącej oraz jej małoletnim synu ciążą solidarnie wpisy sądowe w dwóch zainicjowanych postępowania – po 100 zł w każdym – w łącznej wysokości 200 zł. Analizując złożone przez stronę oświadczenia, nie sposób uznać by nie była ona w stanie ponieść kosztów sądowych w wysokości 200 zł bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Przede wszystkim nie można przyjąć by rodzina skarżącej znajdowała się w stanie ubóstwa, skoro posiada majątek nieruchomy i ruchomy o znacznej wartości, jak również uzyskuje stały dochód z tytułu prowadzonej działalności rolniczej, a jej teściowa otrzymuje świadczenie emerytalne. W tym zakresie wskazać w szczególności należy, iż wnioskodawczyni posiada nieruchomość w postaci domu o wartości – według własnego oświadczenia – 315.000,00 zł, a także zabudowania gospodarcze o pow. 200 m2, nieruchomość rolną o pow. 14 ha, a nadto dzierżawione grunty o pow. 8 ha. Wprawdzie wnioskodawczyni nie złożyła oświadczenia w zakresie posiadanego majątku ruchomego o znacznej wartości, jednakże z doświadczenia życiowego wiadomym jest, że prowadząc działalność rolniczą na pow. 22 ha, z natury rzeczy musi posiadać sprzęt rolniczy, a nadto zwierzęta hodowlane, skoro sama oświadcza, że jej kontrahenci zalegają z płatnościami za trzodę oraz zboże. Wnioskodawczyni uzyskuje stały dochód w wysokości około 50.000,00 zł rocznie, a więc około 4.200 zł miesięcznie, a nadto jej teściowa uzyskuje emeryturę w miesięcznej wysokości 1.200 zł. W tym miejscu zauważyć także należy, iż w dodatkowym oświadczeniu wnioskodawczyni wskazała wprawdzie, iż jeden z jej małoletnich synów jest zatrudniony na umowę o pracę, jednakże ani nie wskazała wysokości wynagrodzenia z tego tytułu ani też nie przedstawiła żadnego dokumentu na te okoliczność, do czego została wezwana zarządzeniem z dnia 2 grudnia 2015 r. Ponadto z dodatkowego oświadczenia wynika okoliczność, że powierzchnia gospodarstwa rolnego skarżącej była większa ale uległa "ostatnio" zmniejszeniu, co było również spowodowane "sprzedażą części gruntów będących jej własnością". Wskazać jednakże należy, iż wnioskodawczyni nie podała szczegółów dotyczących sprzedaży części gruntów rolnych, nie wyjaśniła jaką kwotę z tego tytułu uzyskała i na co ją przeznaczyła, do czego była zobowiązana w ramach ujawnienia stanu majątkowego posiadania. Niezależnie jednak od powyżej wskazanych braków, analizując złożone przez wnioskodawczynię oświadczenia oraz przedstawione dokumenty, stwierdzić z całą stanowczością trzeba, iż posiada ona majątek o znacznej wartości, z pewnością zaś o wartości znacznie przekraczającej zasoby majątkowe przeciętnego gospodarstwa domowego. W konsekwencji nie sposób zaliczyć jej do osób, które z uwagi na stan majątkowy zasługują na udzielenie prawa pomocy. Przywołać w tym miejscu należy stanowisko jakie zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 7 kwietnia 2006 r. o sygn. akt I OZ 452/06, zgodnie z którym, obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności strony, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę. Z kolei w postanowieniu z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08 podkreślono, iż fakt uzyskiwania przez wnioskodawcę stałego miesięcznego dochodu [...] przesądza o tym, iż udział w kosztach sądowych nie doprowadzi do uszczerbku w utrzymaniu koniecznym. Jednocześnie podniesiono, iż należy rozgraniczyć pojęcie "uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny" oraz "uszczerbku na majątku". Należy również wskazać, iż w orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Właściciel nieruchomości dysponuje bowiem majątkiem, w wyniku obciążenia którego może pozyskać środki potrzebne do pokrycia kosztów sądowych (por. postanowienia NSA z dnia 14 lipca 2006 r. sygn. akt II OZ 726/06; z dnia 25 listopada 2013 r. o sygn. akt I OZ 1132/13; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Poglądy te znajdują odpowiednie zastosowanie w stanie faktyczny niniejszej sprawy. Odnosząc się natomiast do podnoszonego zadłużenia (spłata kredytów i innych zobowiązań) przypomnieć trzeba, iż rozpoznając prawo pomocy brane są pod uwagę wyłącznie wydatki niezbędna dla utrzymania, do których nie można zaliczyć zobowiązań pieniężnych z tytułu zaciągniętych pożyczek czy kredytów. Nie można bowiem przyjąć jakoby takie zobowiązania miały charakter priorytetowy przed kosztami sądowymi. Jak to już prezentowano w orzecznictwie, strona która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. W postanowieniu z dnia 9 lutego 2005 r. o sygn. akt OZ 1363/04 Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż fakt spłaty zaciągniętych kredytów czy też ponoszenia kosztów dalszej edukacji nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Przywołać również trzeba stanowisko, jakie zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 19 grudnia 2013 r. o sygn. akt I OZ 1202/13, zgodnie z którym, skoro skarżący jest w stanie wygospodarować środki na spłatę kredytu, to winien także wywiązać się z obowiązku poniesienia opłat sądowych. Sąd podkreślił przy tym, iż koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Kredyt zaciągnięty przez skarżącego nie może być traktowany priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Podnieść dodatkowo należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy wnioskująca strona nie posiada majątku, który mogłaby przeznaczyć na udział w kosztach sądowych, a nie w przypadku, gdy środki takie wprawdzie posiada ale przeznacza je na inne wydatki, które nie stanowią niezbędnych dla utrzymania. W końcu zauważyć należy, iż nie bez znaczenia dla niniejszej sprawy jest wysokość ciążących na wnioskodawczyni kosztów sądowych. Jak to już wskazano, obecnie jest zobowiązana do uiszczenia dwóch wpisów sądowych po 100 zł. Mając zatem na uwadze oświadczone dochody i porównując je z wydatkami związanymi z niezbędnym utrzymaniem (według oświadczenia skarżącej w wysokości od 2.500 do 3.000 zł miesięcznie), nie sposób przyjąć, by wydatek w wysokości 200 zł spowodował uszczerbek dla rodziny skarżącej. Zauważyć przy tym można, iż analiza jednego z przedstawionych przez stronę wyciągu z rachunku bankowego (k. 74a akt sądowych) prowadzi do wniosku, iż na rachunek ten wpływa świadczenie z tytułu "renty", co do którego nie złożyła ona oświadczenia, a także dokonywane są wpłaty gotówkowe w wysokości przekraczającej koszty sądowe w sprawie. Stwierdzić także należy, iż w dniu 14 grudnia 2015 r. z rachunku bankowego skarżącej dokonano przelewu kwoty 800 zł, co nie może umknąć uwadze z tego względu, iż nastąpiło to już po wezwaniu jej do wpisu sądowego, a nadto po wezwaniu do złożenia dodatkowego oświadczenia w sprawie z wniosku o prawo pomocy, które to wezwanie skarżąca otrzymała tym samym dniu (k. 52 akt sądowych). Reasumując, jeżeli wnioskodawczyni dysponuje jakimikolwiek zasobami majątkowymi to winna partycypować w kosztach postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.