V SA/Wa 2844/15

Referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 2 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi A. F. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) maja 2015 r. Nr (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o odmowie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. A. F. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, posiada dom o pow. 90 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 5,14 ha, natomiast nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce 10 wniosku oświadczył, iż otrzymuje emeryturę w wysokości 1.200 zł, a nadto osiąga dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 2.000 zł rocznie. W uzasadnieniu podniósł, iż jest osobą chorą, w związku z czym ponosi wydatki na leczenie. Wskazał, iż jest z żoną w trakcie rozwodu, wobec czego żona nie partycypuje w żadnych kosztach. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z dnia 30 lipca 2015 r. wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. Pismem z dnia 4 sierpnia 2015 r. wnioskodawca wyjaśnił, iż jego żona posiada gospodarstwo rolne po zmarłych rodzicach, nie zamieszkuje z nim na stałe, nie dokłada się do wspólnych wydatków. Oświadczył, iż otrzymywał i nadal otrzymuje dopłaty do gruntów rolnych, natomiast nie otrzymywał honorariów, nie posiada żadnych oszczędności i innych dochodów. Skarżący posiada 15-letni samochód osobowy, ciągnik rolniczy oraz sprzęt do uprawy gruntów rolnych. Wskazał także, iż opłaty na utrzymanie domu, "światło woda gaz remonty", ubrania, leki, wyżywienie, paliwa – wynoszą ponad 33 tys. zł. Do pisma załączył zaświadczenie z dnia 4 sierpnia 2015 r. z ewidencji podatkowej nieruchomości o łącznej powierzchni gruntów, kopię decyzji z dnia 24 czerwca 2015 r. o przeliczeniu emerytury, a także zaświadczenie lekarskie i kopię skierowania do szpitala. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. W niniejszej sprawie, na skarżącym ciąży obowiązek uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł. Rozpoznając złożony wniosek uznać należało, że nie zasługuje on na uwzględnienie, z następujących względów: Po pierwsze wskazać należy, iż wnioskodawca nie wykonał zarządzenia z dnia 30 lipca 2015 r., którym został wezwany do udzielenia informacji czy posiada rachunki bankowe, nie złożył również żądanych wyciągów z ewentualnie posiadanych rachunków. Należy przy tym mieć na uwadze, że wnioskodawca oświadczył, że otrzymywał i nadal otrzymuje dopłaty do gruntów rolnych, co przesądza o tym, że ma obowiązek posiadać rachunek bankowy, gdyż środki unijne w postaci dopłat przekazywane są rolnikom wyłącznie w formie bezgotówkowej. Dodatkowo zauważyć należy, iż z przedłożonej przez skarżącego kopii decyzji z dnia 24 czerwca 2015 r. o przeliczeniu emerytury wynika, że Zakład przekazuje emeryturę w kwocie 1.735,34 zł na rachunek w banku (punkt III. decyzji). Przypomnieć w tym miejscu trzeba, iż w orzecznictwie sądowym podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych (w szczególności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem obowiązkiem wnioskodawcy jest wykonanie zarządzenia zgodnie z jego treścią, bądź wykazanie, że jego wykonanie jest niemożliwe lub znacznie utrudnione. Okoliczność ta miała zatem znaczenie przy dokonywanej ocenie, bowiem dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również jak wygląda obrót tymi środkami, czy strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie, bądź też jakie są przyczyny, że posiadając stałe źródło dochodów nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie. Następnie wskazać należy, iż skarżący nie wykonał należycie zarządzenia z dnia 30 lipca 2015 r., w zakresie w jakim został wezwany do przedstawienia miesięcznych wydatków swoich oraz osób, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe. W piśmie z dnia 4 sierpnia 2015 r. znajduje się jedynie informacja, że ponosi wydatki związane z mieszkaniem i niezbędnym utrzymaniem w wysokości "ponad 33 tys. zł". Niezależnie od tego, czy oświadczenie w tym zakresie należy uznać za prawidłowe, czy też stanowi ono oczywistą omyłkę (bowiem można przypuszczać, że chodziło o łączny wydatek w kwocie około 3.000 zł), stwierdzić należy, że skarżący nie przedstawił poszczególnych wydatków niezbędnych dla utrzymania. Rozpoznając wniosek o prawo pomocy brane są bowiem pod uwagę tylko wydatki niezbędne dla utrzymania, wobec czego należy dokonać także oceny czy dany wydatek ma taki charakter. Zaznaczyć przy tym trzeba, iż strona nie została zobowiązana do szczegółowego wyliczenia, czy udokumentowania swoich wydatków, zaś kwestia posiadania ogólnej wiedzy na ten temat wiąże się z należytą starannością w dbaniu o własne sprawy. W konsekwencji dokonanie porównania, o którym była mowa na wstępie, stało się niemożliwe. Należało mieć także na uwadze to, że wnioskodawca tylko w części udzielił odpowiedzi na pytanie o pomoc finansową z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, oświadczając jedynie, że otrzymywał i nadal otrzymuje dopłaty do gruntów rolnych. Natomiast nie wskazał w jakim okresie i w jakiej wysokości była mu przyznana pomoc, do czego został wezwany w punkcie 2) zarządzenia z dnia 30 lipca 2015 r. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należało, iż wnioskodawca nie przedstawił istotnych dla oceny wniosku informacji dotyczących swojej sytuacji majątkowej. Wyjaśnić należy wnioskodawcy, iż występując o prawo pomocy winien liczyć się z tym, iż będzie zobowiązany do wyczerpującego przedstawienia swojej sytuacji majątkowej. Wskazane na wstępie regulacje uprawniają do żądania złożenia nie tylko dodatkowego oświadczenia, ale przede wszystkim do żądania przedłożenia określonych dokumentów (art. 255 p.p.s.a.). Okoliczność, że wnioskująca strona nie ujawnia istotnych informacji na temat majątkowego posiadania powoduje, że nie sposób ustalić w sposób rzeczywisty jej sytuacji finansowej i wpływa negatywnie na ocenę wniosku. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11 podkreślono, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przywołać warto również stanowisko wyrażone w postanowieniu z 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w uzasadnieniu którego Sąd stwierdził, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Wskazać dodatkowo należy na stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym, Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 774/13). Niezależnie od wyłuszczonych wyżej względów, nie bez znaczenia dla niniejszej sprawy jest także i to, że wnioskodawca posiada stałe źródło dochodów z tytułu emerytury w wysokości 1.735,34 zł netto, jak również prowadzi gospodarstwo rolne z którego uzyskuje dochód, a także otrzymuje dopłaty do gruntów rolnych. Okoliczność ta nie pozwala zatem na zaliczenie skarżącego do kategorii osób żyjących w ubóstwie, które nie posiadają środków na utrzymanie. Przywołać w tym miejscu wypada stanowisko jakie zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 7 kwietnia 2006 r. o sygn. akt I OZ 452/06, zgodnie z którym, obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności strony, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę. Z kolei w postanowieniu z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08 podkreślono, iż fakt uzyskiwania przez wnioskodawcę stałego miesięcznego dochodu [...] przesądza o tym, iż udział w kosztach sądowych nie doprowadzi do uszczerbku w utrzymaniu koniecznym. Jednocześnie podniesiono, iż należy rozgraniczyć pojęcie "uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny" oraz "uszczerbku na majątku". Należy również wskazać, iż w orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Właściciel nieruchomości dysponuje bowiem majątkiem, w wyniku obciążenia którego może pozyskać środki potrzebne do pokrycia kosztów sądowych (por. postanowienia NSA z dnia 14 lipca 2006 r. sygn. akt II OZ 726/06; z dnia 25 listopada 2013 r. o sygn. akt I OZ 1132/13). Prezentowane wyżej poglądy znajdują odpowiednie zastosowanie w stanie faktyczny niniejszej sprawy, tym bardziej mając na uwadze wysokość należnego wpisu sądowego (200 zł). Reasumując podnieść należy, iż z uwagi na niewystarczające wykazanie sytuacji majątkowej przez wnioskodawcę, nie można dokonać oceny, czy spełnia on ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. W konsekwencji powoduje to, że wniosek nie może zostać uwzględniony. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.