V SA/Wa 2789/16

Starszy referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi Ł. W. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] sierpnia 2016 r. Nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną postanawia: 1. umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. 2. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego. Wyrokiem z dnia 7 kwietnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Ł. W. Skarżący wystąpił z wnioskiem – sporządzonym na formularzu PPF nadanym w dniu [...] r. – o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie, posiada dom o pow. mieszkalnej 180 m2 wraz z piwnicą (58,8 m2) i strychem (111,93 m2) oraz nieruchomość rolną o pow. 6,02 ha, natomiast nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 10 wniosku oświadczył, iż otrzymuje rentę w wysokości 1.552,93 zł miesięcznie. Wnioskodawca przedstawił swoje miesięczne zobowiązania i stałe wydatki, do których zaliczył: energię elektryczną – 283,86 zł, wodę – 28,15 zł, wywóz śmieci – 18 zł, lekarstwa – kwota nieczytelna, żywność – 320 zł oraz środki czystości – 75 zł. W dodatkowym oświadczeniu z dnia [...] r. wyjaśnił, iż nie osiąga dochodów ze sprzedaży produktów rolnych, natomiast otrzymuje dopłaty do gruntów "na minimalnym poziomie". Skarżący przedłożył decyzję z dnia [...] r. o przyznaniu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2016, decyzję z dnia [...] r. o przyznaniu pomocy finansowej dla producentów rolnych, zeznanie podatkowe PIT-36 za rok 2016, a także wyciąg z rachunku bankowego. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, iż niniejsza sprawa jest wolna od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny podjął w dniu 23 maja 2016 r. uchwałę o sygn. akt II GPS 2/15, zgodnie z którą, sprawy ze skarg na postanowienia organów egzekucyjnych wydawane w toku egzekucji administracyjnej dotyczącej tytułów wykonawczych wystawianych przez organy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] należą do spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych, o których mowa w art. 239 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), i w konsekwencji – na podstawie art. 239 pkt 1 lit. e tej ustawy – z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych zwolniona jest strona skarżąca w sprawach ze skarg na postanowienia organów egzekucyjnych [...].. Wobec tego, iż skarżący nie ma obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w sprawie, wniosek w tym zakresie należało umorzyć. Stosownie bowiem do przepisu art. 249a p.p.s.a., jeżeli rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Z tego względu, na podstawie art. 258 § 1 w zw. art. 249a p.p.a.s.a. orzeczono, jak w punkcie pierwszym sentencji postanowienia. W pozostałym zakresie uznano natomiast, iż wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Przypomnieć trzeba, iż prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w postępowaniu sądowym i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Podkreślić również należy, iż instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ich rodzin. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Analizując złożone przez wnioskodawcę oświadczenia przyjąć należało, iż nie zasługuje on na prawo pomocy, bowiem nie wykazał, iż ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z tej wyjątkowej instytucji we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jego osoby. Zasadniczy wpływ na przyjęcie takiego stanowiska wywarła ta okoliczność, iż skarżący posiada zasoby pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym w wysokości 23.554,59 zł (stan na dzień 20 lipca 2017 r.), na które składają się lokaty o łącznej wysokości 23.000,00 zł, zatem takie, które nie są pożytkowane na niezbędne wydatki (bieżące, konieczne), związane z egzystencją. W ocenie referendarza sądowego, skoro ulokowane środki nie są niezbędne dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, to należy je traktować jako zasoby pieniężne, które wnioskodawca może spożytkować na koszty sądowe. Nie można bowiem przyjąć, żeby inne wydatki czy zobowiązania, które nie mają charakteru "niezbędnych dla utrzymania" mogły być traktowane priorytetowo przed kosztami sądowymi. Przypomnieć w tym miejscu trzeba, iż opłaty sądowe winny być traktowane na równi z pozostałymi wydatkami, które nie są niezbędne dla egzystencji (por. postanowienie NSA z dnia 14 września 2006 r. o sygn. akt II OZ 830/06; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podnieść również należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy wnioskująca strona nie posiada majątku, który mogłaby przeznaczyć na udział w kosztach sądowych, a nie w przypadku, gdy środki takie wprawdzie posiada ale przeznacza je na spłatę innych zobowiązań. Niezależnie od powyższego, na odmowę przyznania prawa pomocy wpływ miało także przekonanie, iż skarżącego nie sposób uznać za osobę pozbawioną majątku, czy też znajdującą się w stanie ubóstwa. Zauważyć należało, iż skarżący osiąga stały dochód z tytułu renty, otrzymuje dopłaty w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i pomoc finansową dla producentów rolnych, posiada również nieruchomości, w tym rolne. Przywołać w tym miejscu wypada stanowisko jakie zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08 podkreślono, iż fakt uzyskiwania przez wnioskodawcę stałego miesięcznego dochodu przesądza o tym, iż udział w kosztach sądowych nie doprowadzi do uszczerbku w utrzymaniu koniecznym. Jednocześnie podniesiono, iż należy rozgraniczyć pojęcie "uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny" oraz "uszczerbku na majątku". Posiadanie majątku, a w szczególności posiadanie oszczędności oraz nieruchomości, co do zasady, wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden sposób nie została ograniczona możliwość jego wykorzystania w celu pozyskania dochodu, obciążenia, czy zbycia (por. postanowienia NSA: z dnia 20 października 2004 r. o sygn. akt FZ 454/04; z dnia 14 lipca 2006 r. sygn. akt II OZ 726/06; z dnia 25 października 2012 r. o sygn. akt I OZ 806/12; z dnia 8 listopada 2012 r. o sygn. akt I OZ 826/12; z dnia 25 listopada 2013 r. o sygn. akt I OZ 1132/13). Poglądy te znajdują odpowiednie zastosowanie w stanie faktyczny niniejszej sprawy. Reasumując, jeżeli wnioskodawca dysponuje jakimikolwiek zasobami majątkowymi to winien partycypować w kosztach postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w punkcie drugim sentencji postanowienia.