V SA/Wa 702/15

Referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "G. G." Sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach o niskich wygranych bez zezwolenia postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. "G. G." Sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w W.wystąpiła z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, iż kapitał zakładowy Spółki wynosi 3.000.000,00 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi 16.406.899,72 zł, natomiast wysokość straty w 2013 r. wyniosła 20.626.516,86 zł. Rubryka nr 9 wniosku – "Stan rachunków bakowych" – nie została wypełniona. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, iż Spółka zaprzestała prowadzenia działalności, zaś wspólnicy podjęli uchwałę o jej likwidacji. Wobec Spółki toczą się postępowania administracyjne i egzekucyjne, a należne zobowiązania Spółki przekraczają 20 milionów zł. Podniesiono także, iż wartość środków trwałych skarżącej jest pozornie duża, lecz są to przede wszystkim działki niezabudowane, zajęte lub zabezpieczone przez organ egzekucyjny, natomiast inne środki trwałe to automaty do gier o niskich wygranych, które są obecnie – w ocenie skarżącej – "niesprzedawalne". Zarządzeniem z dnia 17 marca 2015 r. wezwano Spółkę do złożenia dodatkowego oświadczenie poprzez nadesłanie wskazanych dokumentów. W odpowiedzi Spółka nadesłała pismo z dnia 26 marca 2015 r., do którego załączyła wykaz środków trwałych na dzień 26 marca 2015 r., a także informację Banku P. z dnia 26 marca 2015 r. o posiadanym saldzie w wysokości 30.696,85 zł oraz o zablokowaniu rachunku bankowego od dnia 18 października 2011 r., zaświadczenie Banku G. N. Bank S. A. z dnia 25 marca 2015 r. o zamknięciu rachunku w dniu 28 lutego 2013 r. oraz opinię bankową Banku P. B. z dnia 26 marca 2015 r. o zamknięciu dwóch rachunków bankowych z dniem 2 lipca 2013 r. oraz z dniem 10 października 2009 r. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a.") – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Na wstępie przypomnieć należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy, w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Jednocześnie, trzeba podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie ma charakteru obowiązkowego nawet w przypadku spełnienia przez nią przesłanek ustawowych (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Rozpoznając zatem przedmiotowy wniosek uznano, iż nie zachodzą przesłanki przemawiające za jego uwzględnieniem. Wskazać w pierwszej kolejności należy, iż wnioskująca Spółka jest przedsiębiorcą mającym status osoby prawnej, która jako podmiot tego rodzaju winna w procedurze planowania wydatków, uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa, skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej, zaś podmiot prowadzący działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podnosi się, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalności gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów także sądowych (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji każdy na obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienia od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005r., sygn. akt FZ 478/04). Rozpoznając wniosek o prawo pomocy złożony przez osobę prawną należy dokonać porównywania wysokości ciążących na stronie kosztów sądowych z posiadanym przez nią majątkiem. Przyjmuje się bowiem, iż osoba prawna nie zasługuje na zwolnienie z kosztów sądowych gdy dysponuje majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wymaganego wpisu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 marca 2012 r., sygn. akt II GZ 89/12). Posiadanie majątku – w tym w szczególności nieruchomości – w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 12 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 428/12). W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, iż od strony – w szczególności, jeśli jest osobą prawną – można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie (zob. postanowienie z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II GZ 478/12). W niniejszej sprawie wartość posiadanych środków trwałych wynosi 16.406.899,72 zł, zatem znacznie przekracza należny wpis od skargi w wysokości 1.500 zł. Podkreślić w tym miejscu należy, iż wpis sądowy jako wydatek wiąże się z bieżącą działalnością przedsiębiorców, wpływa na wysokość strat finansowych ogółem, zatem winien być traktowany na równi z innymi wydatkami, które powinny zostać pokryte z bieżących dochodów. Należy również zauważyć, że w przypadku osób prawnych – wnoszących o przyznanie prawa pomocy, zasadnicze znaczenie ma fakt, iż sprawa ma ścisły związek z prowadzoną przez nie działalnością i możliwość prowadzenia takiej działalności nie powinna – z reguły, obciążać dochodów budżetowych Skarbu Państwa. Gdyby przyjąć odmienne stanowisko, budżet ten, a w konsekwencji całe społeczeństwo miałoby kredytować działania skarżących, związane z dochodzeniem przed sądami określonych roszczeń, czy też – jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, kwestionujące na drodze sądowej decyzję organu administracji publicznej. Odnosząc się do podnoszonych przez Spółkę trudności finansowych, a także wywodzonej niemożności dysponowania majątkiem trwałym zauważyć należy w pierwszej kolejności, iż wprawdzie skarżąca Spółka znajduje się w stanie likwidacji, jednakże jak wynika z informacji z Rejestru Przedsiębiorców (KRS nr 140794) jej przyczyną była uchwała Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników nr 1/II/2014 z dnia 24 lutego 2014 r. Zatem powodem likwidacji skarżącej Spółki jest przesłanka określona w art. 58 pkt 2 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm.; zwana dalej: "k.s.h."), nie zaś ogłoszenie upadłości, wskazane jako odmienna przesłanka w art. 58 pkt 3 k.s.h. Oznacza to, że Spółka posiada majątek, który w toku likwidacji winien być spieniężony. Przepis art. 82 § 1 k.s.h. stanowi, iż z majątku spółki spłaca się przede wszystkim zobowiązania spółki oraz pozostawia się odpowiednie kwoty na pokrycie zobowiązań niewymagalnych lub spornych. W piśmiennictwie wskazuje się, że w art. 82 k.s.h. mowa jest o kwotach, co oznacza, że jeżeli środków finansowych nie ma w spółce, należy je pozyskać przez upłynnienie majątku. Biorąc powyższe pod uwagę zauważyć należy, iż występując z wnioskiem w niniejszej sprawie skarżąca powołała się na dane finansowe za rok 2013. Nie można zatem pominąć tego, że sytuacja majątkowa Spółki, która została rozwiązana w dniu 24 lutego 2014 r., była już przedmiotem późniejszej analizy zarówno Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, jak również Naczelnego Sądu Administracyjnego, w innych zainicjowanych przez Spółkę postępowaniach o prawo pomocy. W postanowieniu z dnia 14 sierpnia 2014 r. o sygn. akt III SA/Wa 1201/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, iż z analizy dokumentów wynika, że skarżąca w 2010 r. uzyskała przychód w kwocie 817.879.079 zł, w 2011 r. przychód w kwocie 596.217.102 zł, w 2012 r. 420.979.563 zł, w 2013 r. przychód w kwocie 255.000.315 zł, a w pierwszym kwartale 2014 r. przychód w kwocie 34.604.896 zł. Co istotne w 2013 r. oraz w pierwszym kwartale 2014 r. skarżąca kontynuowała prowadzenie działalności gospodarczej. Z deklaracji VAT-7 za miesiące od września 2013 r. do lutego 2014 r. Zdaniem Sądu bez znaczenia, dla kwestii spełnienia przesłanek przyznania Spółce prawa pomocy, był przy tym końcowy wynik finansowy Spółki za 2013 tj. strata na poziomie 20.626.516,86 zł oraz strata w 2014 roku w wysokości 3.139.391,58 zł. Jak bowiem wynika z postanowienia NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r. o sygn. akt I FZ 327/13, w obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych. Oddalając zażalenie na powołane wyżej postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił w uzasadnieniu postanowienia z dnia 17 listopada 2014 r. o sygn. akt II FZ 1577/14, iż o możliwościach płatniczych Spółki świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi ona działalność gospodarczą. Bezzasadny jest natomiast podnoszony w zażaleniu przez Spółkę argument o niemożności spieniężenia automatów do gry, bowiem nie stanowią one jedynego majątku spółki. W ocenie NSA trudno przyjąć, uwzględniwszy zasady logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, że Spółka, która dysponuje środkami trwałymi o tak wysokiej wartości, a ponadto dysponuje znacznymi środkami pieniężnymi na rachunku bieżącym, nie jest w stanie partycypować w kosztach zainicjowanego przez siebie postępowania. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji postanowienia.