V SAB/Wa 69/15

Starszy referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi R. G . na przewlekłość postępowania Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad w przedmiocie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. R. G. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, jest współwłaścicielem domu o pow. 150 m2, posiada nieruchomość rolną o pow. 3,53 ha, a także samochód dostawczy z 2005 r. i samochód osobowy z 2015 r. Wnioskodawca oświadczył, iż posiada oszczędności zgromadzone na rachunku bankowym w wysokości około 50.000 zł oraz 800 franków szwajcarskich. Skarżący posiada źródło dochodów z tytułu umowy o pracę i otrzymuje miesięczne wynagrodzenie w wysokości 5.140 zł wraz z premią w wysokości około 1.000 zł. Wnioskodawca przedstawił swoje wydatki, na które składają się: opłaty za ogrzewanie – około 400 zł miesięcznie, za energię elektryczna – około 200 zł, koszty leczenia – około 200 zł miesięcznie, "inne koszty" – około 800 zł. Wskazał nadto, iż posiada zobowiązania w postaci kredytu we frankach szwajcarskich (do spłaty 92.741,37 CHF), kredytu na zakup samochodu (do spłaty 33.000 zł). Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Przed wyłożeniem motywów dla których odmówiono przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ich rodzin. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Analizując złożone przez wnioskodawcę oświadczenia, nie sposób uznać by nie był on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Przede wszystkim nie można przyjąć by skarżący znajdował się w stanie ubóstwa, skoro posiada majątek nieruchomy i ruchomy o znacznej wartości, jak również uzyskuje stały dochód z tytułu umowy o pracę. Wzięto w szczególności pod uwagę, iż skarżący jest współwłaścicielem domu o pow. 150 m2, posiada również nieruchomość rolną o pow. 3,53 ha, a także dwa samochody o wartości przekraczającej 100.000 zł. Nie bez znaczenia jest przy tym okoliczność, iż jeden z samochodów został wyprodukowany w 2015 r., a jego wartość wynosi około 98.000 zł. Wnioskodawca posiada stałe źródło dochodów, których miesięczna wysokość – 6.140 zł netto – wielokrotnie przekracza koszty sądowe w niniejszej sprawie (ewentualny wpis od skargi kasacyjnej wynosi 100 zł). Przywołać w tym miejscu należy stanowisko jakie zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 7 kwietnia 2006 r. o sygn. akt I OZ 452/06, zgodnie z którym, obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności strony, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę. Z kolei w postanowieniu z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08 podkreślono, iż fakt uzyskiwania przez wnioskodawcę stałego miesięcznego dochodu [...] przesądza o tym, iż udział w kosztach sądowych nie doprowadzi do uszczerbku w utrzymaniu koniecznym. Jednocześnie podniesiono, iż należy rozgraniczyć pojęcie "uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny" oraz "uszczerbku na majątku". Należy również wskazać, iż w orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Właściciel nieruchomości dysponuje bowiem majątkiem, w wyniku obciążenia którego może pozyskać środki potrzebne do pokrycia kosztów sądowych (por. postanowienia NSA z dnia 14 lipca 2006 r. sygn. akt II OZ 726/06; z dnia 25 listopada 2013 r. o sygn. akt I OZ 1132/13; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Poglądy te znajdują odpowiednie zastosowanie w stanie faktyczny niniejszej sprawy. Zasadnicze jednak znaczenie w sprawie miała okoliczność, iż wnioskodawca posiada zasoby pieniężne zgromadzone na rachunkach bankowych w wysokości 50.000 zł oraz 800 franków szwajcarskich, zatem w wysokości znacznie przekraczającej zasoby finansowe przeciętnego gospodarstwa domowego. Należało mieć przy tym na uwadze, iż wnioskodawca uwidocznił owe środki w rubryce zatytułowanej "oszczędności pieniężne", co czyni zasadnym twierdzenie, że nie są to środki pożytkowane na niezbędne wydatki (bieżące, konieczne). Nawet gdyby bowiem uwzględnić wskazane przez niego wydatki, które mieszczą się w kategorii "niezbędnych dla utrzymania" to i tak miesięczny dochód netto wnioskodawcy z tytułu umowy o pracę jest wyższy i w zupełności wystarcza na ich zaspokojenie. W konsekwencji przyjąć należało, że ich przeznaczenie na koszty postępowania sądowego nie spowoduje uszczerbku dla koniecznego utrzymania skarżącego. Odnosząc się natomiast do podnoszonego zadłużenia (spłata kredytów) przypomnieć trzeba, iż rozpoznając prawo pomocy brane są pod uwagę wyłącznie wydatki niezbędna dla utrzymania, do których nie można zaliczyć zobowiązań pieniężnych z tytułu zaciągniętych pożyczek czy kredytów. Nie można bowiem przyjąć jakoby takie zobowiązania miały charakter priorytetowy przed kosztami sądowymi. Jak to już prezentowano w orzecznictwie, strona która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. W postanowieniu z dnia 9 lutego 2005 r. o sygn. akt OZ 1363/04 Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż fakt spłaty zaciągniętych kredytów czy też ponoszenia kosztów dalszej edukacji nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Przywołać również trzeba stanowisko, jakie zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 19 grudnia 2013 r. o sygn. akt I OZ 1202/13, zgodnie z którym, skoro skarżący jest w stanie wygospodarować środki na spłatę kredytu, to winien także wywiązać się z obowiązku poniesienia opłat sądowych. Sąd podkreślił przy tym, iż koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Kredyt zaciągnięty przez skarżącego nie może być traktowany priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Warto również podnieść, iż uwzględnienie zobowiązań o charakterze prywatnoprawnym przy rozpoznawaniu wniosku o prawo pomocy mogłoby godzić w konstytucyjną zasadę równości wobec prawa innych obywateli, którzy będąc w takiej samej sytuacji życiowej i zarobkowej nie zaciągają tego rodzaju zobowiązań. Nie podważając prawa każdego obywatela do swobodnego kształtowania swojej sytuacji majątkowej, nie można jednak zaakceptować postawy polegającej na zaciąganiu szeregu zobowiązań finansowych o charakterze prywatnym (kredyty, pożyczki) i jednoczesnym występowaniu o pomoc państwa przy założeniu a priori jej zasadności, z uwagi na brak środków finansowych wynikający z konieczności zaspokojenia takich zobowiązań. Reasumując, jeżeli wnioskodawca dysponuje jakimikolwiek zasobami majątkowymi to winien partycypować w kosztach postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.