V SA/Wa 2640/16

Straszy referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawo pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi S. Ż. na decyzję Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia ... lipca 2016 r. Nr ... w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. S. Ż. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, posiada dom o pow. 100 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 2,32 ha, natomiast nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 10 wniosku oświadczył, iż jego żona uzyskuje miesięczny dochód z tytułu renty w wysokości 660 zł. Do swoich stałych wydatków wnioskodawca zaliczył opłaty za gaz, wodę i energię elektryczną w łącznej wysokości 450 zł. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z dnia [...] r. wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. Pismem nadanym w dniu [...] r. wnioskodawca poinformował, iż zarówno on, jak i jego żona "chorują", w związku z czym żona skarżącego otrzymuje rentę chorobową w wysokości 660 zł, natomiast skarżący jest "na zasiłku chorobowym, który wynosi 320 zł". Małżonkowie ponoszą wydatki w wysokości 450 zł, a nadto ponoszą koszty leczenia, które wynoszą "czasami" 500 zł. Dodatkowo skarżący oświadczył, iż "dopłata z ARiMR na rok wynosi 1.522 zł". Do pisma załączył: kopię decyzji z dnia [...] r. o przyznaniu płatności na rok 2015; kopię decyzji z dnia [...] r. o ponownym ustaleniu jego żonie wysokości renty rolniczej; zaświadczenie z dnia [...] r. o posiadaniu gospodarstwa rolnego; przekaz pocztowy zasiłku chorobowego za okres od 20.10. do 20.11.2016 r. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Przypomnieć należy, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Analizując złożone przez stronę oświadczenia, w pierwszej kolejności stwierdzić należy, iż wnioskodawca nie wykonał należycie zarządzenia z dnia 16 grudnia 2016 r., którym został wezwana do udzielenia odpowiedzi na konkretne pytania, jak również do złożenia określonych dokumentów. W tym zakresie wskazać w szczególności należy, iż skarżący nie wskazał wysokości miesięcznego dochodu z tytułu gospodarstwa rolnego. Skoro bowiem oświadcza, iż posiada nieruchomości rolne o pow. 2,32 ha (co potwierdza również przedłożone zaświadczenie z dnia [...] r.), na którym – jak sam oświadcza – uprawiane są zboża, a ponadto otrzymuje płatności obszarowe i płatności za zalesianie (decyzja z dnia [...] r.), to winien on złożyć oświadczenie na temat dochodów uzyskiwanych z tego tytułu, bądź wykazać, iż mimo takiego stanu rzeczy, dochodów z gospodarstwa rolnego nie osiąga oraz wyjaśnić jakie są tego przyczyny. Zauważyć należy, iż wnioskodawca został wezwany nie tylko do podania informacji na temat miesięcznego dochodu netto z gospodarstwa rolnego, ale również do złożenia dokumentów potwierdzających uzyskiwane dochody z tytułu sprzedaży płodów rolnych (żyta), np. faktur sprzedaży, a także dokumentów potwierdzających koszty uzyskania dochodu z gospodarstwa rolnego, czego nie wykonał w zakreślonym terminie. W konsekwencji niemożliwym okazało się ustalenie rzeczywistej wysokości dochodów skarżącego i jego żony. Następnie zauważyć należy, iż skarżący nie udzielił odpowiedzi na pytania dotyczące jego sytuacji rodzinnej, nie wyjaśnił, czy posiada dzieci, rodziców, rodzeństwo, nie wskazał także jaki jest stan majątkowego posiadania członków jego rodziny, czy osiągają one dochody i w jakiej miesięcznej wysokości, czy posiadają nieruchomości, ruchomości o znacznej wartości bądź zasoby pieniężne. W końcu podnieść należy, iż skarżący nie wykonał zarządzenia z dnia [...] r. w zakresie udzielenia informacji czy on sam, jak również jego żona oraz inne osoby, z którymi ewentualnie prowadzi gospodarstwo domowe posiadają rachunki bankowe oraz do złożenia wyciągów i wykazów z tych rachunków z okresu ostatnich trzech miesięcy. Należało mieć przy tym na uwadze, iż skarżący otrzymuje pomoc finansową z ARiMR, która zgodnie z właściwymi przepisami, jest przekazywana wyłącznie na rachunek bankowy producenta rolnego. Przypomnieć zatem należy, iż w orzecznictwie podkreśla się, że dopiero na podstawie wyciągów z rachunków bankowych skarżącego oraz wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym – z okresu ostatnich kilku miesięcy (minimum 3) – możliwe jest dokonanie rzetelnej analizy sytuacji majątkowej strony we wcześniejszym okresie oraz na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wyciąg z rachunku bankowego obejmujący krótszy okres czasu nie odzwierciedla przebiegu zmian sytuacji finansowej strony, nie pozwala ocenić, jakie są stałe, a jakie doraźne koszty utrzymania, obciążenia i dochody w gospodarstwie domowym, jak również czy potencjalne trudności finansowe mają charakter trwały, czy też są jedynie przejściowe (por. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2016 r. o sygn. akt II GZ 916/15; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto pamiętać należy, iż dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również jak wygląda obrót tymi środkami, czy strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie, bądź też jakie są przyczyny, że posiadając źródło dochodów nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należało, iż wnioskodawca nie przedstawił istotnych dla oceny wniosku informacji dotyczących sytuacji majątkowej i rodzinnej. Wskazać trzeba, iż występując o prawo pomocy strona winna liczyć się z tym, iż będzie zobowiązana do wyczerpującego przedstawienia sytuacji majątkowej swojej i osób, z którym pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Przywołane na wstępie regulacje uprawniają do żądania złożenia nie tylko dodatkowego oświadczenia, ale przede wszystkim do żądania przedłożenia określonych dokumentów (art. 255 p.p.s.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jak również nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Odmowę przyznania prawa pomocy uzasadnia także sytuacja, gdy strona podaje fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04). W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że wybiórcze przedstawienie dokumentów pozbawia sąd możliwości oceny rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego (por. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2016 r. o sygn. akt II GZ 916/15). Należy również podkreślić, iż referendarz sądowy nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r. o sygn. akt II GZ 774/13). Reasumując podnieść należy, iż z uwagi na niewystarczające wykazanie sytuacji majątkowej przez wnioskodawcę, nie można dokonać oceny, czy spełnia on ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. W konsekwencji powoduje to, że jego wniosek nie może zostać uwzględniony. Jak to bowiem słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.