V SA/Wa 55/15

Referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. D. I. Sp. z o.o. w W. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie określenia przypadającej do zwrotu kwoty dotacji ze środków unijnych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. P. D. I. Sp. z o.o. w W. wystąpiła z wnioskiem – sporządzonym na urzędowym formularzu PPPr z dnia 20 marca 2015 r. – o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, iż kapitał zakładowy Spółki wynosi 50.000,00 zł, zaś wysokość zysku za ostatni rok obrotowy wyniosła 31.115,72 zł. Skarżąca oświadczyła, iż nie posiada środków trwałych, natomiast posiada trzy rachunki bankowe, na dwóch zagrodzono środki finansowe w wysokości 2.985,58 zł oraz 561,54 zł, zaś na trzecim rachunku widnieje debet 360 zł. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, iż obecna sytuacja finansowa Spółki wykazuje straty, a jej rachunki bankowe nie zawierają w zasadzie żadnych środków, a nadto Spółka została zobowiązana do zapłaty kredytu obrotowego, który nie został jej odnowiony. Zarządzeniem z dnia 30 kwietnia 2015 r. wezwano Spółkę do złożenia dodatkowego oświadczenie poprzez nadesłanie wskazanych dokumentów. W odpowiedzi Spółka nadesłała oświadczenie z dnia 21 maja 2015 r., zgodnie z którym, nie posiada żadnych środków pieniężnych w kasie, nie posiada środków trwałych, nie posiada nieruchomości, nie posiada majątku ruchomego, wypowiedziano jej również kredyt obrotowy, wobec czego Spółka straciła źródło finansowania. Do pisma załączyła kopię zeznania podatkowego CIT-8 za 2013 r. oraz wyciągi z rachunków bankowych. Dodatkowo, pismem z dnia 26 maja 2015 r. skarżąca poinformowała, iż nie przygotowała jeszcze sprawozdawania finansowego za 2014 r. Do pisma załączyła dwa wydruki z rachunków bankowych. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a.") – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Na wstępie przypomnieć należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy, w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Jednocześnie, trzeba podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie ma charakteru obowiązkowego nawet w przypadku spełnienia przez nią przesłanek ustawowych (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Rozpoznając przedmiotowy wniosek uznano, iż nie zachodzą przesłanki przemawiające za jego uwzględnieniem. Wskazać w pierwszej kolejności należy, iż wnioskująca Spółka nie wykonała należycie zarządzenia z dnia 30 kwietnia 2015 r., którym została wezwana do złożenia aktualnego wykazu środków trwałych, zeznań podatkowych Spółki za rok 2013 i 2014, ewentualnie zaświadczeń właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodu uzyskanego w tym okresie, rocznego sprawozdania finansowego Spółki za rok 2014, dokumentów potwierdzających wysokość osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku 2014, np. odpisu z księgi rachunkowej, a także wyciągów i wykazów z posiadanych przez Spółkę rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi skarżąca nadesłała jedynie kopię zeznania podatkowego CIT-8 za 2013 r. oraz wyciągi z trzech rachunków bankowych. Wskazać jednakże należy, iż złożone wyciągi z rachunków bankowych dotyczą okresu od 12.09.2014 do 11.03.2015 r., zatem nie można ich uznać za wyciągi z okresu ostatnich 3 miesięcy, biorąc pod uwagę, iż Spółka odebrała wezwanie w dniu 18 maja 2015 r. (potwierdzenie na k. 84 akt). Nie można również przyjąć by wykonała wezwanie nadsyłając w dniu 26 maja 2015 r. dwa wydruki z rachunków bankowych, bowiem dokumentują one jedynie stan końcowy tych rachunków na dzień 27 kwietnia 2015 r. oraz na dzień 30 kwietnia 2015 r. Wskazać należy, iż w orzecznictwie podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych (w szczególności oszczędności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Okoliczność ta miała zatem znaczenie przy dokonywanej ocenie, bowiem dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również jak wygląda obrót tymi środkami, czy strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie, bądź też jakie są przyczyny, że prowadząc działalność gospodarczą nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie. Następnie wskazać należy, iż za niewystarczające uznać należało złożenie jedynie oświadczenia z dnia 21 maja 2015 r. o braku majątku, środków trwałych, nieruchomości i ruchomości, wobec nieprzedstawienia dokumentów źródłowych, potwierdzających podnoszone okoliczności, w oparciu o które można by zweryfikować takie oświadczenie. Wskazać należy, iż Spółka nie przedstawiła żadnego sprawozdania finansowego, wykazu środków trwałych, czy dokumentów potwierdzających wysokość osiągniętego dochodu, np. odpisu z księgi rachunkowej, do czego została wezwana zarządzeniem z dnia 30 kwietnia 2015 r. Nie sposób jest przy tym przyjąć, by Spółka nadal prowadząc działalność gospodarczą nie posiadała żadnego majątku ruchomego, czy środków trwałych. W tym zakresie Spółka winna wykazać ewentualne wyzbycie się takiego majątku, ze wskazaniem daty zbycia. Warto przy tym zauważyć, iż oprócz podnoszonych trudności dotyczących płynności finansowej, jak również wypowiedzianego kredytu obrotowego, Spółka nie wskazywała, że prowadzone jest wobec niej jakiekolwiek postępowanie egzekucyjne, podczas którego dokonano by zajęcia czy zabezpieczenia egzekucyjnego na majątku Spółki. Już tylko z tych powodów wniosek nie mógł zostać uwzględniony. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie z 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11). Wskazać dodatkowo należy na stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym, Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 774/13). Niezależnie od powyższego na odmowę uwzględnienia wniosku Spółki wpływ miały również niżej wyłuszczone okoliczności. Należy przede wszystkim pamiętać, iż wnioskująca jest przedsiębiorcą mającym status osoby prawnej, która jako podmiot tego rodzaju winna w procedurze planowania wydatków, uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa, skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej, zaś podmiot prowadzący działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podnosi się, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalności gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów także sądowych (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji każdy na obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienia od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (zob. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005r., sygn. akt FZ 478/04). W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, iż od strony – w szczególności, jeśli jest osobą prawną – można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie (zob. postanowienie z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II GZ 478/12). Zauważyć zatem należy, iż Spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą, nie znajduje się w stanie likwidacji, nie wszczęto wobec niej postępowania upadłościowego. Co więcej, we wniosku wykazuje, że według bilansu za ostatni rok obrotowy osiągnęła zysk w wysokości 31.115,72 zł. Z przedłożonego zeznania podatkowego CIT-8 za 2013 r. wynika z kolei, iż Spółka osiągnęła przychody w wysokości 9.806.675,69 zł, zaś dochód Spółki wynosił 5.796.399,36 zł, co świadczy o tym, że prowadziła działalność w dużych rozmiarach. Natomiast, jak to już wyżej wskazano, Spółka nie przedstawiła zeznania podatkowego za rok 2014, co uniemożliwia dalszą ocenę w tym zakresie. Analiza nadesłanych wyciągów z rachunków bankowych również prowadzi do wniosku, że skarżąca na bieżąco obracała środkami finansowymi, których wysokość wielokrotnie przewyższała należny w sprawie wpis sądowy w wysokości 2.772 zł. W tym zakresie wskazać wypada, iż suma uznań na jednym rachunku wyniosła 617.588,20 zł, na drugim zaś 616.780,04 zł. Niezależnie od tego, iż Spółka nie przedstawiła wyciągów za żądany okres, to dostrzec należało, iż w dniu 27 kwietnia 2015 r. z jednego z rachunków bankowych wypłacono kwotę 2.000 zł na rzecz M. F. – Prezesa Zarządu Spółki, zatem już po wystąpieniu z wnioskiem o prawo pomocy. Odnosząc się do podnoszonych przez Spółkę trudności finansowych, zauważyć należy że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 191/11). W orzecznictwie wskazuje się również, że nawet brak bieżących dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy nie zgromadziła ona w okresie prowadzenia działalności gospodarczej dostatecznych środków na ten cel, ani też w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności np. poprzez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości. W postanowieniu z dnia 4 września 2014 r. o sygn. akt V SAB/Wa 5/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, iż celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku. Jeżeli więc przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą, to mu się ona opłaca, nawet jeśli przejściowo ma pewne kłopoty finansowe. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności. Jeżeli natomiast przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wniósł o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Warte podkreślenia jest przy tym to, iż postanowienie to zapadło po uchyleniu przez Naczelny Sąd Administracyjny wcześniejszego postanowienia odmawiającego zwolnienia Spółki z kosztów sądowych, a następnie zostało utrzymane przez sąd drugiej instancji postanowieniem z dnia 30 października 2014 r. o sygn. akt II GZ 709/14. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji postanowienia.