V SA/Wa 548/17

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia ... grudnia 2016 r. nr ... w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zwrot wydatków w ramach dofinansowania ze środków unijnych p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy M. M. (dalej: "Skarżąca" lub "Strona"), reprezentowana w postępowaniu sądowym przez adwokata, wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i córką, posiada dom jednorodzinny o powierzchni 150 m.kw i wartości około 700.000 zł, nie uzyskuje dochodów, a jej miesięczne zobowiązania i stałe wydatki wynoszą około 10.000 zł. W odpowiedzi na wezwanie do złożenia dodatkowych dokumentów przedstawiła umowę majątkową małżeńską, podanie o przyznanie pomocy socjalnej złożone do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, trzy zaświadczenia o figurowaniu w ewidencji podatników podatku rolnego, leśnego i podatku od nieruchomości, zestawienie rocznych wydatków na media, zeznania podatkowe PIT-36L za 2016 oraz PIT-36 za 2017 wraz z załącznikami PIT/B i PIT/O, orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z 05.12.2017 r. oraz 09.03.2018 r., pismo informacyjne ZUS Oddział w K. z 03.07.2018 r. oraz własne pismo z 03.07.2018 r. skierowane do ZUS w sprawie przywrócenia prawa do korzystania z ubezpieczenia pracowniczego i wypłaty świadczeń. Przy piśmie z 16 sierpnia 2018 r. nadesłała zbiorcze zestawienie transakcji z rachunku bankowego. Skarżąca oświadczyła, że nie posiada lokat, oszczędności, majątku ruchomego o znacznej wartości. Wskazała, że zawarła z mężem majątkową umowę małżeńską wprowadzającą ustrój rozdzielności majątkowej. Zaznaczyła równocześnie, że jej mąż nie posiada lokat, oszczędności oraz majątku. Skarżąca złożyła w GOPS wniosek o udzielenie pomocy społecznej i oczekuje na jego rozpoznanie. Wyjaśniła, że przebywa na zwolnieniu lekarskim, ale nie pobiera świadczeń z tytułu zasiłku chorobowego. Ponadto z uwagi na stan zdrowia Strona nie wykonuje pracy w ramach prowadzonej działalności gospodarczej i nie uzyskuje z tego tytułu przychodów. Jej mąż również nie uzyskuje dochodów. Skarżąca wniosła o przedłużenie terminu do złożenia części dokumentów wskazanych w wezwaniu z 25 czerwca 2018 r. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), zwanej dalej: "p.p.s.a." – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia omawianych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu referendarza lub sądu rozpoznającego wniosek. Ponieważ oświadczenie zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF było niewystarczające do oceny, czy Skarżąca jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) niezbędne okazało się jej wezwanie do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na pełną ocenę sytuacji majątkowej. Przypomnieć należy, iż wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania, udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Po przeanalizowaniu nadesłanych dokumentów oraz złożonych wyjaśnień uznać należy, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżąca nie wykazała, że ustawowa przesłanka uprawniająca do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiła. Zauważyć należy, że w piśmie z 16 lipca 2018 r. Skarżąca wniosła o przedłużenie do 31 lipca 2018 r. terminu do złożenia części dokumentów wskazanych w wezwaniu z 4 lipca 2018 r. W dniu 17 sierpnia 2018 r. do Sądu wpłynęło jej pismo, do którego załączyła zbiorcze zestawienie transakcji na rachunku bankowym. Mając jednak na uwadze ustalony na podstawie nadesłanych dokumentów oraz złożonych oświadczeń stan faktyczny, przedstawione wyciągi bankowe nie mogą zmienić negatywnej oceny wniosku. Wskazać należy, że w rozpoznawanej sprawie na obecnym etapie postępowania jedynym kosztem sądowym ciążącym na Stronie jest wpis sądowy od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł. Skarżąca jest reprezentowana w postępowaniu przez profesjonalnego pełnomocnika. Strona oświadczyła, że nie uzyskuje dochodu, nie korzysta w pomocy społecznej, nie posiada oszczędności. Równocześnie na formularzu PPF z 18 maja 2018 r. wykazała, że jej miesięczne stałe wydatki i zobowiązania wynoszą 10.000 zł. Odpowiadając na wezwanie z 4 lipca 2018 r. Skarżąca przedstawiła zestawienie kosztów bieżącego utrzymania za 2017 r., zgodnie z którym średnie koszty miesięcznego utrzymania wynoszą 1.073,77 zł. Podkreślić należy, że Skarżąca w żaden sposób nie udokumentowała kosztów utrzymania, a więc we wskazanym zakresie nie wykonała wezwania z 4 lipca 2018 r. Nie wyjaśniła również skąd uzyskuje środki pieniężne na pokrycie kosztów bieżącego utrzymania, skoro nie uzyskuje żadnych dochodów. Zgodnie z oświadczeniem również jej mąż nie pracuje. Małżonkowie wychowują natomiast niepełnoletnią córkę. Biorąc pod uwagę poczynione ustalenia zasadny jest wniosek, że Skarżąca nie przedstawiła rzetelnie i wiarygodnie swojej sytuacji majątkowej, co uzasadnia odmowne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wątpliwości dotyczą również sytuacji rodzinnej Skarżącej. Na formularzu PPF oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i córką. Zgodnie ze "Słownikiem języka polskiego" w wersji dostępnej na stronie: https://sjp.pwn.pl/sjp/wsp%C3%B3lny;2538003 "wspólny" oznacza: "wykonywany lub przeżywany przez wiele osób, razem z innymi", "należący do wielu osób", "jednakowy dla wielu osób", "gospodarstwo" to między innymi: "ogół spraw rodzinnych i domowych", a "gospodarstwo domowe" to : "ogół przedmiotów i czynności składających się na prowadzenie domu". Skarżąca oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i córką, a odpowiadając na wezwanie skierowane na podstawie art. 255 p.p.s.a. – nadesłała umowę małżeńską ustanawiającą rozdzielność majątkową. Wprowadzeniem rozdzielności majątkowej Skarżąca uzasadniła niewykonanie wezwania w zakresie przedstawienia informacji pozwalających ustalić sytuację finansową jej męża. Oświadczyła natomiast, że mąż nie pracuje, nie posiada majątku i oszczędności. Skarżąca nie przedłożyła wyciągów z rachunków bankowych męża, zeznań podatkowych, aktualnego zaświadczenia o zarobkach lub zaświadczenia stwierdzającego, że jest osobą bezrobotną. Nie wiadomo zatem, jakie są aktualne możliwości płatnicze małżonka, z którym Strona pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Odnosząc się do okoliczności ustanowienia rozdzielności majątkowej wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tj. Dz. U. z 2017 r. poz. 682) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli; zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza przy tym stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków; chodzi tu, między innymi, o stosowanie art. 27 K.r.o. (por. M. Zychowicz, w: H. Ciepła i inni, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, Warszawa 2009, teza 8 do art. 51, s. 320). Potwierdza to również ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych, z którego wynika, że fakt, iż pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa lub, że pozostają w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której małżonkowie nie udzielają wzajemnej pomocy w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 3 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 817/11, postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 196/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć również należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 61 ze znaczkiem 4 § 1 K.r.o.), a zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej czy nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 K.r.o. skutkuje, tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd wysokość osiąganych przez małżonka Skarżącej dochodów, jego sytuacja materialna wpływa na ocenę możliwości płatniczych Strony. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez każdego z małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Skarżąca uzasadniając wniosek wskazała również na stan zdrowia uniemożliwiający podjęcie pracy. Nie negując trudności i problemów, które dotykają Stronę w związku ze stanem zdrowia zauważyć należy, że w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności z 9 marca 2018 r., na podstawie którego wobec Strony orzeczono niepełnosprawność okresową w stopniu średnim, Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Krakowie stwierdził, że Skarżąca może podejmować pracę w warunkach pracy chronionej. Odnosząc się do nadesłanych wyciągów bankowych stwierdzić należy, że są na nich ewidencjonowane jedynie wpłaty tytułem np.: "składka klasowa", "komitet rodzicielski". W świetle ustaleń wskazanych w uzasadnieniu niniejszego orzeczenia brak środków pieniężnych na rachunku bankowym nie ma wpływu na rozstrzygnięcie w sprawie prawa pomocy. Przedstawione zeznania podatkowe PIT-36L i PIT-37 wskazują, że Strona prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą przynajmniej w latach 2016-2017. W 2017 r. Skarżąca uzyskała dochód w wysokości 47.331,30 zł. W 2016 r. Strona osiągnęła przychód, w kwocie 96.031 zł oraz poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości 90.512,36 zł. Pomimo dobrze prosperującej - przynajmniej w latach 2016 – 2017 - działalności Skarżąca nie poczyniła jakichkolwiek oszczędności. Reasumując, przedstawione informacje nie są wystarczające, aby uznać, że Strona wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Mając na uwadze wszystkie powołane okoliczności na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.