V SO/Wa 4/14

Referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych złożonego przed wpłynięciem skargi na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] lutego 2014 r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu dofinansowania ze środków unijnych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Stowarzyszenie [...] z siedzibą w [...] wystąpiło z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych, sporządzonym na urzędowym formularzu PPPr z dnia 21 marca 2014 r. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, iż kapitał zakładowy stowarzyszenia wynosi 27.994,34 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi 1.283.488,34 zł, natomiast wysokość straty za ostatni rok obrotowy wyniosła 8.612,28 zł. Skarżąca posiada rachunek bankowy ze stanem 27.994,34 zł. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, iż [...] nie prowadzi działalności gospodarczej, zaś większość zgromadzonych środków finansowych pochodzi z dotacji oświatowej oraz dotacji unijnej. Pozostałe środki finansowe [...] przeznaczyło na spłatę powstałego zadłużenia. Wskazano, iż stowarzyszenie znajduje się w ciężkiej sytuacji finansowej i nie dysponuje żadnymi wolnymi środkami. Pismem z dnia 30 kwietnia 2014 r. – sporządzonym w odpowiedzi na zarządzenie z dnia 17 kwietnia 2014 r. – wnioskująca wyjaśniła, iż prowadzi szkoły oraz organizuje różnego rodzaju kursy i szkolenia, których koszty opłacają uczestnicy. Wszelki zysk wypracowany z działalności szkoleniowej i kursowej przeznaczony jest na działalność statutową stowarzyszenia. Wskazano, iż ze środków uzyskiwanych z odpłatnych kursów i szkoleń opłacane są sale, wynagrodzenia wykładowców, katering, materiały dydaktyczne, wynagrodzenie trzech pracowników biura oraz dofinansowanie liceum i gimnazjum. W piśmie przedstawiono wykaz 15 rachunków bankowych [...] ze wskazaniem przeznaczenia środków na nie wpływających, a także wykaz 26 pracowników zatrudnionych na umowę o pracę. Do pisma załączono aktualny wykaz środków trwałych, sprawozdanie z rozliczenia dotacji, dwie umowy o dofinansowanie ze środków unijnych, druki RCA oraz wykazy z posiadanych rachunków bankowych. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Na wstępie przypomnieć należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy, w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Jednocześnie, trzeba podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie ma charakteru obowiązkowego nawet w przypadku spełnienia przez nią przesłanek ustawowych (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Rozpoznając zatem przedmiotowy wniosek uznano, iż nie zachodzą przesłanki przemawiające za jego uwzględnieniem. Wskazać w pierwszej kolejności należy, iż wnioskujące [...] posiada majątek znacznej wartości. Z przedłożonego wykazu środków trwałych na dzień 30 kwietnia 2014 r. wynika, iż posiada 3 nieruchomości o łącznej wartości brutto 1.424.167,38 zł, jak również inne składniki majątkowe znacznej wartości. Z przedstawionych wyciągów z rachunków bankowych wynika, iż stowarzyszenie dysponuje środkami pieniężnymi w znacznej wysokości, którymi na bieżąco obraca i nie doprowadza do powstania zadłużenia na tych rachunkach (salda ujemnego). Ze złożonych we wniosku oświadczeń wynika natomiast, iż środki finansowe na prowadzenie swojej statutowej działalności pozyskuje nie tylko z dotacji, ale również prowadząc odpłatne kursy i szkolenia. W tym stanie rzeczy, decydujące znaczenie dla odmowy udzielenia prawa pomocy miało oświadczenie wnioskującej strony, iż pozyskuje środki finansowe, które przeznacza na spłatę powstałego zadłużenia. Wyjaśnić w tym miejscu trzeba, iż wpis sądowy jako wydatek wiąże się z bieżącą działalnością jednostek organizacyjnych, wpływa na wysokość strat finansowych ogółem, zatem winien być traktowany na równi z innymi wydatkami, które powinny zostać pokryte z bieżących dochodów. Należy również zauważyć, że w przypadku osób prawnych – wnoszących o przyznanie prawa pomocy, zasadnicze znaczenie ma fakt, iż sprawa ma ścisły związek z prowadzoną przez nie działalnością i możliwość prowadzenia takiej działalności nie powinna – z reguły, obciążać dochodów budżetowych Skarbu Państwa. Gdyby przyjąć odmienne stanowisko, budżet ten, a w konsekwencji całe społeczeństwo miałoby kredytować działania skarżących, związane z dochodzeniem przed sądami określonych roszczeń, czy też – jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, kwestionujące na drodze sądowej decyzję organu administracji publicznej. Wskazać następnie należy, iż w orzecznictwie przyjmuje się, że skoro strona jest w stanie wygospodarować środki na spłatę zadłużenia (kredytu), to winna także wywiązać się z obowiązku poniesienia opłat sądowych, które nie mogą być traktowane jako drugorzędne wobec zobowiązań prywatnoprawnych. Jak wynika z przedłożonych dokumentów, na rachunek bankowy [...] wpływają nie tylko środki finansowe pochodzące z dotacji samorządowych i unijnych ale także wpłaty innego rodzaju, oznaczone w tytułach przelewu jako "opłata czesnego", "czesne i wpisowe", "wpływ za terapię". Dla przykładu wskazać można na wpływ w dniu 18 marca 2014 r. w wysokości 2.700,00 zł, w dniu 13 marca 2014 r. w wysokości 2.940,00 zł, czy choćby w dniu 31 marca 2014 r. w wysokości 6.100,00 zł. Podnieść dodatkowo wypada, iż każda z tych wpłat przewyższa wysokość należnego w niniejszej sprawie wpis sądowego. Nawiązując do powyższego zauważyć trzeba, iż nie bez znaczenia dla odmowy zwolnienia od kosztów sądowych pozostawała właśnie wysokość ciążącego na skarżącej wpisu sądowego w wysokości 2.000 zł. W orzecznictwie przyjmuje się bowiem, iż osoba prawna nie zasługuje na zwolnienie z kosztów sądowych gdy dysponuje majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wymaganego wpisu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 marca 2012 r., sygn. akt II GZ 89/12). Posiadanie majątku – w tym w szczególności nieruchomości – w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 12 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 428/12). W jednym z ostatnich orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, iż od strony – w szczególności, jeśli jest osobą prawną – można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie (zob. postanowienie z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II GZ 478/12). Co już wyżej wskazano, stowarzyszenie posiada nie tylko nieruchomości ale również dysponuje majątkiem ruchomym o znacznej wartości. Powyższe pozwala przyjąć, iż mimo podnoszonej "ciężkiej sytuacji finansowej" [...] jest w stanie ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie. W konsekwencji prowadzi to do wniosku, że nie zostały spełnione ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, bowiem stowarzyszenie nie wykazało, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Niezalenie od tego pamiętać należy o wyjaśnionej na wstępie regule, iż prawo pomocy w niniejszej sprawie przyznane być "może", co wynika bezpośrednio z zapisu art. 246 § 2 p.p.s.a. Na koniec warto przypomnieć, jak to słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, wydanym wprawdzie w sprawie osoby fizycznej, lecz znajdującym tym bardziej zastosowanie w sprawie Spółki, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji – w razie nie wykazania omawianego uprawnienia – próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie. Z wyłożonych wyżej względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, należało orzec jak w sentencji postanowienia.