V SA/Wa 276/19
WyrokWSA w Warszawie2019-05-24
Skład orzekający: Andrzej Kania, Marek Krawczak, Bożena Zwolenik
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organy administracji publicznej prawidłowo oceniły przesłanki ważnego interesu zobowiązanego lub interesu publicznego przy odmowie umorzenia odsetek od należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym?Ratio decidendi
Sąd uznał, że organy administracji publicznej nie przeprowadziły wystarczająco rzetelnej analizy stanu faktycznego sprawy, w szczególności sytuacji finansowej skarżącego oraz skutków ekonomicznych realizacji zobowiązania. Brak ten uniemożliwił prawidłową ocenę przesłanek ważnego interesu zobowiązanego i interesu publicznego, co skutkowało uznaniem decyzji za dowolną. W związku z tym, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję.Stan faktyczny
Skarżący złożył wniosek o umorzenie odsetek od należności głównej wynikającej z decyzji o zwrocie środków unijnych. Organy administracji odmówiły umorzenia, uznając, że nie zostały spełnione przesłanki ważnego interesu zobowiązanego ani interesu publicznego. Skarżący argumentował, że odmowa umorzenia doprowadzi do jego upadłości, likwidacji działalności i negatywnych skutków społeczno-gospodarczych w regionie. Organy odwoławcze powołały się na przepisy ustawy o finansach publicznych, jednak skarżący zarzucił im błędną wykładnię pojęć interesu publicznego i ważnego interesu zobowiązanego oraz niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności faktycznych.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Zarządu Województwa M. z dnia [...] grudnia 2018 r. oraz zasądził od Zarządu Województwa M. na rzecz [...] w O. kwotę 697 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kania, Sędzia WSA - Marek Krawczak, Sędzia WSA - Bożena Zwolenik (spr.), Protokolant spec. - Anna Szaruch, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 maja 2019 r. sprawy ze skargi [...] w O. na decyzję Zarządu Województwa M. z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę: 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Zarządu Województwa M. na rzecz [...] w O. kwotę 697 zł (sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Przedmiotem skargi O. [...] w O. (dalej: "O.", "Strona", "Skarżący") jest decyzja Zarządu Województwa [...] (dalej: "Zarząd [...]", "organ odwoławczy") z [...] grudnia 2018 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję [...] Jednostki Wdrażania Programów Unijnych (dalej: "[...]") z [...] października 2018 r. nr [...], w sprawie odmowy umorzenia odsetek od należności głównej wynikającej z decyzji Zarządu Województwa [...] z [...] czerwca 2018 r. nr [...], uchylającej decyzję [...] Jednostki Wdrażania Programów Unijnych nr [...] z [...] stycznia 2018 r. sprostowanej postanowieniem z [...] stycznia 2018 r. w części dotyczącej wysokości kwoty zwrotu i okresu wyłączenia w naliczaniu odsetek w związku z realizacją projektu "(...)" w ramach Priorytetu I Działania 1.4 RPO.
Ww. decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
O. zawarł w dniu [...] maja 2012 r. z Województwem [...] umowę nr [...] na realizację w ramach (...) projektu pn. "[...]". Beneficjentowi przyznano dofinansowanie w wysokości 10 000 000 zł, stanowiące nie więcej niż 100 % kwoty całkowitych wydatków kwalifikowalnych projektu.
W trakcie działań kontrolnych przeprowadzonych przez [...] stwierdzone zostały nieprawidłowości finansowe na kwotę 10 000 000 zł. Odmowa realizacji zaleceń i brak uregulowania kwoty uznanej za niekwalifikowalną w terminie wynikającym z zaleceń pokontrolnych, skutkowały wszczęciem w dniu [...] stycznia 2017 r. postępowania administracyjnego, które zakończyło się wydaniem w dniu [...] stycznia 2018 r. decyzji nr [...] orzekającej zwrot kwoty 10 000 000 zł wraz z odsetkami liczonymi jak dla zaległości podatkowych. Postanowieniem z [...] stycznia 2018 r. [...] wyłączyła okres od dnia 21 stycznia 2017 r. do dnia doręczenia decyzji w naliczaniu odsetek.
W wyniku wniesionego odwołania, Zarząd Województwa [...] decyzją nr [...] z [...] czerwca 2018 r. orzekł, że kwota podlegająca zwrotowi wynosi 6 779 733,58 zł. Decyzja Zarządu Województwa [...] została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (sygn. akt: V SA/Wa 1322/18).
W dniu [...] lipca 2018 r. [...] wystawił upomnienie wzywające do uregulowania kwoty w wysokości 6 779 733,58 zł stanowiącej należność główną i 31 271,30 zł odsetek naliczonych na dzień wystawienia upomnienia oraz obciążył O. kosztami upomnienia w wysokości 11,60 zł.
W dniu [...] sierpnia 2018 r. Zobowiązany zwrócił kwotę w wysokości 11,60 zł, która została zaliczona na poczet kosztów upomnienia.
W dniu [...] sierpnia 2018 r. Beneficjent dokonał zwrotu kwoty stanowiącej równowartość należności głównej, tj. 6 779 733,58 zł, bez odsetek. Wierzyciel wydał postanowienie o zaliczeniu wpłaty proporcjonalnie na poczet kwoty zaległości i kwoty odsetek za zwłokę, a następnie w dniu [...] września 2018 r. przesłał do Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. tytuł wykonawczy w celu wszczęcia postępowania egzekucyjnego.
W dniu [...] września 2018 r. Strona złożyła do [...] wniosek o umorzenie w całości odsetek za zwłokę określonych w decyzji Zarządu Województwa [...] z [...] czerwca 2018 r. i w upomnieniu z [...] lipca 2018 r. Beneficjent uzasadnił wniosek ważnym interesem podatnika, wskazał, iż nie posiada środków finansowych na pokrycie żądanych odsetek, a ewentualny zwrot będzie się wiązał z ogłoszeniem upadłości i utratą pracy zatrudnionych osób.
W efekcie przeprowadzonego przez [...] postępowania, w dniu [...] października 2018 r. wydana została decyzja o numerze wskazanym wyżej, którą odmówiono umorzenia odsetek od należności głównej, określonych w decyzji z [...] czerwca 2018 r.
Po rozpoznaniu odwołania, zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją z [...] grudnia 2018 r., Zarząd Województwa [...] utrzymał w mocy decyzję [...].
Organ odwoławczy powołał się na przesłanki zastosowania ulgi w spłacie należności określone w art. 64 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2077 ze zm.), dalej: "u.f.p.", inaczej niż [...], która wskazała na art. 57 ust. 1 tej ustawy. Wyjaśnił przy tym, że w przedmiotowej sprawie nie została w stopniu wystarczającym spełniona przesłanka ważnego interesu zobowiązanego, uzasadniająca zastosowanie ulgi w spłacie. Brak środków na zaspokojenie należności, niezależnie od tego czy wiąże się z realizacją "Strategii wyjścia", czy wynika generalnie z działalności związanej z udzielaniem pożyczek, nie stanowi w ocenie organu odwoławczego, wystarczającej przesłanki do odstąpienia od odzyskania tych odsetek.
Zarząd [...] wskazał, że badając przesłanki udzielenia ulgi w spłacie należności wziął pod uwagę m.in. sytuację ekonomiczną Zobowiązanego, w tym również spłacalność pożyczek oraz wypracowanie zysków w postaci odsetek od udzielonych pożyczek na poziomie 17 368, 68 zł. Natomiast nie można w jego ocenie utożsamiać powyższego z pojęciem braku szkody w budżecie UE, jak czyni to O., gdyż szkoda ta, nawet potencjalna, stanowi element definicji "nieprawidłowości" sformułowanej w art. 2 ust. 7 rozporządzenia Rady (WE) nr 1083/2006 i jest przesłanką ocenianą w postepowaniu zwrotowym (decyzja na podstawie art. 207 u.f.p. określająca kwotę podlegającą zwrotowi wraz z odsetkami w związku z nieprawidłowościami), nie zaś w postępowaniu dotyczącym udzielania ulg w spłacie, gdzie przesłanka szkody w budżecie UE nie podlega ocenie.
Nadto organ odwoławczy podał, że informacja o złożonym wniosku o otwarcie przyspieszonego postępowania układowego i o upadłość nie przesądza o wyniku tych postępowań i o sytuacji finansowej Wnioskodawcy. Zdaniem organu mimo wykazywanej straty Spółka nie utraciła płynności finansowej. Organ odwoławczy zgodził się z organem I instancji, że w świetle przedstawionych przez Stronę dokumentów finansowych, żądana kwota jest wysoka, a możliwości płatnicze zobowiązanego trudne.
Odnosząc się do drugiej przesłanki uprawniającej organ do udzielenia ulgi w spłacie odsetek - interesu publicznego, Zarząd [...] uznał, że nie można utożsamiać przesłanki interesu publicznego uzasadniającej udzielenie ww. ulgi z działalnością statutową. Działalność statutowa O. realizowana w interesie publicznym, sama w sobie nie uprawnia do twierdzenia, że O. spełnia przesłankę "interesu publicznego" uprawniającą do udzielenia ulgi w spłacie odsetek. Natomiast wskazywanie na skutki społeczno-gospodarcze w postaci utraty możliwości pozyskiwania przez przedsiębiorców pożyczek, dowodzi zdaniem organu odwoławczego jedynie tego, że ograniczona zostanie realizowana przez O. akcja pożyczkowa, natomiast nie daje dostatecznych podstaw do prezentowania poglądu, iż spełniona została przesłanka do udzielenia ulgi.
Wobec przeprowadzonej analizy stanu faktycznego i prawnego sprawy, organ odwoławczy stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki ważnego interesu zobowiązanego lub interesu publicznego uprawniające do udzielenia O. ulgi w spłacie w postaci umorzenia odsetek w całości. Nie zgodził się ze Stroną, że w przedmiotowej sprawie doszło do niedostatecznego wyjaśnienia i uzasadnienia wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych, które mogłoby mieć wpływ na wynik rozstrzygnięcia. Udzielenie ulgi, nie ma bowiem wpływu na dotychczasowe efekty wynikające z działalności F. [...] prowadzonego przez O. czy W. [...] w O., powstałej z inicjatywy O. (m.in. działalność wydawnicza, zakończenie programu E., kontynuowanie studiów na U. [...]). Brak odniesienia się przez organ I instancji do sfery życia społecznego i gospodarczego O. czy Powiatu O. i dotychczasowych pozytywnych efektów wynikających z działalności O., pozostaje w ocenie organu odwoławczego bez wpływu na ocenę przesłanki interesu publicznego.
O. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na omówioną decyzję Zarządu Województwa [...] zarzucając naruszenie:
1) art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.f.p. przez błędną wykładnię interesu publicznego przez ograniczenie go do interesu samorządu w postaci zapewnienia ściągalności odsetek, podczas gdy pojęcie interesu publicznego odnosić należy do wartości wspólnych dla całego społeczeństwa,
2) § 3 ust. 1 i 2 uchwały nr [...] Zarządu Województwa [...] w sprawie szczegółowych zasad, sposobu i trybu udzielania ulg w stosunku do niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym oraz stanowiących płatności w ramach komponentu regionalnego Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki oraz Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa [...] 2007-2013 przez odmowę umorzenia odsetek,
3) art. 7, art. 80 oraz art. 77 § 1 K.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych, a mianowicie następstw odmowy umorzenia w sferze życia społecznego i gospodarczego Miasta O. i Powiatu O. i nierozważenie przesłanki ważnego interesu publicznego przemawiającego za udzieleniem ulgi w postaci umorzenia odsetek,
4) art. 107 § 3 K.p.a. przez niewystarczające uzasadnienie faktyczne i prawne zaskarżonej decyzji,
5) sprzeczność istotnych ustaleń i wniosków obu organów z treścią materiału dowodowego zebranego w sprawie przez przyjęcie, że nie zostały spełnione przesłanki ważnego interesu zobowiązanego lub interesu publicznego uprawniające do udzielenia ulgi mimo ustalenia, że zachodzą "przesłanki dla umorzenia należności w części, odroczenia terminu spłaty lub rozłożenia płatności na raty nie zaś umorzenia w całości" ze względów gospodarczych lub społecznych, natomiast brak przesłanki interesu publicznego podczas gdy Skarżący wykazał, że pożyczki są w trakcie spłaty, a wymieniony przez organ II instancji w uzasadnieniu decyzji zysk w postaci odsetek od udzielonych pożyczek został pochłonięty przez spłatę kwoty 6 779 733,58 zł oraz przez ściągnięcie przez [...] dalszych kwot w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, co zupełnie umknęło organom obu instancji, a ponadto całkowicie zostały przez organy obu instancji pominięte przesłanki interesu publicznego w postaci zaniechania pomocy dla przedsiębiorców, co prowadzi do obniżenia aktywności gospodarczej słabiej rozwiniętej części Województwa [...], a co za tym idzie zmniejszenie wpływów podatkowych oraz wzrost wydatków na aktywizację zawodową i obniżanie bezrobocia oraz upadłości Skarżącego.
Podnosząc te zarzuty O. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji [...] oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego.
Autor skargi podkreślił, że organy w bardzo zawężony sposób pojmują interes publiczny, co prowadzi do nierespektowania przez organ wartości wspólnych dla całego społeczeństwa takich jak sprawiedliwość, rozwój gospodarczy regionu, minimalizacja kosztów społecznych, zapobieżenie upadłości zobowiązanego, kosztów prowadzenia programu wspierania przedsiębiorczości, likwidacja instytucji szkoły wyższej prowadzonej przez skarżącego. Wszystkie te aspekty sprawy znalazły się poza zakresem rozważań organów, podczas gdy należą one zdaniem Skarżącego do istotnych przesłanek, które są podstawą rozstrzygnięcia w sprawie.
Wnoszący skargę wyjaśnił, że posiadane przez S. środki finansowe są funduszami specjalnymi, z których S. nie może regulować żadnego rodzaju kar finansowych, ani innych zobowiązań. Ponadto od 2 lat odnotowuje ujemny wynik finansowy, i tak w 2016 roku strata wyniosła 23 230,57 zł, a w 2017 roku 28 650,07 zł. Natomiast na dzień [...] lipca 2018 roku strata wyniosła 133 213,93 zł. Ujemny wynik finansowy jest bezpośrednim skutkiem realizacji "Strategii Wyjścia" w zakresie monitoringu spłat udzielonych pożyczek, ich księgowania, rozliczania oraz czynności kontrolnych. Wstrzymanie udzielania pożyczek w ramach realizowanego projektu "Pożyczki dla Mikroprzedsiębiorstw" przyczyniło się bezpośrednio do znacznego wydłużenia czasu oczekiwania na uzyskanie wsparcia w F. [...] w O. Tymczasem prawidłowy przebieg realizacji projektu powoduje wysoką spłacalność udzielonych pożyczek na poziomie 96,25 % oraz wypracowanie zysków w postaci odsetek od udzielonych pożyczek w kwocie 1 736 868 zł, które zgodnie z umową przeznaczane są na dalsze pożyczki. Skarżący podkreślił, że brak jest rzeczywistej szkody w budżecie Unii Europejskiej, a sama realizacja projektu przyniosła wiele pozytywnych skutków w całym regionie w postaci nowopowstałych przedsiębiorstw oraz miejsc pracy.
Zdaniem O. odmowa umorzenia odsetek przyniesie jedynie negatywne skutki zarówno dla Strony w postaci upadłości oraz likwidacji instrumentów wsparcia dla osób bezrobotnych i przedsiębiorców, a także osób zainteresowanych rozpoczęciem działalności gospodarczej lub też jej rozwinięciem, gdyż możliwość uzyskania środków w formie pożyczki na ten cel zostanie bezpowrotnie utracona. Ponadto upadłość Stowarzyszenia przyniesie ze sobą negatywne skutki przede wszystkim dla przedsiębiorców będących beneficjentami projektu "Pożyczki dla mikroprzedsiębiorców" oraz realizowanego w ramach F. [...]. Wypowiedzenie umów pożyczek związane z procesem upadłości Stowarzyszenia może doprowadzić do przymusowej egzekucji środków pozostających w dyspozycji przedsiębiorców. Fakt ten w sposób bezpośredni wpłynie na ich zdolność kredytową, a tym samym utrudni pozyskiwanie kapitału w przyszłości.
Skarżący jest przekonany, że odmowa umorzenia odsetek w wysokości 3 127 130 zł godzi w uzasadniony ważny interes Zobowiązanego powodując zachwianie podstaw jego egzystencji.
W odpowiedzi na skargę, Zarząd [...] wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonego aktu pod względem jego zgodności z prawem, to znaczy ustalenie, czy organy orzekające w sprawie prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. W przypadku stwierdzenia, iż w sprawie naruszono przepisy – czy to prawa materialnego, czy też postępowania – sąd uchyla zaskarżoną decyzję i zwraca sprawę do postępowania przed organem administracyjnym, właściwym do jej rozstrzygnięcia. Jednocześnie, stosownie do treści przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Rozpatrując sprawę w ramach wskazanych wyżej kompetencji, Sąd stwierdził, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.
Pismem z dnia [...] września 2018 r. Skarżący złożył wniosek o umorzenie w całości odsetek za zwłokę określonych w decyzji Zarządu Województwa [...] z [...] czerwca 2018 r. i w upomnieniu z [...] lipca 2018 r. stwierdzając, że nie posiada środków finansowych na pokrycie żądanych odsetek, a ewentualny zwrot będzie się wiązał z ogłoszeniem upadłości S. oraz zakończeniem jego 22 letniej działalności w zakresie tworzenia nowych miejsc pracy, zwalczania bezrobocia oraz aktywnego wspierania przedsiębiorców. Wskazał również, że wymagalność odsetek w wys. 3 127 130 zł godzi w ważny interes podatnika powodując zachwianie podstaw jego egzystencji.
Należności, o których umorzenie wniósł Skarżący, stanowią niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym. Zgodnie bowiem z art. 60 pkt 6 u. f. p., środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publiczno-prawnym są w szczególności dochody budżetu państwa albo budżetu jednostki samorządu terytorialnego należności z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz inne należności związane z realizacją projektów finansowanych z udziałem tych środków, a także odsetki od tych środków i od tych należności.
Na podstawie art. 64 ust. 1 u. f. p. właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może udzielać określonych w art. 55 ulg w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60. Powołany w tym przepisie art. 55 określa rodzaje ulg – umorzenie w całości albo w części, odroczenie spłaty lub rozłożenie jej na raty. Jednocześnie w art. 67 u. f. p. zawarto regulację, iż do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60, nieuregulowanych tą ustawą stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267), dalej: "K.p.a.", i odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.), dalej: "O. p.".
Art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p., przewiduje dwie przesłanki umorzenia należności publicznoprawnych: ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny.
Pojęcia te stanowią klauzule generalne, a ich konkretyzacja dokonywana jest na tle stanu faktycznego indywidualnej sprawy.
O istnieniu ważnego interesu zobowiązanego decydują kryteria zobiektywizowane. W szczególności niezbędne jest ustalenie sytuacji majątkowej dłużnika, skutków ekonomicznych, jakie wystąpią w wyniku realizacji zobowiązania. Interes zobowiązanego musi być na tyle istotny, aby jego pominięcie powodowało dla niego wyraźnie dostrzegalne negatywne skutki (por. m.in. wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2013 r. sygn. akt II GSK 170/12 (Lex nr 1337103).
W literaturze przedmiotu wskazuje się, że odwołanie się do interesu publicznego wymaga każdorazowo dokonywania oceny skutków rozstrzygnięć prawnych z punktu widzenia respektowania wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak np. sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy publicznej (zob. S. Babiarz, B. Dauter, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2004, s. 255).
Należy podkreślić, że z pojęć niedookreślonych nie wynika swoboda wykładni prawa, lecz obowiązek precyzyjnego ich wyjaśnienia oraz kompetencja posługiwania się w jego stosowaniu zasadami prawa oraz ocenami pozaprawnymi, albowiem proces interpretacji pojęć nieostrych jest elementem wykładni prawa (por. wyrok NSA z dnia 25 lutego 1997 r. sygn. akt II SA/Lu 582/96).
Ponadto należy mieć na uwadze, że decyzja w przedmiocie udzielenia ulgi, stosownie do unormowania art. 64 ust. 1 u.f.p., ma charakter uznaniowy. Świadczy o tym użycie w art. 64 ust. 1 tej ustawy słowa "może", co oznacza, że nawet w przypadku wystąpienia ważnego interesu zobowiązanego lub interesu publicznego organ nie będzie zobowiązany do umorzenia zaległości. Ustawodawca nie wskazał bowiem sytuacji, w której organ miałby obowiązek zastosowania ulgi. Rozstrzygnięcie organu nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.).
W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwaliło się stanowisko, że w tego typu postępowaniach wyróżnić należy dwa etapy. W pierwszym organ powinien ocenić, czy w danej sprawie zaszła choćby jedna z dwóch wspomnianych wyżej przesłanek ulgi, a w razie stwierdzenia, że taka nie zaszła, powinien odmówić zastosowania ulgi. Decyzja w tym zakresie, tj. ustalenia materialnoprawnej przesłanki zastosowania ulgi, nie ma charakteru uznaniowego, lecz związany. Drugi etap aktualizuje się wtedy, gdy organ uzna istnienie przesłanki, a polega on na wykazaniu, dlaczego w tej sprawie, pomimo istnienia przesłanki, ulga nie zostaje przyznana. Tylko ten drugi etap cechuje się uznaniowością, co jednak nie oznacza dowolności. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę ten pogląd podziela.
Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie, nie zostały ustalone istotne okoliczności faktyczne w sposób umożliwiający rozstrzygnięcie sprawy.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji ograniczył się do stwierdzenia, że nie zachodzi żadna z przesłanek określonych w art. 57 pkt 1 u.f.p., jak również przesłanki wynikające z uchwały nr [...] Zarządu Województwa [...] w sprawie szczegółowych zasad, sposobu i trybu udzielania ulg w stosunku do niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym oraz stanowiących płatności w ramach komponentu regionalnego Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki oraz Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa [...] 2007-2013, nie wskazując żadnych okoliczności uzasadniających to stwierdzenie. Dodał również, że trudna sytuacja finansowa Strony jest wynikiem podejmowanych przez nią decyzji.
Organ II instancji również całkowicie pominął analizę sytuacji majątkowej Skarżącego i ocenę skutków ekonomicznych, jakie wystąpią w wyniku realizacji zobowiązania będącego przedmiotem wniosku o umorzenie.
Sąd wskazuje, że aby ocenić sytuację finansową Skarżącego w sposób rzetelny, jak wymagają tego stosowne przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, należało ustalić stan należności i zobowiązań Stowarzyszenia, czego nie uczyniono. Ten brak jest szczególnie istotny ze względu na znaczną wysokość kwoty zobowiązania z tytułu odsetek, o której umorzenie wnosi Skarżący.
Zdaniem Sądu argumentacja zawarta w uzasadnieniu decyzji organu II instancji ograniczająca się do przytoczenia treści przepisów prawa oraz orzecznictwa sądów administracyjnych bez odniesienia tych regulacji do stanu faktycznego w rozpoznawanej sprawie wskazuje na dowolność w podejmowaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Organ odwoławczy stwierdził wprawdzie, że istotnie Skarżący znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, ale stanowiska tego bliżej nie uzasadnił, w szczególności zaś nie uczynił tego w kontekście przesłanek "ważnego interesu zobowiązanego" i "interesu publicznego".
Jeszcze raz należy podkreślić, że pojęcia "ważnego interesu zobowiązanego", czy "interesu publicznego" nie mają stałego zakresu treści, lecz jest to zespół ogólnie zarysowanych celów, które należy wziąć pod uwagę w procesie stosowania prawa i zawsze odnieść go do indywidualnej sytuacji zobowiązanego występującego z wnioskiem o umorzenie zaległości.
Wskazać także należy, że działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada na organ administracji publicznej obowiązek wyważenia interesu publicznego z indywidualnym interesem strony, gdyż zobowiązuje go do tego art. 2 Konstytucji w każdym przypadku, w którym w sprawie ma zastosowanie norma prawna uzależniająca załatwienie sprawy od tzw. uznania administracyjnego.
Zgodnie z przepisami postępowania administracyjnego, organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydawaniu rozstrzygnięcia korzystając ze swobody uznania administracyjnego ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 K.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 K.p.a.
W uzupełnieniu należy dodać, że decyzje w przedmiocie ulg jako decyzje uznaniowe podlegają kontroli sądu administracyjnego w ograniczonym zakresie. Sądową kontrolą nie jest objęte rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonanego przez organ wyboru. Sądy administracyjne nie są bowiem uprawnione do badania merytorycznej zasadności decyzji uznaniowej. Takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Decyzja uznaniowa w pełnym zakresie podlega natomiast badaniu co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi i ocenie czy organ prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości podatkowych mają swoje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym oraz, czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne (zob. wyrok NSA z dnia 15 lipca 2008 r. sygn. akt II FSK 660/07, Lex nr 485329; wyrok NSA z dnia 16 lipca 2013 r. sygn. akt II FSK 2148/11).
Sąd stwierdza, iż w niniejszej sprawie organ podjął zaskarżoną decyzję z przekroczeniem zasad uznania administracyjnego, a więc w sposób dowolny, czym naruszył wskazane wyżej przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien ustalić stan faktyczny w oparciu o całość zebranego materiału dowodowego, uwzględniając przedstawione wyżej wywody i wykładnię prawa.
Ze wskazanych wyżej powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 wyroku. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. w pkt 2 wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 27.07.2026. · Źródło