V SA/Wa 641/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Dorota Mydłowska po rozpoznaniu w dniu 3 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Instytutu ... w W. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia ... grudnia 2014 r. nr ... w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych Instytut ... z siedzibą w W. (dalej: Skarżąca, Instytut) wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach zawartym we wniosku wskazano, iż kapitał zakładowy Instytutu wynosi ... zł, a wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi ... zł. Instytut wskazał, że w ostatnim roku obrotowym poniósł stratę z prowadzonej działalności w kwocie ... zł oraz, że posiada cztery rachunki bankowe. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, iż Instytut nie osiąga znacznych dochodów, nie dysponuje oszczędnościami, ani wolnymi środkami, które mógłby przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych. Posiadane środki z bieżących dochodów przeznacza na terminowe regulowanie należności publiczno-prawnych oraz wypłatę pensji pracownikom. Majątkiem Instytutu jest budynek położony w W. przy ul. ..., w którym mieści się jego siedziba. Wobec Instytutu toczy się kilka postępowań egzekucyjnych, a jego rachunek jest zajęty przez komornika i wnioskodawca nie może regulować swoich zobowiązań. Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2016 r. starszy referendarz sądowy odmówił Instytutowi prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wskazując, że Instytut na prawo pomocy nie zasługuje, bowiem nie wykazał braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowego. Od powyższego postanowienia Skarżąca wniosła sprzeciw, ponownie domagając się zwolnienia od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego skutkuje utratą przez nie mocy co oznacza, że wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu przez Sąd (art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej p.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Skarżąca wnioskowała o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, tj. w zakresie częściowym. W przypadku osób prawnych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Po przeanalizowaniu wniosku Skarżącej oraz przedstawionej przez nią informacji dotyczącej sytuacji finansowej Sąd stwierdza, że powyższe przesłanki, będące warunkiem niezbędnym do przyznania zwolnienia od uiszczenia kosztów sądowych nie mają zastosowania w przedmiotowej sprawie. Aby móc ocenić sytuację strony i na jej podstawie prawidłowo rozpoznać wniosek Sąd musi zapoznać się z dokumentami świadczącymi o jej sytuacji, nie można tego uczynić na podstawie domniemań. W p.p.s.a. jednoznacznie wskazano, iż to wnioskodawca ma obowiązek wykazać fakty, na których opiera swój wniosek. Instytut jest jednostką badawczo-rozwojową, czyli podmiotem mającym status osoby prawnej, prowadzącym nadal działalność i posiadającym środki finansowe zgromadzone na rachunkach bankowych, jak również majątek w postaci nieruchomości. W oświadczeniu o majątku i dochodach zawartym w formularzu na którym złożono sprzeciw wskazano, iż kapitał zakładowy Instytutu wynosi -.... zł, a wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi ... zł. Instytut wskazał, że w ostatnim roku obrotowym odnotował zysk z prowadzonej działalności w kwocie ... zł oraz że posiada trzy rachunki bankowe. Skarżąca jednostka na obecnym etapie postępowania zobowiązana jest do uiszczenia jedynego na tym etapie sprawy kosztu sądowego, czyli wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 750 zł. W orzecznictwie przyjmuje się, że osoba prawna nie zasługuje na zwolnienie z kosztów sądowych, gdy dysponuje majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wymaganego wpisu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 marca 2012 r., sygn. akt II GZ 89/12). Posiadanie majątku – w tym w szczególności nieruchomości – w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 12 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 428/12). Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, że od strony – w szczególności, jeśli jest osobą prawną – można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie (zob. postanowienie z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II GZ 478/12). Instytut jest wprawdzie zobowiązany z innych tytułów, jak na przykład z tytułu zaciągniętych kredytów i pożyczek. Sąd wskazuje, że konieczność spłacania kredytu bankowego i pożyczek nie może być traktowana priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, gdyż zobowiązania prywatnoprawne nie korzystają z takich preferencji w stosunku do wpisu sądowego. Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi w istocie również formę kredytu udzielonego ze Skarbu Państwa, poprzez rezygnację z należnych opłat sądowych w chwili złożenia skargi. Jak wskazuje Instytut, uzyskuje on dochody, a posiadane w związku z działalnością środki przeznacza na terminowe regulowanie należności publicznoprawnych oraz wypłatę pensji dla pracowników. Nie można zaaprobować działania, w którym strona dokonuje wyboru podmiotów, wobec których realizuje swoje zobowiązania, a w zakresie zobowiązań z tytułu kosztów sądowych oświadcza brak możliwości ich poniesienia. Odnosząc się do zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego wskazać należy, że Skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika mogła była wnieść skargę na czynność egzekucyjną w trybie art. 54 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jak wynika z informacji odpowiadającej odpisowi aktualnemu z rejestru przedsiębiorców na dzień 25 maja 2016 r., dostępnej z Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego, w odniesieniu do Instytutu nie zostało wszczęte postepowanie upadłościowe. Na rachunku bankowym prowadzonym przez Bank ... S. A. Strona wykazuje środki pieniężne w wysokości ... zł, a na rachunku bankowym w ... Banku Spółdzielczym w S. ... zł – w sumie ... zł. Zauważenia wymaga również, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 191/11). Uwadze Sądu nie uszło w tym kontekście, że z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego w dniu 23 marca 2016 r. wynika, że łączna wysokość środków zgromadzonych na rachunkach bankowych wynosiła ... zł. Konsekwentnie, wysokość funduszy zgromadzonych obecnie zwiększyła się o ...zł, czyli o kwotę wielokrotnie większą, niż kwota należnego wpisu od skargi kasacyjnej. Dodatkowo Sąd zauważa, że na stronie internetowej Instytutu widnieje ogłoszenie o możliwości wynajęcia jedenastu pomieszczeń biurowych w siedzibie Instytutu. Z doświadczenia życiowego wynika, że kwota uzyskana z miesięcznego wynajmu choćby jednego pomieszczenia biurowego zlokalizowanego w okolicy ulicy ... (gdzie znajduje się nieruchomość Instytutu) znacznie przekroczyłaby wysokość wymaganego na obecnym etapie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Powyższe pozwala przyjąć, że pomimo podnoszonych trudności, wynikających z "zachwiania" płynności finansowej Instytut jest w stanie uiścić należny wpis sądowy od skargi kasacyjnej w wysokości 750 zł. Sąd uznał, że wniosek Skarżącej o przyznanie jej prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.