V SA/Wa 439/13

Referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G." Sp. z o.o. w G. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] listopada 2012 r. Nr [...] w przedmiocie przyznania pomocy finansowej ze środków unijnych dla wstępnie uznanych grup producentów owoców i warzyw postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. G. Sp. z o.o. z siedzibą w G. wystąpiła z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych, sporządzonym na urzędowym formularzu PPPr z dnia 18 lutego 2013 r. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, iż kapitał zakładowy Spółki wynosi [...] zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi [...] zł, natomiast wysokość zysku za ostatni rok obrotowy wyniosła [...] zł. Skarżąca posiada trzy rachunki bankowe – odpowiednio ze stanem: 9.260,90 zł, 61,53 Euro oraz z saldem ujemnym 35,34 zł. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, iż Spółka nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych z uwagi na zachwianie płynność finansowej, spowodowane obniżeniem dotacji i związaną z tym koniecznością pokrycia kosztów ze środków własnych. Wnioskująca Spółka przedłożyła w dniu 19 marca 2013 r. następujące dokumenty: 1) wykaz środków trwałych na dzień 31.12.2012 r., 2) kserokopię zeznania podatkowego CIT 8 za 2012 r., 3) informację o zatrudnieniu w latach 2010, 2011 i 2012, 4) wydruki z programu bankowego za okres 12.12 r. – 03.2013 r., 5) zestawienie obrotów i sald z programu księgowego z okresu 12.12 r. – 03.2013 r., 6) kserokopię bilansu za 2012 r. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a. – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Na wstępie przypomnieć należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy, w odniesieniu do osób prawnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Jednocześnie, trzeba podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie ma charakteru obowiązkowego nawet w przypadku spełnienia przez nią przesłanek ustawowych (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10). Rozpoznając zatem przedmiotowy wniosek uznano, iż nie zachodzą przesłanki przemawiające za jego uwzględnieniem. Wskazać przede wszystkim należy, iż wnioskująca Spółka jest podmiotem prowadzącym działalność w dużych rozmiarach i posiada zarówno majątek znacznej wartości, jak i środki finansowe na rachunku bankowym. Z odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego według stanu na dzień 7 grudnia 2012 r. wynika, iż Spółka nie znajduje się w stanie likwidacji czy upadłości. Z dokumentów załączonych do wniosku wynika, natomiast iż posiada środki trwałe znacznej wartości w wysokości [...] zł. Analiza przedłożonych dokumentów, w szczególności zestawienia obrotów i sald oraz wyciągów z rachunku bankowego prowadzi do przyjęcia twierdzenia, że skarżąca nie utraciła płynności finansowej, a wręcz przeciwnie obraca znacznymi środkami finansowymi, korzystając z programu kredytowego. Wyjaśnić w tym miejscu trzeba, iż wpis sądowy jako wydatek wiąże się z bieżącą działalnością przedsiębiorców, wpływa na wysokość strat finansowych ogółem, zatem winien być traktowany na równi z innymi wydatkami, które powinny zostać pokryte z bieżących dochodów. Pokrywanie strat z bieżącej działalności nie jest argumentem przemawiającym za zwolnieniem od kosztów sądowych. Należy również zauważyć, że w przypadku osób prawnych – wnoszących o przyznanie prawa pomocy, zasadnicze znaczenie ma fakt, iż sprawa ma ścisły związek z prowadzoną przez nie działalnością i możliwość prowadzenia takiej działalności nie powinna – z reguły, obciążać dochodów budżetowych Skarbu Państwa. Gdyby przyjąć odmienne stanowisko, budżet ten, a w konsekwencji całe społeczeństwo miałoby kredytować działania skarżących, związane z dochodzeniem przed sądami określonych roszczeń, czy też – jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, kwestionujące na drodze sądowej decyzję organu administracji publicznej. Podkreślić także należy, iż Spółka jako podmiot tego rodzaju, powinna w procedurze planowania wydatków, uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa, skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej, zaś podmiot prowadzący działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. (v. postanowienie s. apel. z 9 lipca 1992 r., sygn. I ACz 393/92 publ. Wokanda 93 2/32). Nie bez znaczenia dla odmowy zwolnienia od kosztów sądowych pozostawała również wysokość ciążącego na skarżącej stosunkowego wpisu sądowego – obliczonego na podstawie wartości przedmiotu zaskarżenia wskazanej przez stronę w rubryce 3.6 formularza PPPr – tj. kwota 6.379 zł. W orzecznictwie przyjmuje się bowiem, iż osoba prawna nie zasługuje na zwolnienie z kosztów sądowych gdy dysponuje majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wymaganego wpisu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 marca 2012 r., sygn. akt II GZ 89/12). Posiadanie majątku – w tym w szczególności nieruchomości – w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 12 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 428/12). W jednym z ostatnich orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, iż od strony – w szczególności, jeśli jest osobą prawną – można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie (zob. postanowienie z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II GZ 478/12). Powyższe pozwala przyjąć, że – mimo podnoszonych trudności, wynikających z "zachwiania" płynności finansowej – skarżąca jest w stanie uiścić należny wpis sądowy i to tym bardziej, że z obowiązkiem jego uiszczenia powinna się liczyć od momentu wniesienia skargi (data nadania skargi: 7 grudnia 2012 r.). Na marginesie już tylko można dodać, iż Spółka korzysta z usług profesjonalnego pełnomocnika z wyboru od momentu złożenia skargi, wobec czego, licząc się z ewentualnością dochodzenia swoich praw na drodze postępowania sądowego, które co do zasady związane jest z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych, winna zabezpieczyć stosowne środki na ten cel. Na koniec warto przypomnieć, jak to słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, wydanym wprawdzie w sprawie osoby fizycznej, lecz znajdującym tym bardziej zastosowanie w sprawie Spółki, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji – w razie nie wykazania omawianego uprawnienia – próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie (wszystkie powołane orzeczenia dostępne są na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl) Z wyłożonych wyżej względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, należało orzec jak w sentencji postanowienia.