VI SA/Wa 1003/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Piotr Borowiecki po rozpoznaniu w dniu 1 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] stycznia 2014 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego p o s t a n a w i a: odmówić przyznania skarżącemu T. K. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu [...] kwietnia 2014 r. T. K. (dalej także: "skarżący" lub "strona skarżąca") złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z podanych przez skarżącego w urzędowym formularzu PPF informacji wynika, że strona skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe razem z żoną i dwojgiem małoletnich dzieci. W rubryce 10 formularza skarżący oświadczył, iż osiąga miesięczny dochód w wysokości 3.000 złotych brutto z tytułu umowy o pracę, zaś jego małżonka - wynagrodzenie w wysokości 2.115 złotych brutto. W uzasadnieniu wniosku skarżący podkreślił, że jako osoba fizyczna pełni rolę organu prowadzącego szkoły niepubliczne dla osób dorosłych. Skarżący wskazał, że jedyne źródło ich finansowania stanowi dotacja podmiotowa udzielana przez jednostki samorządu terytorialnego, przy czym słuchacze nie ponoszą żadnych kosztów. Strona skarżąca zauważyła jednocześnie, że środki pochodzące z dotacji mogą być wydatkowane wyłącznie na bieżącą działalność szkół. Skarżący stwierdził, że przedmiotowe szkoły nie generują żadnego przychodu i stąd właśnie wniosek strony o zwolnienie od kosztów sądowych. Do wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący załączył: a) zeznanie o wysokości dochodu osiągniętego przez skarżącego w 2012 roku z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, z którego wynika, iż przy przychodzie na poziomie 32.444,50 złotych i kosztach jego uzyskania sięgających kwoty 8.730,26 złotych, osiągnął on dochód na poziomie 23.714 złotych, b) zeznanie o wysokości dochodu osiągniętego przez małżonkę skarżącego w 2012r. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, z którego wynika, iż przy przychodzie na poziomie 149.159,62 złotych i kosztach jego uzyskania sięgających kwoty 177.505,97 złotych, osiągnęła ona stratę sięgającą kwoty 28.346,35 złotych, c) wystawione przez pracodawcę małżonki skarżącego - [...] w [...] zaświadczenie, że jej dochód z tytułu zatrudnienia na stanowisku [...] wynosi 2.115 złotych brutto miesięcznie, d) wystawione przez pracodawcę skarżącego - firmę [...] sp. z o. o. zaświadczenie, że jego dochód z tytułu zatrudnienia na stanowisku Prezesa Spółki wynosi 3.000 złotych brutto miesięcznie, e) oświadczenie, że skarżący nie uzyskał dopłat do gruntów rolnych, f) oświadczenie, że pełnienie przez skarżącego funkcji organu prowadzącego szkoły niepubliczne nie jest działalnością gospodarczą. Mając na uwadze, iż oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz przedstawione dokumenty były niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, na podstawie zarządzenia referendarza sądowego skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni poprzez nadesłanie między innymi: - zeznań podatkowych za rok 2013 skarżącego i jego małżonki, ewentualnie zaświadczeń właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodu uzyskanego w tym okresie, - dokumentu wskazującego na wysokość dotacji przedmiotowej uzyskiwanej od jednostki samorządu terytorialnego na funkcjonowanie prowadzonych przez skarżącego szkół niepublicznych, z wyszczególnieniem kategorii wydatków objętych dotacją, - wyciągów z posiadanych przez skarżącego oraz jego małżonkę rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (w przypadku, jeżeli ani skarżący ani jego małżonka nie posiadają rachunków bankowych, zobowiązano skarżącego do złożenia stosownego oświadczenia). W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący przedłożył: - zeznanie o wysokości dochodu osiągniętego przez skarżącego w 2013 r. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, z którego wynika, iż przy przychodzie na poziomie 6.613,81 złotych i kosztach jego uzyskania sięgających kwoty 2.988,90 złotych, osiągnął on dochód na poziomie 3.624,91 złotych, - zeznanie o wysokości dochodu osiągniętego przez małżonkę skarżącego w 2013 r. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, z którego wynika, że przy przychodzie na poziomie 68.750 złotych i kosztach jego uzyskania sięgających kwoty 52.666,11 złotych, osiągnęła stratę sięgającą kwoty 16.083,89 złotych, - oświadczenie, iż pełnienie przez skarżącego funkcji organu prowadzącego szkoły niepubliczne nie jest działalnością gospodarczą. Skarżący nie przedłożył natomiast wyciągów z rachunków bankowych, a także nie wyjaśnił, czy jakikolwiek rachunek bankowy posiada on sam lub jego małżonka. Postanowieniem z dnia 23 czerwca 2014 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia Referendarz sądowy stwierdził, że skoro skarżący nie przesłał żądanych dokumentów w zakresie dotyczącym kwestii posiadanych rachunków bankowych i dokonywanych na nich operacji, to nie można ustalić, czy wypełnia on przesłanki przewidziane w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W piśmie z dnia [...] lipca 2014 r. skarżący wniósł sprzeciw od w/w postanowienia Referendarza sądowego WSA w Warszawie. W uzasadnieniu sprzeciwu strona skarżąca zwróciła uwagę na ilość spraw prowadzonych przez Narodowy Fundusz Zdrowia w związku z dokonaną po kilku latach zmianą interpretacji prawa przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w zakresie oceny dopuszczalności umów o dzieło na prowadzenie wykładów. Skarżący wskazał, że w stosunku do jego osoby takich postępowań będzie blisko pół tysiąca, z czego zdecydowana większość znajdzie finał w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie. Zdaniem skarżącego, wniesienie takiej ilości opłat sądowych spowoduję bardzo znaczący uszczerbek utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej: "p.p.s.a.", od postanowień wydanych na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 cyt. ustawy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw. W związku z tym należy uznać, iż właściwy do rozpatrzenia sprzeciwu jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, na podstawie art. 246 p.p.s.a., obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną (por. m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2008 r., sygn. akt II FZ 345/08). Dokonując zaś oceny zasadności wniosku, Sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między tym przesłankami. Stosownie do przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199 p.p.s.a.), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, iż może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia, bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (vide: postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 (niepubl.), stwierdził, iż prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Należy zauważyć, że w niniejszej sprawie skarżący nie przedłożył na wezwanie referendarza, a także nie dołączył do sprzeciwu wyciągów z rachunków bankowych. Ponadto, skarżący nie przedłożył stosownego oświadczył, czy on i jego żona posiadają rachunki bankowe. Zdaniem Sądu, z materiału przedłożonego przez stronę skarżącą nie jest więc wiadome, czy skarżący i jego żona posiadają rachunki bankowe, ani jakie operacje były wykonywane na tych rachunkach oraz jaka była wysokość salda w okresie trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając na względzie powyższe, Sąd uznał, że brak było możliwości ustalenia, czy skarżący wypełnia przesłanki art. 246 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Należy zauważyć ponadto, że skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów dotyczących kwestii prowadzenia przez niego działalności gospodarczej. Z uzasadnienia wniosku oraz złożonego oświadczenia wynika, że skarżący w istocie zmierza do wykazania, że skoro cała działalność polegająca na prowadzeniu szkoły niepublicznej pokrywana jest z dotacji podmiotowej udzielanej przez jednostki samorządu terytorialnego, to oznacza, że szkoły nie generują żadnego przychodu i stąd zasadnym jest właśnie wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie Sądu, taka argumentacja nie znajduje jednakże uzasadnienia. W świetle definicji działalności gospodarczej, zawartej w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych, prowadzenie niepublicznych szkół, o których mowa w ustawie o systemie oświaty, jest rodzajem aktywności określonej jako działalność podjęta w celu zarobkowym, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. W konsekwencji, w przypadku podmiotu prowadzącego szkołę niepubliczną, będącego osobą fizyczną, otrzymane przez niego dotacje na jej prowadzenie są kwalifikowane jako przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej, zwolniony jednakże od podatku dochodowego na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 129 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Dotacja, jaką otrzymuje szkoła, ma charakter dotacji przedmiotowej, zgodnie z ustawą o finansach publicznych. Ma ona na celu przede wszystkim finansowanie wydatków bieżących, a więc wydatków bezpośrednio związanych z funkcjonowaniem szkoły tj. wydatków związanych z wynagrodzeniami pracowników, naliczanymi od nich składkami, a także wydatków związanych z realizacją statutowych zadań. Zdaniem Sądu, kluczową kwestią, której skarżący nie wyjaśnił, jest to, czy skarżący, jako organ założycielski, pobiera wynagrodzenie za prowadzenie szkół bezpośrednio z otrzymywanej dotacji przedmiotowej. Skarżący w ogóle się na ten temat nie wypowiedział zarówno w uzasadnieniu wniosku, jak i w złożonym sprzeciwie. Skarżący nie przedłożył również żadnych dokumentów dotyczących kwestii prowadzenia działalności gospodarczej przez jego żonę, podczas, gdy z treści złożonego przez nią zeznania podatkowego za rok 2013 wynika, iż taką działalność żona skarżącego prowadzi i uzyskuje z tego tytułu znaczny przychód (na poziomie 68.750,00 złotych). Brak zatem podstaw do przyjęcia, że osiągnięcie przychodu przez współmałżonka skarżącego w kwocie ponad 68 tysięcy złotych przesądza o niemożności pokrycia kosztów sądowych (wpis sądowy w niniejszej sprawie wynosi 200 złotych). Należy wyraźnie podkreślić, że brak jest podstaw do prowadzenia przez Sąd z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam uchyla się od złożenia dokumentów niezbędnych do przeprowadzenia owej oceny. Tym samym, Sąd uznał, że skarżący uniemożliwił dokonanie oceny jego rzeczywistej sytuacji finansowej oraz zdolności do poniesienia należnych kosztów sądowych. Zdaniem Sądu, samo wyrażone w sprzeciwie oświadczenie skarżącego o istnieniu podstawy do zwolnienia go od kosztów sądowych, nie poparte rzetelnymi dowodami, czy też wyczerpującym wyjaśnieniem strony, jest niewystarczające do oceny przesłanek uzasadniających przyznanie stronie prawa pomocy, gdyż skarżący nie wykazał, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 260 p.p.s.a. - orzekł, jak w sentencji postanowienia.