V SA/Wa 43/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - sędzia WSA - Barbara Mleczko-Jabłońska po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. S. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] października 2013 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. J. S. – wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 100 zł - wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną i córką, posiada dom o pow. [...] m2 oraz nieruchomość rolną o pow. [...] ha, natomiast nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Wnioskodawca oświadczył, iż otrzymuje emeryturę-rentę w wysokości [...] zł miesięcznie, zaś żona i córka są bezrobotne i pozostają na jego utrzymaniu. Dodatkowo podniósł, iż posiada zadłużenie w banku i spłaca kredyt po [...] zł miesięcznie. W dodatkowym oświadczeniu z dnia 10 marca 2014 r. wyjaśnił, iż nie osiąga dochodów z posiadanych gruntów rolnych, nie otrzymuje dopłat do gruntów, również żona i córka nie osiągają żadnych dochodów. Wskazał, iż miesięczne wydatki jego rodziny na wyżywienie wynoszą [...] zł, zaś pozostałe wydatki wynoszą [...] zł. Postanowieniem z dnia [...] marca 2014 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy albowiem nie sposób uznać by skarżący nie był w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Ponadto wskazano na nierzetelność oświadczeń skarżącego. Pismem z dnia 7 kwietnia 2014 r. (data nadania pocztowego) skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Na wstępie zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. – wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc a wniosek skarżącej podlega ponownemu rozpatrzeniu. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późniejszymi zmianami) – dalej p.p.s.a. - ponoszenie przez Strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w cytowanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego osoby ubiegającej się o przyznanie rzeczonego prawa. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)). Określenie "gdy osoba fizyczna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Prawo pomocy jest instytucją przewidzianą dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie wydatków sądowych nie jest możliwe bez uszczerbku w niezbędnym utrzymaniu. Dodać wypada, iż wielokrotnie już podniesiono w orzecznictwie, że strona, dla wydatków związanych z postępowaniem sądowym winna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków nie będących niezbędnymi dla utrzymania. Ubiegająca się o taką pomoc osoba winna więc poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Analizując złożone przez stronę oświadczenia, w pierwszej kolejności stwierdzić należy, iż sporządzone przez wnioskodawcę pisma w wielu fragmentach są nieczytelne i niezrozumiałe z uwagi na niedbały charakter pisma. Nadto ocenić należy je jako chaotyczne, w wielu momentach pozbawione logicznego sensu oraz nieodnoszące się do sytuacji materialnej wnioskującej strony. Podkreślić należy, że na obecnym etapie postępowania, gdzie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, na wysokość obciążeń finansowych, do poniesienia których wnioskujący byłby zobowiązany składa się wpis od skargi w wysokości 100 zł. Biorąc zatem pod uwagę zgromadzony w sprawie materiał, dotyczący ustalonego stanu majątkowego skarżącego i jego rodziny, nie sposób uznać by nie był on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Przede wszystkim nie można przyjąć by rodzina wnioskodawcy znajdowała się w stanie ubóstwa, skoro posiada on stałe źródło dochodów z tytułu emerytury. Dokonując porównania wysokości osiąganych dochodów ([...] zł) z oświadczonymi wydatkami ([...] zł) można przyjąć, iż skarżący jest w stanie uczestniczyć na obecnym etapie w kosztach sądowych, gdyż wpis w jego sprawie wynosi 100 zł. Wzięto także pod uwagę, iż skarżący posiada dom i nieruchomość rolną. To z kolei powoduje, iż nie można zaliczyć go do kategorii osób, które nie posiadają środków na utrzymanie. Przywołać w tym miejscu wypada stanowisko jakie zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 7 kwietnia 2006 r. o sygn. akt I OZ 452/06, iż "obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności strony, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę". Z kolei w postanowieniu z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08 podkreślono, iż fakt uzyskiwania przez wnioskodawcę stałego miesięcznego dochodu [...] przesądza o tym, iż udział w kosztach sądowych nie doprowadzi do uszczerbku w utrzymaniu koniecznym. Jednocześnie podniesiono, iż należy rozgraniczyć pojęcie "uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny" oraz "uszczerbku na majątku". Należy również wskazać, iż w orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Właściciel nieruchomości dysponuje bowiem majątkiem, w wyniku obciążenia którego może pozyskać środki potrzebne do pokrycia kosztów sądowych (por. postanowienia NSA z dnia 14 lipca 2006 r. sygn. akt II OZ 726/06; z dnia 25 listopada 2013 r. o sygn. akt I OZ 1132/13; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Prezentowane wyżej poglądy znajdują odpowiednie zastosowanie w stanie faktyczny niniejszej sprawy. Na odmowę przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie wpływ miała natomiast nierzetelność oświadczeń wnioskodawcy. Nie sposób bowiem przyjąć za wiarygodne, by nie posiadał on rachunków bankowych, skoro jak oświadcza – jest zadłużony w banku i spłaca kredyt. Już tylko z tej przyczyny wniosek nie może być uwzględniony. W postanowieniu z 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11 podkreślono, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji oświadczenie skarżącego należało uznać za nierzetelne, budzące wątpliwości, a zatem niewiarygodne, aby na jego podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej w jakiej znajduje się skarżący. Oświadczeniem o przedstawionej treści skarżący uniemożliwił Sądowi porównanie wysokości obciążeń finansowych związanych z tokiem postępowania sądowoadministracyjnego z jego możliwościami płatniczymi. Jeszcze raz podkreślenia wymaga fakt, iż to do skarżącego jako osoby zainteresowanej w uzyskaniu prawa pomocy należało przekonanie Sądu, że zachodzą ustawowe przesłanki w tym przedmiocie w odniesieniu do jej osoby. Rozpoznając niniejszy wniosek zauważono także, iż skarżącemu były już wyjaśnione mechanizmy obowiązujące w postępowaniu z wniosku o prawo pomocy – w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 grudnia 2013 r. o sygn. akt I OZ 1202/13 – a mimo to ponownie występując z takim wnioskiem nie przedstawia swojej sytuacji materialnej w sposób rzetelny i wyczerpujący. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócić mianowicie uwagę, że skoro skarżący jest w stanie wygospodarować środki na spłatę kredytu, to winien także wywiązać się z obowiązku poniesienia opłat sądowych, jak też pokryć koszty wynagrodzenia pełnomocnika. Sąd podkreślił przy tym, iż koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Kredyt zaciągnięty przez skarżącego nie może być traktowany priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Reasumując, jeżeli wnioskodawca dysponuje jakimikolwiek zasobami majątkowymi to winien partycypować w kosztach postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji postanowienia.