V SA/Wa 4526/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Jarosław Stopczyński po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu [...] od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 kwietnia 2017 r., sygn. akt V SA/Wa 4526/15, odmawiającego przyznania [...] kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi [...] na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego Postanowieniem z dnia 7 stycznia 2016 r. referendarz sądowy tut. Sądu przyznał H. G. (dalej jako: "Skarżąca"), prawo pomocy w zakresie całkowitym, w tym poprzez ustanowienie radcy prawnego. Okręgowa Izba Radców Prawnych w Warszawie wyznaczyła do prowadzenia sprawy r. pr. D. P. (dalej jako: "Pełnomocnik"). W dniu 16 stycznia 2017 r. tut. Sąd, po rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, oddalił skargę H. G. Pełnomocnik złożył wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku z dnia 16 stycznia 2017 r. Wniósł również o przyznanie wynagrodzenia tytułem nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2017 r. referendarz sądowy odmówił Pełnomocnikowi przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podniesiono, że sama treść żądania zawierająca ustawowe sformułowanie: "nieopłaconej pomocy prawnej" nie może być utożsamiana ze złożeniem oświadczenia, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części. W niniejszej sprawie Pełnomocnik ograniczył się jedynie do złożenia, cytowanego wyżej wniosku, "o przyznanie wynagrodzenia tytułem nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu". Zdaniem referendarza sądowego, nie mogło to wystarczyć do przyznania Pełnomocnikowi kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Pismem z dnia 23 kwietnia 2017 r. Pełnomocnik wniósł sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego. Wskazał, iż użyte sformułowanie "o przyznanie wynagrodzenia tytułem nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu" nie pozwala wysnuć innego wniosku logicznego od takiego, zgodnie z którym koszty pomocy prawnej nie zostały opłacone dotąd ani w części, ani w całości, a to przesądza o zasadności sprzeciwu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), wyznaczony radca prawny (...) otrzymuje wynagrodzenie według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności radców prawnych (...) w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Obowiązującym aktem prawnym regulującym powyższe zasady jest rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1715). Zgodnie z § 22 tego rozporządzenia, do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji. Na podstawie § 24 rozporządzenie weszło w życie z dniem 2 listopada 2016 r. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 października 2016 r. uchyliło rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2015 r., poz. 1805), które to rozporządzenie obowiązywało od 1 stycznia 2016 r. do 1 listopada 2016 r. Zgodnie z § 22 rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r., do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji. W związku z tym, że postępowanie w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte w dniu 13 października 2015 r. i zakończone wyrokiem tut. Sądu w dniu 16 stycznia 2017 r. ocenę wniosku o przyznanie wynagrodzenia należy przeprowadzić w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. z 2013 r., poz. 490; dalej jako: "rozporządzenie"). Stosownie do treści § 16 rozporządzenia wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej powinien zawierać oświadczenie, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub części. Z brzmienia tego przepisu wynika, że sama treść żądania zawierająca ustawowe sformułowanie: "nieopłaconej pomocy prawnej" nie może być utożsamiana ze złożeniem oświadczenia, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części. Ponadto nie ulega wątpliwości, że aby Skarb Państwa mógł wypłacić wynagrodzenie wyznaczonemu z urzędu pełnomocnikowi konieczne jest złożenie oświadczenia o wskazanej treści, gdyż pozwala to w istocie określić zakres, w jakim wynagrodzenie musi zostać pokryte przez Skarb Państwa (postanowienie NSA z dnia 30 czerwca 2009 r., sygn. akt II GZ 133/09). Wymaga przy tym podkreślenia, że brak stosownego oświadczenia nie stanowi uchybienia formalnego, które podlegałoby uzupełnieniu na wezwanie w trybie art. 49 p.p.s.a. W orzecznictwie przyjmuje, że oświadczenie: opłaty z tytułu udzielenia pomocy prawnej nie zostały zapłacone w całości lub w części, jest nieodzownym elementem uzasadnienia wniosku o przyznanie kosztów, stanowiącym przesłankę do przyjęcia, że praca pełnomocnika nie została już wynagrodzona. Brak takiego oświadczenia wywołuje zaś skutki materialnoprawne, polegające na utracie prawa do wynagrodzenia (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GZ 273/09; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 marca 2009 r., sygn. akt II FZ 90/09; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt I OZ 615/08; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2008 r., sygn. akt I OZ 390/08; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wynika z akt niniejszej sprawy, wyznaczony na zasadzie prawa pomocy radca prawny złożył wniosek: "o przyznanie wynagrodzenia tytułem nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu". Uwzględniając wiodący kierunek orzecznictwa w zakresie interpretacji § 16 rozporządzenia z 2002 r. stwierdzić należy, że wniosek Pełnomocnika nie zawierał oświadczenia będącego warunkiem przyznania wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu. W tym zakresie orzeczenie referendarza sądowego zasługuje na aprobatę. Należy zwrócić uwagę, iż wysoki standard zachowania oczekiwanego od Pełnomocnika (złożenie oświadczenia o określonej literalnie treści) wynika z jego profesjonalnego charakteru. Od radcy prawnego można i należy wymagać szczególnej rzetelności, zwłaszcza w kwestii dbania o własne interesy. Szczególnie niezrozumiałe dla Sądu są argumenty umieszczone in fine uzasadnienia sprzeciwu. Pełnomocnik wywodzi mianowicie, iż przepis stanowi, że wniosek "powinien" zawierać oświadczenie, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części, co nie oznacza, że obligatoryjnie musi zawierać takie oświadczenie. Powołuje się na Słownik Języka Polskiego , wedle którego słowo "powinien" oznacza: "jest pożądane, żeby ktoś coś zrobił, wykonał". Takie rozumowanie nie zasługuje na aprobatę. Po pierwsze, w języku prawnym (a więc w języku ustawodawcy) słowo "powinien" jednoznacznie przesądza o sfomułowaniu określonego obowiązku. Po drugie, podstawowym komentarzem do ustawy jest judykatura sądowa, a ta – jak wskazano wyżej – niemal jednomyślnie wypowiada się za rygorystycznym oczekiwaniem od zawodowego pełnomocnika złożenia jednoznacznego, ściśle określonego prawem oświadczenia. W niniejszej sprawie takiego oświadczenia zabrakło. Na koniec Sąd podkreśla, że oświadczenie złożone w sprzeciwie z dnia 23 kwietnia 2017 r., zgodnie z którym pełnomocnik ponownie wskazuje, że koszty nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu nie zostały pokryte ani w całości, ani w części, nie zasługuje na uznanie, albowiem nie jest to "ponowne" oświadczenie Pełnomocnika. Sąd stwierdzenie to odbiera jako próbę przekonania, że takie oświadczenie zostało złożone wcześniej. Nie sposób przychylić się do takiej formuły złożonej przez profesjonalnego pełnomocnika. W związku z powyższym na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji postanowienia.