V SA/Wa 3800/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Mirosława Pindelska po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z 9 grudnia 2015r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R.P. na postanowienie Komendanta Stołecznego Policji z dnia [...] lipca 2015 r. Nr [...] w przedmiocie nieuwzględnienia zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: - utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 9 grudnia 2015 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego Postanowieniem z 9 grudnia 2015 r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie odmówił przyznania R. P. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W ustawowym siedmiodniowym terminie strona skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła sprzeciw od tego orzeczenia, wnosząc o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący wskazał, że kwestionuje ocenę w kontekście wygórowanych miesięcznych wydatków ponoszonych przez niego na telefon i internet, a także na paliwo. W ocenie skarżącego wydatki te są niezbędne, przede wszystkim w kontekście prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a. Skarżący R. P. nie zgadza się z odmową przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Ustanawiając przesłankę udzielenia takiego wsparcia ustawodawca wskazał w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., że jest nią brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie, zaznaczając jednocześnie, że wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Ponadto, prawodawca przesądził też, iż przedmiotowe dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania strony. Powyższe koreluje z wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. zasadą, że to strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne, tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. W ocenie Sądu, starszy referendarz zasadnie przyjął, że sytuacja materialna skarżącego nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy. Starszy referendarz sądowy prawidłowo uznał, że nie sposób przyjąć by rodzina skarżącego znajdowała się w stanie ubóstwa, skoro posiada majątek nieruchomy i ruchomy o znacznej wartości, jak również uzyskuje stały dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, a jego żona z tytułu umowy o pracę. W tym miejscu podkreślić należy, że powszechnie zarówno w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, jak i doktrynie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy, nazywana "prawem ubogich", daje Sądowi kompetencję, w uzasadnionych przypadkach, do zadecydowania o pokryciu kosztów postępowania sądowego, z budżetu Sądu, czyli w konsekwencji przez innych podatników. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź osoby, których środki są ograniczone i pozwalają na zaspokojenie tylko niezbędnych potrzeb egzystencjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek w utrzymaniu koniecznym siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005 r., sygn. akt FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 (niepublikowane), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. W niniejszej sprawie wnioskodawca osiąga dochody oraz posiada majątek m.in. w postaci nieruchomości i samochodu osobowego. Należy wskazać, iż w orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Właściciel nieruchomości dysponuje bowiem majątkiem, w wyniku obciążenia którego może pozyskać środki potrzebne do pokrycia kosztów sądowych (por. postanowienia NSA z dnia 14 lipca 2006 r. sygn. akt II OZ 726/06; z dnia 25 listopada 2013 r. o sygn. akt I OZ 1132/13). Poglądy te znajdują odpowiednie zastosowanie w stanie faktyczny niniejszej sprawy. Zdaniem Sądu starszy referendarz sądowy słusznie wskazał, iż oceniając spełnienie przesłanek do udzielenia stronie prawa pomocy należy brać pod uwagę wyłącznie wydatki, które są niezbędne dla utrzymania. Analiza wydatków jakie ponosi rodzina wnioskodawcy prowadzi do wniosku, że jest on w stanie ponieść opłatę sądową w wysokości 100 zł poprzez ograniczenie innych wydatków, których nie można zaliczyć do kategorii "niezbędnych dla utrzymania". W tym zakresie wskazać należy na wydatki na telefon i internet w wysokości [...] zł miesięcznie, jak również wydatek na zakup paliwa w wysokości około [...] zł miesięcznie, których łączna wysokość kilkukrotnie przewyższa należny w sprawie wpis sądowy. Pamiętać należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy wnioskująca strona nie posiada majątku, który mogłaby przeznaczyć na udział w kosztach sądowych, a nie w przypadku, gdy środki takie wprawdzie posiada ale przeznacza je na spłatę innych zobowiązań, których nie można zaliczyć do wskazanej wyżej kategorii. Odnosząc się wskazanego zadłużenia (spłata kredytu) zauważyć należy, iż nie można przyjąć jakoby zobowiązania prywatne skarżącego miały charakter priorytetowy przed kosztami sądowymi. Jak to już prezentowano w orzecznictwie, strona która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. W postanowieniu z dnia 9 lutego 2005 r. o sygn. akt OZ 1363/04 Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż fakt spłaty zaciągniętych kredytów czy też ponoszenia kosztów dalszej edukacji nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Przywołać również trzeba stanowisko, jakie zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 19 grudnia 2013 r. o sygn. akt I OZ 1202/13, zgodnie z którym, skoro skarżący jest w stanie wygospodarować środki na spłatę kredytu, to winien także wywiązać się z obowiązku poniesienia opłat sądowych. Sąd podkreślił przy tym, iż koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Kredyt zaciągnięty przez skarżącego nie może być traktowany priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Stwierdzając zatem, że przedstawiona przez stronę sytuacja finansowa nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, postanowiono o utrzymaniu w mocy orzeczenia referendarza sądowego o odmowie zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych we wnioskowanym zakresie. O powyższym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.