V SA/Wa 873/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska-Szary, Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Mirosława Pindelska (spr.), Protokolant - Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 września 2010 r. sprawy ze skargi B. Z. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) utrzymał w mocy decyzję własną z [...] lipca 2009r. ustalającą B. Z. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) w wysokości [...] zł na 2004r. Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: W dniu 15 czerwca 2004r. B. Z. złożył wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2004r. Składając wniosek o płatności ONW Skarżący złożył oświadczenie z zobowiązaniem się do prowadzenia na zgłoszonych działkach rolnych, działalności rolniczej przez okres 5 lat. Decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w C. z [...] grudnia 2004r. została mu przyznana płatność ONW w kwocie [...] zł na rok 2004. Pieniądze zostały mu przekazane 15 lutego 2005r. W toku postępowania administracyjnego z wniosku skarżącego o płatności na 2005r. organ ustalił, na podstawie oświadczenia B. Z. z [...] lutego 2006r., że nie występuje on o płatności ONW na ten rok. Nie jest on w stanie wywiązać się z zobowiązań wobec organu, gdyż o płatności te wystąpiła żona wcześniej dokonując na siebie rejestracji gospodarstwa rolnego w ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. W tych okolicznościach zawiadomieniem z [...] czerwca 2009r organ wszczął postępowanie administracyjne w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych na mocy decyzji z dnia [...] grudnia 2004r. Decyzją z [...] lipca 2009r. Prezes ARiMR ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności. Od decyzji tej Skarżący odwołał się występując z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy. Wskazał w nim, że jest posiadaczem gospodarstwa rolnego położonego w K. gmina K., natomiast żona jest właścicielką gospodarstwa rolnego położonego w L. gmina S., które znajduje się w obszarze ONW. Nie mają rozdzielności majątkowej. W 2004r. po uzgodnieniu z żoną złożył wniosek o zaewidencjonowanie obu gospodarstw pod wspólnym numerem na jego imię i nazwisko. Uzyskał taki numer identyfikacyjny. Natomiast w 2005r. organ nadał oddzielny numer identyfikacyjny na gospodarstwo będące własnością żony. To ona wystąpiła o płatności ONW na 2005r. Pouczony przez pracownika organu wykreślił działki żony ze swojego numeru identyfikacyjnego. Pozostawał w przekonaniu, że żona przejmując dopłaty ONW wzięła obowiązek dotrzymania pięcioletniego okresu prowadzenia działalności rolniczej. Podniósł winę organu polegającą na wydaniu numeru identyfikacyjnego gospodarstwu żony, braku wyczerpujących i profesjonalnych informacji ze strony urzędników oraz wprowadzeniu przez nich w błąd. Decyzją z dnia [...] lutego 2010r. Prezes ARiMR utrzymał w mocy decyzję własną z [...] lipca 2009r. nie uznając zasadności podniesionych zarzutów. Prezes ARiMR wskazał, że zarówno w oświadczeniu z [...] lutego 2006r., jak i w korekcie wniosku na 2005r. z [...] lutego 2006r. skarżący przyznał, że zaprzestał prowadzenia działalności na wszystkich działkach objętych zobowiązaniem ONW. B. Z. nie poinformował organu o przekazaniu gospodarstwa rolnego. Złożenie natomiast wniosku o przyznanie płatności ONW przez inną osobę, na grunty, na których Skarżący był zobowiązany prowadzić działalność rolniczą nie może być traktowane jako poinformowanie organu o przekazaniu gospodarstwa rolnego. Ponadto organ wskazał, iż brak jest oświadczenia o przejęciu zobowiązań Skarżącego przez inną osobę. Złożenie takiego oświadczenia było możliwe po nowelizacji z dnia 25 kwietnia 2006r. (Dz. U. 75 poz. 522) zmieniającej rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. nr 73 poz. 657 ze zm.) – zwanego dalej rozporządzeniem ONW. Termin do złożenia oświadczenia przejmującego działki rolne, w którym zobowiązuje się on kontynuować działalność rolniczą był 60 dniowy poczynając od 4 maja 2006r. Zatem upłynął on 3 lipca 2006r. Brak takiego oświadczenia oraz zaprzestanie działalności rolniczej na tych działkach przez Skarżącego był podstawą do ustalenia kwoty nienależnie pobranej płatności w myśl § 9 ust 2 pkt 1 litera a rozporządzenia ONW. Przepis § 9 ust 4 tegoż rozporządzenia oraz art. 29 ust 1 i 3 ustawy z 9 maja 2008r o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. 98 poz. 634 ze zm.) był podstawą do orzekania w sprawie przez Prezesa ARiMR. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego tj. art. 12 ustawy z dnia 18 grudnia 2003r. o krajowym systemie ewidencji producentów rolnych ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznawanie płatności (Dz. U. 10 z 2004r. poz. 76 ze zm.) – zwanej dalej ustawą o ewidencji producentów rolnych – oraz naruszenie prawa procesowego tj. art. 9 kpa. W uzasadnieniu skargi wskazał, iż mimo, że on i jego żona mają odrębne gospodarstwa rolne to pozostają we wspólności majątkowej. Oznacza, to że zgodnie z art. 51 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego istniejący ustrój wspólności majątkowej powoduje, iż majątki małżonków są ze sobą powiązane funkcjonalnie i każdy z nich jest posiadaczem nieruchomości należących do drugiego z nich. Zatem prawidłowo zgłosił oba gospodarstwa do ewidencji w 2004r. Natomiast błędne działania Biura Powiatowego ARiMR w 2005r. dotyczące zaewidencjonowania i nadania numeru identyfikującego gospodarstwu rolnemu żony wywołały obecne negatywne dla niego skutki w sprawie. Za koniecznością jednego numeru identyfikacyjnego gospodarstw małżonków przemawia, zdaniem Skarżącego, pojęcie gospodarstwa zdefiniowane w załączniku I do rozporządzenia Komisji (WE) nr 1444/2002 z dnia 24 lipca 2002r zmieniającego decyzję Komisji 2000/115/WE odnoszącą się do definicji cech charakterystycznych, wyjątków od definicji oraz regionów i okręgów odnoszących się do badań statystycznych w zakresie struktury gospodarstw (Dz. U. UE L 02.216.1). Z definicji tej wynika konieczność samodzielnego zarządzenia gospodarstwem. Taka sytuacja istnieje także wtedy, gdy gospodarstwo jest prowadzone przez działające wspólnie dwie osoby lub więcej. Za samodzielne gospodarstwo uważane jest też gospodarstwo podzielone między dwie lub więcej osób ale ciągle posiadające wspólny zarząd. Skarżący wskazał, że odrębne numery identyfikacyjne gospodarstw rolnych mogli otrzymać jedynie małżonkowie, którzy nie posiadają wspólności ustawowej i nie są współposiadaczami gospodarstwa rolnego. Za taką wykładnię przepisu art. 12 ust 4 ustawy o ewidencji producentów przemawiają, zdaniem skarżącego, wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych o sygn. akt I SA/Lu 250/08, II SA/Łd 1011/06, II SA/Łd 1974/06, I SA/Rz 13/08. Ponadto Skarżący zarzucił, iż organ administracji nie pouczył go o skutkach nadania nowego numeru identyfikacyjnego gospodarstwu żony przez co naruszył zasadę z art. 9 kpa. Zasada należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych odnosi się do całej sytuacji wymagającej, zdaniem Skarżącego, ciągu następujących po sobie postępowań. Na tę okoliczność przywołał treść wyroku NSA z 27 listopada 2009r. sygn. akt II OSK 1470/70. W konsekwencji Skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie podtrzymując argumenty jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W uzupełnieniu skargi Skarżący na rozprawie w dniu 28 września 2010r. przyznał, ze jest właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 9,65 ha. Tytuł własnościowy pochodzi sprzed zawarcia związku małżeńskiego. Gospodarstwo żony o pow. 7,10 ha pochodzi z darowizny uczynionej na nią przez jej rodziców. Składając wniosek w 2004r. o zaewidencjonowania obu gospodarstw łącznie nie dołączył pisemnego oświadczenia żony o objęciu tym numerem jej gruntów, chociaż w domu z nią to ustalił. W 2005r. żona sama złożyła wniosek o zaewidencjonowanie i nadanie numeru identyfikacyjnego jej gospodarstwu rolnemu. Żona samodzielnie występuje co roku o płatności do jej gospodarstwa. Skarżący natomiast występuje o płatności bezpośrednie do gruntów rolnych, które są jego własnością. Prowadzą razem gospodarstwo. Mają część wspólnych maszyn, a część w majątkach odrębnych. Żona nie składała oświadczenia o przejęciu produkcji rolnej na gruntach objętych płatnością ONW przyznaną skarżącemu na 2004r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Organ prawidłowo ustalił, zgodnie z oświadczeniem Skarżącego z [...] lutego 2006r oraz zgodnie z korektą wniosku o płatności na 2005r złożoną [...] lutego 2006r., że B. Z. zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej na gruntach rolnych objętych płatnością ONW na rok 2004. Potwierdzają to również kolejne wnioski Skarżącego o płatności do gruntów rolnych, w których nie zgłaszał w/w nieruchomości. Zatem Skarżący nie dotrzymał przyjętego przez siebie zobowiązania o prowadzeniu działalności rolniczej na wskazanych gruntach przez 5 lat poczynając od pierwszej wypłaty. Podnieść należy, że Skarżący otrzymał płatność ONW w kwocie [...] zł w oparciu, o rozporządzenie ONW z 14.04.2004r. będące aktem wykonawczym do ustawy z 28 listopada 2003r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR ) – Dz. U. nr 229 poz. 2273 ze zm. Wymieniona ustawa krajowa była zaś regulacją prawną wykonującą przesłanki rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999r. w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez EFOiGR (Dz. Urz. WE L. 160). Rozporządzenia Rady 1257/1999 zostało uchylone z dniem 1 stycznia 2007r. rozporządzeniem Rady (WE) nr 1698/2005 z 20 września 2005r. w sprawie wsparcia obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na Rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. UE L 277.1), które to rozporządzenie 1698/2005 pojawiło się jako nowa regulują prawna w okresie budżetowym 2007-2013, zarówno w prawie wspólnotowym, jak i w prawie krajowym. Rozporządzenie nr 1257/1999 ma nadal zastosowanie do działań zatwierdzonych przez Komisję Europejską, podjętych na jego podstawie przed dniem 1 stycznia 2007r., co odnosi się do przyznanej płatności skarżącemu. Natomiast to rozporządzenia Komisji (WE) NR 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 (Dz. UE L 153.30) było tą regulacją prawną, która przede wszystkim miała zastosowanie w sprawie skarżącego, a nie jak uważa skarżący wyłącznie rozporządzenie Komisji (WE) nr 1444/2002 z dnia 24 lipca 2002r. zmieniające decyzję Komisji 2000/115/WE odnoszącą się do definicji cech charakterystycznych, wyjątków od definicji oraz regionów i okręgów, odnoszących się do badań statystycznych w zakresie struktury gospodarstw rolnych (Dz. UE L 216.1). Zresztą przywołane przez Skarżącego rozporządzenie Komisji 1444/2002 nie zawierało żadnych regulacji prawnych odmiennych od przepisów w/w odnoszących się do systemu wspierania obszarów wiejskich na lata 2004-2006r. Przywołane w rozporządzeniu nr 1444/2002 definicje ( zał. I B 1 a II) nakazujące uznawać małżonków za posiadaczy jednego niezależnego gospodarstwa zarządzanego przez jednego posiadacza wyraźnie stanowią, iż odnosi się to do sytuacji kiedy małżonkowie lub bliscy członkowie rodziny wspólnie posiadają lub dzierżawią gospodarstwo. Posiadacz zaś może samodzielnie podejmować wszelkie decyzje dotyczące gospodarstwa. Skarżącemu zaś nie można przypisać możliwości podejmowania wszelkich decyzji dotyczących gospodarstwa żony. Przeczą temu, przyznane przez skarżącego, działania jego żony. Żona nie udzieliła mu pisemnej zgody na objęcie jej gospodarstwa będącego odrębną własnością majątkową (darowizna tylko na nią) wykazem nieruchomości posiadanych przez skarżącego i zgłaszanych do ewidencji producentów rolnych pod jednym numerem nadanym skarżącemu. Wręcz przeciwnie w roku 2005, a więc po zgłoszeniu tego gospodarstwa przez skarżącego pod własny numer identyfikacyjny bez zgody żony, ona wystąpiła z własnym wnioskiem o zaewidencjonowanie jej gospodarstwa rolnego i jej jako producenta rolnego. Po czym świadomie pod własnym numerem identyfikacyjnym występowała w kolejnych latach o płatności do gruntów rolnych. Skarżący przyznaje ten fakt w skardze i jej ustnym uzupełnieniu. Daje to podstawę do przyjęcia wniosku, iż skarżący nie spełnia tegoż elementu posiadania (współposiadania) tych gruntów, w którym stanowi się o "możliwość decydowania o tych gruntach". Trudno też w tych warunkach faktycznych uznawać, iż odrębne gospodarstwa rolne skarżącego i jego żony (jako majątki odrębne od majątku wspólnego) mają jeden zarząd, a tylko wina organu w nadaniu numeru identyfikacyjnego żonie przesądzą o odrębności wniosków o płatności. Przede wszystkim podnieść należy, że uzyskanie numeru identyfikacyjnego producenta, w tym producenta rolnego, odbywa się wyłącznie na wniosek zainteresowanego, a nie z urzędu. W tej sprawie nie ma inicjatywy działania organu. Organ rozpoznaje tylko złożony wniosek zainteresowanego podmiotu. Stanowi o tym ustawa z 18 grudnia 2003r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności w swoim art. 11. Wymieniona ustawa jest prawem krajowym definiującym podstawowe pojęcia. W zakresie tym odsyła również do przepisów prawa wspólnotowego. Ustawa swoim zasięgiem obejmuje wszystkie płatności: w ramach wspierania rozwoju obszarów wiejskich i w ramach wsparcia bezpośredniego. Według art. 3 ustawy kryterium wyróżniającym pojęcie gospodarstwa rolnego jest władanie nieruchomościami rolnymi (wszystkie nieruchomości będące w posiadaniu tego samego podmiotu). W pojęciu gospodarstwa rolnego pomija się kwestię tytułu prawnego posiadania czyli bez znaczenia jest podnoszony przez stronę brak rozdzielności majątkowej małżonków. Istnieje zasada jeden podmiot – jedno gospodarstwo rolne. Nie dopuszcza się również tworzenie dla potrzeb dopłat lub płatności np. przez współmałżonków, dwóch gospodarstw rolnych z nieruchomości stanowiących po części ich współwłasność po części zaś odrębną własność każdego z nich (tak w sprawie II GSK 987/08 rozstrzygniętej wyrokiem NSA z 3 czerwca 2009r). Przepis art. 12 ust 4 wyraźnie stanowi, że w przypadku małżonków będących "współposiadaczami" gospodarstwa rolnego nadaje się jeden numer identyfikacyjny, numer ten nadaje się temu z małżonków, co do którego współmałżonek wyraził pisemną zgodę. Przyznanie w skardze i jej uzupełnieniu faktu, iż taka sytuacja (wyrażenia pisemnej zgody przez żonę) nie zachodziła w sprawie skarżącego stanowi o bezzasadności zarzutu skargi co do błędów w ustaleniach faktycznych organu oraz naruszeniu art. 12 w/w ustawy. W podniesionych okolicznościach bezzasadny też jest zarzut naruszenia rozporządzenia Komisji nr 1444/2002. W ustaleniach organu, jak i w przyznawanych przez stronę faktach nie ma elementu posiadania, czyli decydowanie o tych nieruchomościach. Nie ma też elementu współposiadania samodzielnego zarządzania o czym była mowa wyżej. Przywołana przez skarżącego definicja z załącznika I gospodarstwa rolnego stanowi o jednym wspólnym zarządcy, czego Skarżący nie zauważa w przepisie. Nie można też uznać, że nadanie numeru identyfikacyjnego żonie było błędem organu. Taki błąd istniałby tylko wtedy gdyby było pisemne oświadczenie żony pod numerem identyfikacyjnym skarżącego. Niezasadny jest też zarzut naruszenia art. 9 kpa przez brak poinformowania Skarżącego przez organ o nadaniu numeru identyfikacyjnego żonie. Przede wszystkim toczyło się odrębne postępowanie, w którym skarżący nie uczestniczył więc nie mógł być pouczony. Ponadto skarżący znał ten fakt skoro nie zgłosił płatności ONW na 2005r. Odnośnie przejęcia zobowiązań skarżącego przez żonę ustalenia i rozważania organu są również prawidłowe. To znaczy takiego przejęcia nie było skoro nie zostało we właściwym czasie złożone stosowne oświadczenie. Organ prawidłowo wykazał, że w dacie przyznania skarżącemu płatności rozporządzenie ONW nie przewidywało przejęcia 5 letniego zobowiązania, ale nowelizacja rozporządzenia z dnia 2.04.2006r. w § 2 odnosiła się do sytuacji wcześniejszego przejęcia gruntów rolnych i dawała możliwość złożenia w okresie od 4 maja 2006r. do 3 lipca 2006r.. stosownego oświadczenia o przejęciu zobowiązań wieloletnich ONW. Skarżący przyznaje, że takie oświadczenie również nie zostało złożone. Zarzut skarżącego, że nie był o tym poinformowany przez organ, przez co został naruszony art. 9 kpa jest nieuzasadniony. Zmiana rozporządzenia nie przewidywała obowiązku organu informowania o tym beneficjentów płatności ONW, którym przyznano płatności wcześniej i nie było kontynuacji zobowiązań obecnie. Taki obowiązek nie wynikał też z art. 9 kpa. Sam skarżący składając wniosek o płatności ONW w 2004r. zobowiązał się do prowadzenia działalności rolniczej na działkach objętych płatnością ONW przez okres 5 lat od otrzymania pierwszej płatności oraz do niezwłocznego informowania ARiMR o każdym fakcie, który miał wpływ na płatność, w tym przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta. Zatem wiedział, że ma dbać o interesy własne. Nie był zwolniony z obowiązku przestrzegania przyjętych na siebie zobowiązań. Reasumując ustalenia organu są prawidłowe. Zaskarżona decyzja zawiera rozważania odnoszące się do zarzutów podniesionych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Ustalona kwota nienależnie pobranych płatności znajduje oparcie w § 9 ust 2 pkt 1a rozporządzenia ONW. Jest wynikiem zaprzestania działań zgodnych z zobowiązaniem opartym na art. 14 ust 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999. Wskazana przez organ konieczność uiszczenia odsetek od kwoty nienależnie pobranych płatności liczonych jak dla należności podatkowych od dnia doręczenia pierwszej decyzji znajduje uzasadnienie w art. 71 ust 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 w zw. z art. 49 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92 (Dz. UEL 327) oraz art. 29 ust 2 ustawy z 9.05.2008r. o ARiMR i art. 56 § 1 i § 3 Ordynacji Podatkowej – ustawy z 29.08.1997r. (Dz. U. 60 z 2005r. poz. 8 ze zm.) Mając powyższe na uwadze Sąd oddalił skargę zgodnie z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm.).