V SA/Wa 368/17

Starszy referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia R. w P. na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia (...) stycznia 2017 r. Nr (...) w przedmiocie zwrotu dofinansowania ze środków unijnych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Stowarzyszenie R. W. z siedzibą w P. w wystąpiło z wnioskiem – sporządzonym na formularzu PPPr z dnia [...] r. – o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, iż kapitał (fundusz podstawowy) Stowarzyszenia wynosi 8.278,60 zł, wartość środków trwałych na koniec 2015 r. wynosiła 1.251,96 zł, zaś wysokość zysku na koniec 2015 r. wyniosła 774,19 zł. Stowarzyszenie posiada rachunek bankowy z ujemnym saldem (na dzień 19.01.2017 r. minus 265.187,59 zł). W załączonym do wniosku piśmie z dnia [...] r. Stowarzyszenie wskazało na swoje przychody w latach 2012-2015 podnosząc, iż z uwagi na ich zmniejszanie się, będące wynikiem załamania rynku szkoleń i braku funduszy unijnych, spłata kwoty określonej zaskarżona decyzją jest niemożliwa wobec braku środków na koncie. Podniesiono przy tym, iż trudna sytuacja finansowa Stowarzyszenia wynika przede wszystkim z konieczności spłaty zobowiązań względem wierzycieli. W okresie od stycznia 2017 r. do końca 2019 r. planowane przychody Stowarzyszenia osiągną poziom 3.895.000 zł, koszty działalności 1.923.000 zł, zaś zobowiązania 1.762.283 zł. Zarządzeniem z dnia [...] r. wezwano Stowarzyszenie do złożenia dodatkowego oświadczenia poprzez nadesłanie wskazanych dokumentów. W odpowiedzi Stowarzyszenie nadesłało pismo z dnia [...] r., do którego załączono statut Stowarzyszenia, tabelę amortyzacji środków trwałych za rok 2017, zeznania podatkowe CIT-8 za 2015 i 2016 rok, wyciągi z rachunku bankowego z okresu od 1 listopada 2016 r. do 31 marca 2017 r, raporty kasowe z okresu od 1 listopada 2016 r. do 31 marca 2017 r., kopie dokumentów wystawionych w postępowaniu egzekucyjnym w postaci zawiadomień o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i tytułów wykonawczych, a także informację o stanie zatrudnienia na dzień 31 marca 2017 r. Zarządzeniem z dnia [...] r. ponownie wezwano Stowarzyszenie do złożenia dodatkowego oświadczenia poprzez udzielenie odpowiedzi na zadane pytania. Pismem z dnia [...] r. wyjaśniono, iż Stowarzyszenie pozyskiwało środki na działalność statutową z dotacji oraz składek członkowskich, zaś obecnie środki te pochodzą ze składek członkowskich oraz z działalności gospodarczej. Stowarzyszenie prowadzi działalność polegającą na prowadzeniu szkoleń i doradztwa. W roku 2017 osiągnęło przychody z tego tytułu w wysokości: styczeń – 152.655,59 zł, luty – 73.201,53 zł, marzec – 122.774,69 zł, kwiecień – 119.300,76 zł. Stowarzyszenie przedstawiło stan zadłużenia oraz terminy spłaty zaciągniętych pożyczek i debetu na rachunku bankowym, jak również swoje miesięczne stałe wydatki, związane ze statutową działalnością. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a.") – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Rozpoznając przedmiotowy wniosek uznano, iż nie zachodzą przesłanki przemawiające za jego uwzględnieniem. Przypomnieć na wstępie trzeba, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy, w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11 Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Jednocześnie, trzeba podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie ma charakteru obowiązkowego nawet w przypadku spełnienia przez nią przesłanek ustawowych (orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Następnie podnieść należy, iż rozpoznanie wniosku o prawo pomocy polega na porównaniu możliwości majątkowych wnioskującej strony z wysokością ciążących na niej kosztów sądowych. W niniejszej sprawie jest to wydatek w wysokości 2.272 zł, na który składa się wpis sądowy od skargi. Oceniając wniosek w powyższym świetle, wskazać w pierwszej kolejności należy, iż Stowarzyszenie nie posiada statusu organizacji pożytku publicznego, co wynika zarówno z przedłożonej informacji z Rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej Krajowego Rejestru Sądowego (k. 22 akt), jak również z Wykazu organizacji pożytku publicznego uprawnionych do otrzymania 1% podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2016, sporządzony zgodnie z art. 27a ust.3a i 5 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. z 2016 r., poz. 1817 ze zm.) – udostępnionego przez Departament Pożytku Publicznego Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej za pośrednictwem strony internetowej www.pozytek.gov.pl. Jak wynika natomiast ze Statutu Stowarzyszenia, swoje cele realizuje ono poprzez szkolenia, warsztaty, seminaria, porady i projekty, a także działania wspierające rozwój i popularyzację organizacji pracy (§ 7 ust. 1 Statutu), może prowadzić działalność gospodarczą (§ 8 Statutu), zaś na Fundusze Stowarzyszenia składają się: składki członkowskie, dochody z działalności gospodarczej, darowizny i zapisy, dotacje, dochody z nieruchomości własnych i użytkowanych przez Stowarzyszenie, a także inne wpływy (§ 22 Statutu). Analiza przedłożonych przez wnioskującą stronę dokumentów, w tym finansowych, prowadzi do wniosku, że Stowarzyszenie nie było i nie jest pozbawione możliwości zarobkowych, wręcz przeciwnie prowadzi działalność gospodarczą w postaci organizowania szkoleń i doradztwa, z której osiągnęło od stycznia do kwietnia 2017 r. przychód w wysokości 467.932,57 zł (vide: pismo z dnia 18 maja 2017 r., k. 207 akt). Również w latach poprzednich przychody Stowarzyszenia kształtowały się na wysokim poziomie, skoro w 2015 r. Stowarzyszenie osiągnęło przychód w wysokości 884.253,10 zł (vide: zeznanie CIT-8 za 2015 r.; k. 77-78 akt), zaś w roku 2016 w wysokości 862.614,77 zł (vide: zeznanie CIT-8 za 2016 r.; k. 82-85 akt). Jak to się podnosi w orzecznictwie, miarodajną dla oceny zdolności płatniczych osób prawnych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejszy zatem jest fakt uzyskiwania przychodów i poziom, na jakim przychody te się kształtują (por. postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2010 r. o sygn. akt I FZ 10/10). Podnoszone przez Stowarzyszenie okoliczności dotyczące braku środków na rachunku bankowym nie mogły zmienić generalnej oceny referendarza sądowego, iż Stowarzyszenie nie jest pozbawione możliwości do ponoszenia kosztów sądowych. Zauważyć bowiem należy, iż Stowarzyszenie zaciągnęło pożyczki w Polsko-Amerykańskim Funduszu Pożyczkowym Inicjatyw Obywatelskich z przeznaczeniem – jak to wyjaśniono w piśmie z dnia [...] r. – na zwrot części pozyskanych dotacji. Pamiętać więc trzeba, iż niniejsze postępowanie dotyczy właśnie żądania zwrotu udzielonego Stowarzyszeniu dofinansowania ze środków unijnych, zatem ma ścisły związek z celem, na który Stowarzyszenie zasięgnęło pożyczki w wysokości znacznie przekraczającej należy w sprawie wpis sądowy (2.272 zł). Nie bez znaczenia pozostaje również okoliczność, iż do swoich stałych wydatków Stowarzyszenie zaliczyło usługi prawnicze w wysokości 1.230 zł miesięcznie. Skoro zatem Stowarzyszenie jest w stanie wygospodarować miesięcznie środki na obsługę prawną, to w ocenie referendarza sądowego winno również uczestniczyć w kosztach zainicjowanego przez siebie postępowania sądowego. Przypomnieć należy, iż wpis sądowy winien być traktowany na równi z innymi wydatkami. Nie można bowiem znaleźć usprawiedliwionych racji dla przyjęcia założenia, że inne zobowiązania Stowarzyszenia o charakterze prywatnym mają charakter priorytetowy przed kosztami sądowymi. W orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy wnioskująca strona nie posiada środków, które mogłaby przeznaczyć na udział w kosztach sądowych, a nie w przypadku, gdy środki takie wprawdzie posiada ale przeznacza je na spłatę innych zobowiązań. Odnosząc się z kolei do zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego wskazać trzeba, iż okoliczność ta nie mogła sama z siebie świadczyć o spełnieniu ustawowych przesłanek udzielenia prawa pomocy. W orzecznictwie podnosi się bowiem, iż w tej kwestii istnieje możliwość zastosowania przez stronę skarżącą środka wynikającego z przepisu art. 166a § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 599 ze zm.), z którego wnika, że istnieje możliwość dokonywania wypłat z zajętego rachunku bankowego za zgodą organu egzekucyjnego w celu poniesienia wydatków związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą. Tym bardziej więc możliwa jest wypłata środków w celu poniesienia kosztów sądowych. Dodać wypada, że w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że poza stanem posiadania, dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy istotna jest jego zdolność do zgromadzenia środków na pokrycie kosztów swego udziału w sprawie (por. postanowienia NSA z dnia 6 lutego 2014 r. o sygn. akt II OZ 107/14; z dnia 5 marca 2014 r. o sygn. akt II FZ 1535/13). Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 191/11). Zgodnie z art. 84 Konstytucji, każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienia od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (zob. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r. o sygn. akt FZ 478/04). W ocenie referendarza sądowego, okoliczności wskazane przez wnioskującą stronę, zestawione z wysokością kosztów sądowych, do których poniesienia będzie zobowiązana w toku postępowania sądowego, uzasadniają stwierdzenie, iż nie zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W konsekwencji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, należało orzec, jak w sentencji postanowienia.