V SA/Wa 641/15

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. O. i Z. w P. "O." w W. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych Instytut Organizacji i Zarządzania w P. "O." z siedzibą w W. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, iż kapitał zakładowy Instytutu wynosi 1.069.627,75 zł, a wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi 925.863,66 zł. Instytut wskazał, że w ostatnim roku obrotowym poniósł stratę z prowadzonej działalności w kwocie 757.591,14 zł oraz, że posiada cztery rachunki bankowe. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, iż Instytut nie osiąga znacznych dochodów, nie dysponuje oszczędnościami, ani wolnymi środkami, które mógłby przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych. Posiadane środki z bieżących dochodów przeznacza na terminowe regulowanie należności publiczno-prawnych oraz wypłatę pensji pracownikom. Majątkiem skarżącego jest budynek położony w W., przy ul. Ż., w którym mieści się jego siedziba. Wobec strony toczy się kilka postępowań egzekucyjnych, jego rachunek jest zajęty przez komornika i wnioskodawca nie może regulować swoich zobowiązań. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a. – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Osoby prawne i pozostałe jednostki organizacyjne podobnie jak osoby fizyczne mogą ubiegać się o prawo pomocy. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 p.p.s.a, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Należy zauważyć, iż z treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko zupełny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Należy więc zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy nastąpić może w przypadku wykazania, że wnioskujący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania. Obejmuje zatem osoby lub podmioty, które ze względu na niskie dochody i szczególną sytuację faktyczną bądź prawną przy największej staranności nie mogą ponieść tych kosztów. Mając powyższe na względzie należy wskazać, że analiza oświadczeń zawartych w urzędowym formularzu PPPr, dodatkowych oświadczeniach i złożonych dokumentach prowadzi do uznania, iż Instytut na prawo pomocy nie zasługuje, bowiem nie wykazał braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowego. Instytut jest podmiotem mającym status osoby prawnej, prowadzącym nadal działalność, posiadającym środki finansowe zgromadzone na rachunkach bankowych, jak również majątek w postaci nieruchomości. Nie bez znaczenia dla odmowy zwolnienia od kosztów sądowych pozostawała również wysokość ciążącego na skarżącym wpisu sądowego od skargi kasacyjnej – jedynego na tym etapie sprawy kosztu sądowego – tj. kwota 750 zł. W orzecznictwie przyjmuje się, iż osoba prawna nie zasługuje na zwolnienie z kosztów sądowych, gdy dysponuje majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wymaganego wpisu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 marca 2012 r., sygn. akt II GZ 89/12). Posiadanie majątku – w tym w szczególności nieruchomości – w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 12 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 428/12). W jednym z ostatnich orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, iż od strony – w szczególności, jeśli jest osobą prawną – można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie (zob. postanowienie z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II GZ 478/12). Powyższe pozwala przyjąć, że – mimo podnoszonych trudności, wynikających z "zachwiania" płynności finansowej – skarżący jest w stanie uiścić należny wpis sądowy od skargi kasacyjnej w wysokości 750 zł i to tym bardziej, że z obowiązkiem jego uiszczenia powinien liczyć się od momentu wniesienia skargi. Dokonanej wyżej oceny w żaden sposób nie może zmienić to, że skarżący jest zobowiązany z innych tytułów, jak na przykład z tytułu zaciągniętych kredytów i pożyczek. Wskazać trzeba, iż konieczność spłacania kredytu bankowego, pożyczek nie może być traktowana priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, gdyż zobowiązania prywatnoprawne nie korzystają z takich preferencji w stosunku do wpisu sądowego. Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi w istocie również formę kredytu udzielonego ze Skarbu Państwa, poprzez rezygnację z należnych opłat sądowych w chwili złożenia skargi i wykładanie ze środków budżetowych wydatków w toku postępowania. Dodatkowo wskazać należy, że sama strona wskazuje, że uzyskuje dochody, a posiadane w związku z działalnością środki przeznacza na terminowe regulowanie należności publiczno-prawnych oraz wypłatę pensji dla pracowników. Nie można zaaprobować działania, w którym strona "wybiera" podmioty wobec, których realizuje swoje zobowiązania, a w zakresie zobowiązań wobec Sądu z tytułu kosztów sądowych oświadcza brak możliwości ich poniesienia. Odnosząc się do zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego wskazać należy, że strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika mogła była wnieść skargę na czynność egzekucyjną w trybie art. 54 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Na dwóch rachunkach bankowych prowadzonych przez Bank Gospodarstwa Krajowego S. A. Strona wykazuje środki pieniężne w wysokości 13.219 zł oraz 41.662,17 zł, a na rachunku bankowym w P. B. S. w S. – 255,98 zł. Zauważenia wymaga również, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 191/11). Z uwagi na całokształt powyżej wskazanych okoliczności uznać należy, że wniosek skarżącej o przyznanie jej prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.