V SA/Wa 3271/14

Referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] 2014 r. Nr [...] w przedmiocie określenie przypadającej do zwrotu kwoty pomocy finansowej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. L. K. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych bądź częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i synem, posiada mieszkanie o pow. 61,08 m2 oraz ogródek przydomowy o pow. 170 m2, a także samochód osobowy z 2007 r. i ciągnik z 2011 r., natomiast nie posiada zasobów pieniężnych. W rubryce 10 wniosku podał, iż wraz z żoną osiągają miesięczny dochód w wysokości 2.000 zł brutto z tytułu prowadzenia działalności w gospodarstwie rybackim (hodowla ryb). W uzasadnianiu podniósł, iż prowadzi gospodarstwo rybackie i w ramach hodowli ryb otrzymuje dofinansowanie. Wnioskodawca wskazał, iż koszty utrzymania mieszkania wynoszą około 1.500 zł, opłaty za energię elektryczną – 140 zł za dwa miesiące, butla gazowa – 50 zł miesięcznie. Skarżący przedstawił także inne wydatki, związane z prowadzoną działalnością, na które składają się: podatek rolny – 2.845 zł, opłata za korzystanie z urządzeń wodnych – ponad 150 zł, opłaty na rzecz KRUS – 1.300-1.400 zł, prąd na dzierżawionych stawach – około 1.400 zł, koszt odmulenia rzeki – 6.000 zł w 2014 r. W dodatkowym oświadczeniu z dnia 14 maja 2015 r. pełnomocnik skarżącego wskazał, iż wnioskodawca posiada lokaty, które pożytkowane są na zakup materiału hodowlanego oraz wydatki związane z produkcją rybacką. Do pisma załączono oświadczenie skarżącego i jego żony w zakresie średnich miesięcznych wydatków w łącznej wysokości 3.766 zł, na które składają się wydatki na: czynsz za mieszkanie – 655 zł, RTV i internet – 157 zł, telefony komórkowe (3 szt.) – 120 zł, energia elektryczna – 79 zł, gaz – 27 zł, ubezpieczenie indywidualne – 63 zł, leki – 125 zł, ubezpieczenie mieszkania – 20 zł, wyżywienie – 2.400 zł, ubrania – 85 zł oraz artykuły higieniczne i chemiczne – 35 zł. Ponadto załączono oświadczenie skarżącego i jego żony z dnia 12 maja 2015 r. dotyczące wydatków związanych z prowadzoną działalnością rybacką, w którym wskazano także, iż wnioskodawca posiada 12 miesięczną lokatę w wysokości 222.000 zł oraz kredyt w wysokości 40.000 zł na rachunku w Banku Spółdzielczym, z którego opłacane są wszystkie wydatki związane z niezbędnym utrzymaniem. Żona wnioskodawcy posiada rachunek w Toyota Bank, na którym znajdują się środki pieniężne w wysokości 4.260 zł, a także 3 lokaty depozytowe 3-miesięczne po 5.000 zł każda (łączna kwota 19.338 zł). Zgodnie z oświadczeniem małżonków, środki te stanowią zabezpieczenie w nieprzewidzianej kryzysowej sytuacji życiowej. Do pisma załączono również inne dokumenty, m.in. wyciągi z rachunków bakowych. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. Nr 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednakowoż podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ich rodzin. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym (na obecnym etapie wpis sądowy w wysokości 1.381 zł) z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Analizując złożone przez wnioskodawcę oświadczenia przyjąć należało, iż nie zasługuje on na prawo pomocy, bowiem nie wykazał, iż ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z tej wyjątkowej instytucji we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jego osoby. Zasadniczy wpływ na przyjęcie takiego stanowiska wywarła ta okoliczność, iż wnioskodawcę nie sposób zaliczyć go do kategorii osób, które z uwagi na swoje ubóstwo zasługują na udzielenie prawa pomocy. Przede wszystkim wskazać należy, iż posiada on zasoby pieniężne w postaci lokaty o zmiennym saldzie w wysokości 222.000 zł, zaś jego żona środki zgromadzone na rachunku bankowym w łącznej wysokości 19.338 zł. Odnosząc się natomiast do wskazanego przeznaczenia tych środków podnieść należy, iż skoro ulokowane środki nie są niezbędne dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, to należy je traktować jako zasoby pieniężne, które wnioskodawca może spożytkować na koszty sądowe. Nie można bowiem przyjąć, żeby inne wydatki czy zobowiązania, które nie mają charakteru "niezbędnych dla utrzymania" mogły być traktowane priorytetowo przed kosztami sądowymi. Pogląd taki jest również prezentowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W postanowieniu z dnia 19 grudnia 2013 r. o sygn. akt I OZ 1202/13 zwrócono uwagę, iż koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Kredyt zaciągnięty przez skarżącego nie może być traktowany priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Z kolei w postanowieniu z dnia 9 lutego 2005 r. o sygn. akt OZ 1363/04 Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż fakt spłaty zaciągniętych kredytów czy też ponoszenia kosztów dalszej edukacji nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy (por. również postanowienie NSA z dnia 14 września 2006 r. o sygn. akt II OZ 830/06; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Następnie zauważyć należało, że wnioskodawca wraz z żoną posiadają stałe źródło dochodów, bowiem prowadzą działalność w formie gospodarstwa rybackiego, na którą otrzymują dofinansowanie. Z przedstawionego wyciągu z rachunku bankowego w Banku Spółdzielczym wynika, iż w związku z prowadzona działalnością stale obracają środkami finansowymi, których wysokość znacznie przekracza ciążący na skarżącym wpis sądowy. Zgodnie z utrwalonym już stanowiskiem orzecznictwa, "obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności strony, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę" (por. postanowienie NSA z dnia 7 kwietnia 2006 r. o sygn. akt I OZ 452/06). Z kolei w postanowieniu z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08 podkreślono, iż fakt uzyskiwania przez wnioskodawcę stałego miesięcznego dochodu przesądza o tym, iż udział w kosztach sądowych nie doprowadzi do uszczerbku w utrzymaniu koniecznym. Jednocześnie podniesiono, iż należy rozgraniczyć pojęcie "uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny" oraz "uszczerbku na majątku". Należało mieć również na uwadze to, że wnioskodawca posiada nieruchomości, a także ruchomości o znacznej wartości, w tym sprzęt służący do prowadzenia gospodarstwa rybackiego. Należy wskazać, iż w orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Właściciel nieruchomości dysponuje bowiem majątkiem, w wyniku obciążenia którego może pozyskać środki potrzebne do pokrycia kosztów sądowych (por. postanowienia NSA z dnia 14 lipca 2006 r. sygn. akt II OZ 726/06; z dnia 25 listopada 2013 r. o sygn. akt I OZ 1132/13). Reasumując, jeżeli wnioskodawca dysponuje jakimikolwiek zasobami majątkowymi to winien partycypować w kosztach postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.