VI SA/Wa 1089/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Sędziowie Sędzia WSA Urszula Wilk(spr.) Sędzia WSA Olga Żurawska-Matusiak Protokolant Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2009 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką oddala skargę R. S. (dalej skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2009 r., wydaną w wyniku rozpoznania odwołania skarżącego od uchwały nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej ds. aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] (dalej Komisja Egzaminacyjna), którą to decyzją Minister Sprawiedliwości, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa. w zw. z art. 75j ust. 3 ustawy z 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058, ze zm. – dalej Poa.), utrzymał powyższą uchwałę w mocy. Do wydania powyższych rozstrzygnięć doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym. [...] września 2008 r. skarżący przystąpił do egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką, przeprowadzonego przez Komisję Egzaminacyjną, która ustaliła ww. uchwałą, że uzyskał on z testu wyboru 182 punkty, co w konsekwencji, zgodnie z treścią art. 75i ust. 3 Poa., skutkuje negatywnym wynikiem egzaminu. Dnia [...] listopada 2008 r. skarżący złożył odwołanie od ww. uchwały Zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 75a ust. 3 w zw. z art. 75i ust. 1 Poa. poprzez ustalenie wyniku egzaminu konkursowego w oparciu o wadliwie skonstruowane pytania, a przy tym pytania wykraczające poza zakres przedmiotowy egzaminu. Szczegółowe zarzuty wadliwości skarżący wywiódł wobec pytań o nr 14, 68, 75, 109, 121, 130, 186, 193 – 207 oraz 217 – 220. Ponadto zarzucił naruszenie przepisu art. 75b pkt 6 Poa. gwarantującego konieczność sprawdzenia jednakowego poziomu wiedzy kandydatów, a gwarancję tę należy, zdaniem skarżącego, rozumieć jako podobny i porównywalny zakres i poziom pytań egzaminacyjnych w kolejnych latach, do tego, który odpowiada przedmiotowi nauczania na wydziałach prawa. Naruszenie obowiązujących norm miało, jego zdaniem, przejawiać się również w umieszczeniu w teście egzaminacyjnym pytań wykraczających poza zakres przewidziany ustawą – Prawo o adwokaturze. Dodatkowo podniósł zarzut złamania przepisu art. 75h Poa., polegający na tym, że w trakcie egzaminu przez znaczną jego część obecny był tylko jeden członek Komisji Egzaminacyjnej w osobie przewodniczącej. Ponadto sformułował zarzut naruszenia art. 107 Kpa. w zw. z art. 75g i art. 75j Poa. polegający na niepodpisaniu doręczonej mu uchwały Komisji Egzaminacyjnej przez wszystkich jej członków. Kolejne uwagi wyrażone przez skarżącego w odwołaniu dotyczyły naruszenia przepisów proceduralnych, w tym m.in. art. 77 § 1 Kpa. i art. 80 Kpa., gdyż, w ocenie skarżącego, organ zaniechał wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, co skutkowało przyjęciem, że dana okoliczność została udowodniona, podczas gdy oceny takiej dokonano w oparciu o zestaw pytań konkursowych zawierających pytania obarczone błędami konstrukcyjnymi. Wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały i orzeczenie co do istoty sprawy w taki sposób, że osiągnął większą ilość punktów, niż wskazana w § 1 uchwały Komisji Egzaminacyjnej. Minister Sprawiedliwości w zaskarżonej decyzji wskazał, iż rozpoznając odwołanie poddał analizie zarówno prawidłowość przygotowania egzaminu (w tym także testu egzaminacyjnego), jak i jego przebiegu. Ustalił, że egzamin przeprowadzony został w trybie zgodnym z wymogami prawa o adwokaturze i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej i odwoływania jej członków oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i adwokackiego (Dz. U. Nr 258, poz. 2160, z późn. zm.) – dalej rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości. Wskazał, że ponowna analiza testu wraz z kartą odpowiedzi skarżącego i przeliczenie punktacji wykazała, że wynik przedmiotowego egzaminu konkursowego został ustalony prawidłowo - skarżący osiągnął 182 punkty, a zatem nie uzyskał wymaganych ustawowo 190 punktów, co skutkowało negatywnym jego wynikiem. Organ podkreślił przy tym, że decyzja dotycząca ustalenia wyniku egzaminu konkursowego nie jest decyzją uznaniową, w której Minister ma możliwość wyboru i swobodnej oceny, jaki wynik kandydata może uznać za pozytywny. Prawo o adwokaturze w art. 75i ust. 3 jednoznacznie przesądza, że pozytywny wynik uzyskuje kandydat, który otrzymał co najmniej 190 punktów. Organ odwoławczy nie zgodził się z zarzutami skarżącego, że w teście egzaminacyjnym znajdowały się wadliwie skonstruowane pytania, wykraczające poza zakres tematyczny egzaminu. Odnosząc się do pytania nr 14, w brzmieniu: "Zgodnie z Kodeksem karnym, w przypadku skazania za zbiegające się przestępstwa na kary po 25 lat pozbawienia wolności sąd: A. musi orzec karę łączną co najwyżej 25 lat pozbawienia wolności; B. musi orzec karę łączną dożywotniego pozbawienia wolności; C. może orzec karę łączną dożywotniego pozbawienia wolności", wskazał, iż prawidłową - według klucza odpowiedzią na to pytanie, była odpowiedź "C", oparta na art. 88 k.k., natomiast skarżący wskazał jako prawidłową odpowiedź "A". Organ podkreślił, że zgodnie z brzmieniem ww. artykułu, w wypadku zbiegu dwóch lub więcej kar 25 lat pozbawienia wolności, sąd może orzec jako karę łączną karę dożywotniego więzienia. Może być ona orzeczona nawet wówczas, gdy za żadne przestępstwo pozostające w zbiegu nie orzeczono tej kary, ale warunkiem jest jednak orzeczenie przynajmniej dwóch kar 25 lat pozbawienia wolności za przestępstwa pozostające w zbiegu. W związku z powyższym organ stwierdził, że pytanie zostało sformułowane prawidłowo, a poprawna odpowiedź na nie wynika z brzmienia przepisu ustawy. Organ nie zgodził się także z zarzutami co do pytania nr 68, w brzmieniu: "Według Kodeksu cywilnego, na nieważność oświadczenia woli ze względu na wadę takiego oświadczenia złożonego dla pozoru za zgodą drugiej strony, może powoływać się : A. tylko ta osoba, która złożyła oświadczenie woli dotknięte wadą, B. tylko strony czynności prawnej, która doszła do skutku na mocy złożenia oświadczenia dotkniętego wadą, C. każdy." Wskazał, iż prawidłowa - według klucza odpowiedź na to pytanie, to odpowiedź "C", natomiast skarżący wskazał jako prawidłową odpowiedź "B". Minister odwołując się do brzemienia art. 83 § 1 k.c. stwierdził, że pozorność pociąga za sobą nieważność czynności prawnej z mocy samego prawa. Wynika z tego, że oświadczenie woli złożone dla pozoru jest bezwzględnie nieważne, każdy więc może się na taką wadę powołać. Organ nie podzielił też zarzutów co do pytania nr 75, w brzmieniu: "Według Kodeksu cywilnego, małżonek, w stosunku do którego orzeczono separację i któremu nie służy żadne prawo do lokalu mieszkalnego, w którym zamieszkiwał wspólnie ze swym współmałżonkiem aż do dnia jego śmierci, niebędący spadkobiercą swego małżonka: A jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w dotychczasowym zakresie w ciągu trzech miesięcy od otwarcia spadku; B. jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w dotychczasowym zakresie w ciągu miesiąca od otwarcia spadku; C. w ogóle nie jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania", Wskazał, iż prawidłowa - według klucza odpowiedź na to pytanie, to odpowiedź "C", oparta na art. 9351 k.c. w zw. z art. 923 § 1 k.c., natomiast skarżący wskazał jako prawidłową odpowiedź "A". Organ podkreślił, cytując treść art. 923 § 1 k.c., że istota pytania sprowadzała się do ustalenia, czy uprawnienie to dotyczy małżonka, w stosunku do którego orzeczono separację, a zatem pytanie dotyczyło istniejącego stanu separacji. Treść przepisu nie pozostawiała, zdaniem organu, wątpliwości, że obejmuje on swoim zakresem osobę, która pozostaje – w chwili śmierci – małżonkiem spadkodawcy. Sytuację prawną małżonka, w stosunku do którego orzeczono separację reguluje, jak podkreślił organ, art. 614 § 1 k.r.o., stanowiący, że orzeczenie separacji powoduje skutki takie, jak rozwiązanie małżeństwa przez rozwód, chyba że ustawa stanowi inaczej. Organ, nawiązując do ww. przepisów wskazał, że małżonek, w stosunku do którego orzeczono separację nie jest małżonkiem, o którym mowa w treści art. 923 k.c., zatem nie służy mu uprawnienie przewidziane w tym przepisie. Zdaniem organu brzmienie tych przepisów jest jednoznaczne, co potwierdza zarówno doktryna, jak i orzecznictwo. Organ nie zgodził się również z zarzutami odnoszącymi się do pytania nr 109, w brzmieniu: "Według kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli strona nie złożyła wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku wydanego przez sąd drugiej instancji i nie wnosiła o doręczenie jej odpisu tego wyroku z uzasadnieniem, a w sprawie tej skarga kasacyjna jest dopuszczalna: A. strona nie może wnieść skutecznie skargi kasacyjnej, B. okoliczność ta nie ma znaczenia dla skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej i strona może ją wnieść w terminie przewidzianym przez Kodeks postępowania cywilnego, C. strona może wnieść skargę kasacyjną i termin do jej wniesienia ulega przedłużeniu o termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia". Wskazał, iż prawidłowa - według klucza odpowiedź na to pytanie, to odpowiedź "A", oparta na art. 3985 § 1 k.p.c., natomiast skarżący udzielił odpowiedzi "B". Nie podzielił zasadności zarzutu, jakoby skargę kasacyjną można było wnieść skutecznie w sytuacji niezłożenia przez stronę wniosku o doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem, wskazując jednocześnie na treść ww. artykułu. Organ podkreślił, że jeśli nie nastąpiło doręczenie orzeczenia z uzasadnieniem stronie, gdyż ta o nie nie wnosiła lub uczyniła to nieskutecznie, bo z przekroczeniem siedmiodniowego terminu na zgłoszenie takiego wniosku, wówczas dla strony tej w ogóle nie powstaje możliwość skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej. Organ nie zgodził się także z zarzutem skarżącego postawionym wobec pytania nr 130, w brzmieniu: "Zgodnie z ustawą o swobodzie działalności gospodarczej i ustawą Prawo dewizowe, działalność kantorowa jest działalnością gospodarczą regulowaną, której prowadzenie: A. wymaga uzyskania zezwolenia, B. wymaga uzyskania zezwolenia dewizowego, C. nie jest uwarunkowane żadnym zezwoleniem." Podał, że według klucza prawidłowa odpowiedź na to pytanie to odpowiedź "C", oparta na art. 2 ust. 1 pkt 19, art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. Prawo dewizowe (Dz. U. Nr 141, poz. 1178 ze zm.), natomiast skarżący udzielił odpowiedzi "B", uznając, że jakkolwiek odpowiedź podana w kluczu jest poprawna, to pytanie jest zbyt szczegółowe, bo dotyczy jednej z dwudziestu dziewięciu rodzajów działalności gospodarczej wymagającej zezwolenia. Organ podkreślił, że pytanie kwestionowane przez skarżącego ma źródło przede wszystkim w ustawie – Prawo dewizowe, a więc mieści się w ustawowym zakresie tematycznym egzaminu na aplikację adwokacką, sama zaś problematyka dewizowa rozpatrywana jest w zakresie prawa finansowego, karnego skarbowego, postępowania administracyjnego i gospodarczego. Odnośnie do pytania nr 186, o treści: "Zgodnie z Kodeksem postępowania administracyjnego i ustawą Prawo dewizowe, postępowanie administracyjne prowadzone w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego jest: A. jednoinstancyjne, B. dwuinstancyjne, C. trójinstancyjne", organ wskazał, że prawidłowa według klucza odpowiedź to odpowiedź "A", która ma podstawę w przepisie art. 8 ust. 3 ustawy – Prawo dewizowe w zw. z art. 127 § 3 Kpa., natomiast skarżący udzielił na to pytanie odpowiedzi "B". Zdaniem Ministra żaden przepis prawa nie upoważnia do stwierdzenia, że Prezes NBP w sprawach indywidualnych zezwoleń dewizowych jest zarazem organem I i II instancji. Ani w doktrynie, ani w orzecznictwie nie ma sporów w kwestii, czy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją, od której nie służy odwołanie, jest rozpatrywany w postępowaniu jednoinstancyjnym, czy dwuinstancyjnym. W literaturze z zakresu prawa dewizowego jest jednoznacznie sformułowany pogląd o jednoinstancyjnym postępowaniu administracyjnym prowadzonym w sprawach indywidualnych zezwoleń dewizowych. W ocenie organu także pytanie nr 203, w brzmieniu: "Zgodnie z ustawą o podatku od towarów i usług, jednym z płatników podatku od towarów i usług jest: A. komornik sądowy, B. urząd celny, C. importer towarów", zostało sformułowane w sposób poprawny. Jego istota sprowadza się do ustalenia, który z wymienionych w propozycjach odpowiedzi podmiotów jest płatnikiem podatku od towarów i usług. Zgodnie z art. 18 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2004 r. Nr 54, poz. 535 ze zm.), płatnikiem tego podatku są wyłącznie organy egzekucyjne wykonujące czynności egzekucji administracyjnej lub egzekucji sądowej. Ani urząd celny (odpowiedź "B"), ani importer towarów (odpowiedź "C") nie są organami egzekucyjnymi i w konsekwencji nie są płatnikami podatku VAT. Organ nie podzielił zasadności zarzutów skarżącego wobec pytania nr 204, o treści: "Zgodnie z ustawą o podatku akcyzowym, opodatkowaniu akcyzą podlega: A. wyrób akcyzowy, B. produkcja wyrobów akcyzowych zharmonizowanych, C. dostawa towarów, nie będących wyrobami akcyzowymi", wskazując, że prawidłową według klucza odpowiedzi na to pytanie była odpowiedź "B", oparta na art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym (Dz. U. z 2004 r. Nr 29, poz. 257 ze zm.). Skarżący udzielił odpowiedzi "A", uznając ją za możliwą i poprawną. Minister podkreślił, że ustawodawca wskazał konkretne wyroby, które uznał za wyroby akcyzowe, czyli takie, wobec których powstaje obowiązek podatkowy w związku z wykonaniem jednej z czynności określonych w art. 4 ust. 1 – 3 tej ustawy. Jego zdaniem materia zakresu pytania nie budzi wątpliwości na gruncie obowiązującego prawa, a także wśród przedstawicieli doktryny. Odpowiedź "C – dostawa towarów, nie będących wyrobami akcyzowymi" jest, zdaniem organu, nieprawidłowa, bowiem ww. ustawa przewiduje opodatkowanie akcyzą wyłączenie obrót wyrobami akcyzowymi, który w powyższej propozycji odpowiedzi został wykluczony. Organ nie podzielił także zarzutów skarżącego wobec pytania nr 205, w brzmieniu: "Zgodnie z ustawą Ordynacja podatkowa, osobą trzecią odpowiadającą za zaległości podatkowe spółki komandytowej jest : A. komandytariusz, B. komplementariusz, C. spółka komandytowa", wskazując, że prawidłową według klucza odpowiedzi na to pytanie była odpowiedź "B", oparta na treści art. 115 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), a skarżący udzielił odpowiedzi "A". Organ w odpowiedzi na zarzut, że odpowiedź wskazana w kluczu jest oparta na wykładni zaczerpniętej z komentarzy, zaznaczył, iż krąg osób będących potencjalnymi osobami trzecimi, określony jest wyczerpująco z przepisach art. 110 – 117 cyt. ustawy i nie podlega rozszerzeniu w drodze stosowania innych aktów prawnych. Przepis art. 115 § 1 ustawy jako osobę trzecią wymienia komplementariusza spółki komandytowej odpowiadającego całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem (tj. spółką komandytową) za jej zaległości podatkowe. Przepis ten nie wymienia natomiast komandytariusza, a zatem odpowiedź "A" jest błędna. W zakresie pytań o nr 193, 195, 198, 202 i 207 wskazanych w odwołaniu, a dotyczących zagadnień prawa podatkowego, organ podkreślił, że zarzuty wobec nich sformułowane umotywowane zostały błędną tezą, iż według skarżącego prawo podatkowe nie jest prawem finansowym, ale odrębną od niego i samodzielną gałęzią prawa. Odnosząc się do tych zarzutów, podkreślił między innymi, że ustawa – Prawo o adwokaturze nie posługuje się pojęciem gałęzi prawa, ale określa, że test egzaminacyjny obejmuje sprawdzenie wiedzy z zakresu m.in. prawa finansowego. W ocenie organu, pojęcie "zakres prawa" jest pojęciem znacznie szerszym niż "gałąź prawa", obejmuje bowiem gałęzie prawa, których problematyka jest w wielu aspektach zbliżona, czy wręcz wspólna. Z tych przyczyn, w ocenie Ministra, zakwestionowane pytania mieszczą się w ustawowym zakresie tematycznym egzaminu na aplikację adwokacką. Jeżeli chodzi natomiast o pytania o nr 121, 217, 218 i 220, organ wyraził pogląd, że problematyka z nimi związana zawiera się także w ustawowym zakresie egzaminu określonym treścią art. 75a ust. 3 Poa. W konkluzji Minister Sprawiedliwości stwierdził, że brak było podstaw do uchylenia zaskarżonej uchwały Komisji Egzaminacyjnej i uznania wyniku egzaminu skarżącego za pozytywny. W skardze na powyższą decyzję, która wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżący zakwestionował pytania wymienione w odwołaniu, ponadto podniósł zarzuty wobec pytań o nr 123, 139 i 227 i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, zarzucając naruszenie przez Ministra Sprawiedliwości szeregu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym między innymi art. 7, 8, 77 § 1, 80, 107 § 3 oraz art. 75a ust. 3, art. 75i ust. 1 i 2 ustawy – Prawo o adwokaturze. Nie zgodził się z argumentacją zaprezentowaną przez Ministra w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, powtarzając jednocześnie dotychczasowe argumenty podniesione w odwołaniu, dotyczące wadliwości pytań. Wniósł o uznanie kwestionowanych przez siebie pytań za nieprecyzyjne, w których żadna odpowiedź nie była prawidłowa albo prawidłowych odpowiedzi było więcej niż jedna, względnie wybór odkreślonej odpowiedzi zależał od przyjętej interpretacji, czym naruszały one wymóg z art. 75i ust. 1 Poa. W uzasadnieniu postawionych w skardze zarzutów, skarżący uzupełnił prezentowaną przed organem argumentację. Stwierdził między innymi, że w zakresie pytania nr 68 organ nie odniósł się do podnoszonej przez skarżącego gramatycznej niejasności tego pytania, a ponadto pominął rozważenie skutków wskazania w podstawie prawnej odpowiedzi przepisów odnoszących się do obejścia ustawy, poprzestając na stwierdzeniu, że podstawa prawna nie jest elementem koniecznym poprawności pytania. W ocenie skarżącego zakwestionowane przez niego pytanie nr 109 zostało źle skonstruowane, z tej racji, że żadna z trzech proponowanych odpowiedzi nie jest prawidłowa, a ponadto odpowiedź uznana za prawidłową przez autora testu wynika jedynie z orzecznictwa sądowego. W dalszej części skargi odniósł się także do pozostałych pytań, w tym do tych o nr 130, 186 i 204, powtarzając wobec nich zarzuty sformułowane w odwołaniu od zaskarżonej uchwały Komisji Egzaminacyjnej. W odpowiedzi na skargę organ wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tego artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję, uchwałę lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji lub postanowienia. Sąd nie bada więc celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – dalej p.p.s.a.). Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Postępowanie konkursowe na aplikację adwokacką jest postępowaniem administracyjnym, które przeprowadza powołany w tym celu organ – Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości jednej lub kilku okręgowych rad adwokackich, od której rozstrzygnięcia przysługuje stronie odwołanie do Ministra Sprawiedliwości. Wniesienie odwołania od uchwały Komisji skutkuje dokonaniem oceny kwestii wyniku przeprowadzonego egzaminu i zbadania, czy wynik ten został ustalony prawidłowo. Prawidłowe zaś ustalenie wyniku egzaminu zależy od prawidłowości sformułowania pytań egzaminacyjnych i odpowiedzi w kluczu, prawidłowości odpowiedzi wskazanych przez kandydata oraz prawidłowości zastosowania procedur egzaminacyjnych. Kwestia oceny merytorycznej poprawności pytań i odpowiedzi wskazanych jako właściwe w kluczu testowym, jest istotnym zadaniem tego organu na tym etapie postępowania. Od tej oceny zależy rzetelność ustalenia wyniku egzaminu kandydata i zgodności z prawem decyzji w tym względzie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2008 r., sygn. akt II GSK 473/07). Zgodnie z art. 75i Poa. egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt. Test sprawdza komisja w składzie, który przeprowadza egzamin konkursowy. Pozytywny wynik z egzaminu konkursowego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów. Przepis art. 75a ust. 3 Poa. stanowi natomiast, że egzamin konkursowy polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta adwokackiego z zakresu prawa: konstytucyjnego, karnego, postępowania karnego, karnego skarbowego, wykroczeń, cywilnego, postępowania cywilnego, gospodarczego, spółek prawa handlowego, pracy i ubezpieczeń społecznych, rodzinnego i opiekuńczego, administracyjnego, postępowania administracyjnego, finansowego, europejskiego, ustroju sądów, samorządu adwokackiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej, a także warunków wykonywania zawodu adwokata i etyki tego zawodu. Przepis art. 75i Poa. nie przewiduje sytuacji, aby prawidłowe mogły być dwie odpowiedzi, a tym bardziej, aby mógł być jednocześnie przyznany punkt za wskazanie jednej z dwóch odpowiedzi spośród trzech wymienionych w pytaniu. Nie ulega również wątpliwości, że pytanie egzaminacyjne powinno być zredagowane dostatecznie precyzyjne, aby uniknąć wątpliwości ze strony osoby egzaminowanej co do zakresu przedmiotowego danego pytania. Poprawna odpowiedź na testowe pytanie, w zakresie, o którym mowa w art. 75i Poa., musi pozostawać w zgodności z kontekstem pytania. Zatem należy odrzucić istnienie innej prawidłowej odpowiedzi poza wskazaną przez zespół konkursowy, jeżeli powodowałoby to potrzebę wyjścia poza granice zakreślone pytaniem. Jeżeli odpowiedź jest właściwa wyłącznie dla konkretnej sytuacji nieopisanej w pytaniu z testu wyboru bądź wychodzi poza jednoznacznie zakreślony kontekst i logikę pytania, to znaczy nie jest to na użytek ww. egzaminu odpowiedź prawidłowa. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, w ocenie Sądu za nietrafne należy uznać zarzuty skargi dotyczące naruszenia ustawy – Prawo o adwokaturze przez włączenie do testu pytań z zakresu prawa podatkowego. W ocenie Sądu dyspozycja pytań o nr od 194 do 207 dotycząca prawa podatkowego mieści się w zakresie zagadnień egzaminacyjnych. Odpierając ten zarzut należy podnieść, iż ww. ustawa nie posługuje się pojęciem gałąź prawa/dział prawa, ale określa, że test egzaminacyjny obejmuje sprawdzenie wiedzy z zakresu prawa m. in. prawa finansowego. Nie negując wypowiedzi doktryny, co do swoistej odrębności prawa podatkowego nie można pominąć, że zawiera się ono przedmiotowo w prawie finansowym. Uwzględniając powyższe nie można podzielić poglądu skarżącego, że pytania dotyczące prawa podatkowego nie mieszczą się w ustawowym zakresie tematycznym egzaminu na aplikację adwokacką. Również pozostałe zarzuty wskazane przez skarżącego, a odnoszące się do wadliwości sformułowania wymienionych w niej pytań i wynikających z nich odpowiedzi, nie podlegają, w ocenie Sądu, w kontekście art. 75a ust. 3 Poa. uwzględnieniu. Sąd nie dopatrzył się, by pytania kwestionowane przez skarżącego, zostały sformułowane z naruszeniem norm prawa materialnego. Organ w sposób należyty i nie budzący wątpliwości skonstruował test dla kandydatów na aplikację adwokacką, wskazując konkretne przepisy, z których wynikała prawidłowa odpowiedź, a zatem zarzuty postawione wobec części wymienionych przez skarżącego pytań, nie mają usprawiedliwionych podstaw. Zauważyć należy, iż dotychczasowa linia orzecznicza w sprawach ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką, potwierdza prawidłowość zamieszczania w teście egzaminacyjnym pytań dotyczących zagadnień określonych ww. przepisem. Podnieść należy, że o ile zgodzić się można z twierdzeniem, iż nie jest rolą Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego ponowne sprawdzanie testu egzaminacyjnego przeprowadzonego w ramach konkursu na aplikację, o tyle trzeba wyraźnie zauważyć, że sąd administracyjny nie może abstrahować w ramach przeprowadzanej kontroli sądowoadministracyjnej od konkretnych zarzutów merytorycznych sformułowanych przez stronę skarżącą w zakresie poszczególnych pytań testowych. Takie stanowisko znajduje obecnie aprobatę w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W ocenie Sądu przeprowadzona kontrola legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia organu administracji nie może ograniczać się wyłącznie do zbadania spełnienia kryteriów formalnych przez Komisję Egzaminacyjną oraz Ministra Sprawiedliwości. Kontrola ta musi odnosić się zgodnie z aktualną linią orzeczniczą, również do merytorycznych zarzutów skargi stawianych wobec poszczególnych pytań konkursowych, jak również testu, jako całości. Należy zauważyć, iż w myśl przepisu art. 75i Poa. w brzmieniu obowiązującym w dacie przeprowadzenia egzaminu, egzamin wstępny na aplikację adwokacką polegał na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna była prawidłowa, a kandydat mógł wybrać tylko jedną odpowiedź. Zdaniem Sądu, zakwestionowane w skardze pytania z egzaminu konkursowego były pytaniami testowymi skierowanymi na znajomość ściśle określonych przepisów prawa. Należy podkreślić, iż zgłaszający mieli świadomość, iż właściwa jest tylko jedna poprawna odpowiedź. Omawiane pytania testu były układane w oparciu o treść obowiązujących przepisów prawa, nie sprawdzały znajomości orzecznictwa czy poglądów doktryny, które mogą być różne, a czasami wręcz rozbieżne. Egzamin był testem na wiedzę wynikającą z określonych dziedzin prawa i instytucji prawnych ukształtowanych przez prawo pozytywne, a nie egzaminem ze znajomości poglądów wyrażanych przez doktrynę. Sąd dokonał zatem analizy kwestionowanych pytań oraz udzielonych odpowiedzi, a także argumentacji skarżącego dotyczącej przyczyn udzielenia odpowiedzi sprzecznych z "kluczem". Należy zaznaczyć, iż w ocenie Sądu organ odniósł się do każdego zarzutu podniesionego w odwołaniu i szczegółowo uzasadnił brak podstaw do uznania za poprawne udzielone odpowiedzi na kwestionowane pytania. W ocenie Sądu nie można zgodzić się z zarzutem naruszenia przez organ normy zawartej w art. 75h Poa. w związku z chwilową nieobecnością na sali egzaminacyjnej właściwej liczby członków Komisji Egzaminacyjnej, gdyż fakt ten nie mógł zaważyć na wyniku egzaminu, do którego przystąpił skarżący i w konsekwencji zadecydować o rozstrzygnięciu organu w omawianej kwestii. Sąd nie podziela także zasadności zarzutu braku wszystkich podpisów członków Komisji Egzaminacyjnej pod wydaną w dniu 20 września 2008 r. uchwałą, gdyż jeden z członków wyłączył się od udziału w jej pracach, a zatem skoro nie uczestniczył w nich, to nie mógł składać podpisu pod uchwałą w sprawie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką. W ocenie Sądu, na gruncie rozpoznawanej sprawy, za uzasadniony należy uznać jednakże zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. przepisu art. 75i ust. 1 Poa. w odniesieniu do pytań testu nr 75, 186 i 204 z uwagi na fakt, iż pytania te zawierały więcej niż jedną odpowiedź prawidłową. Powyższe naruszenie nie miało jednak wpływu na wynik rozpatrywanej sprawy, dający podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości. Zakwestionowane pytanie nr 75 określało "małżonka", jako pozostającego w separacji, lecz jednocześnie wskazywało, że udzielenie odpowiedzi powinno opierać się na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego (według Kodeksu cywilnego). Niewątpliwie, w ocenie Sądu w składzie orzekającym, wskazywanie na art. 9351 k.c., jako na rozwiązanie uzasadniające prawidłowość odpowiedzi podanej pod literą "C" nie było właściwe, bowiem przepis ten odnosi się do prawa dziedziczenia. Poza tym ustawodawca w przepisie art. 923 § 1 k.c. wymienił dwie grupy podmiotów uprawnionych do korzystania z mieszkania po śmierci spadkodawcy tj. małżonka i "inne osoby bliskie". O ile, mając na względzie art. 614 § 1 k.r.io. małżonek w separacji nie jest tym małżonkiem, o którym jest mowa w art. 923 § 1 k.c. o tyle wykluczenie go a priori z kręgu "osób bliskich" może budzić wątpliwości. Zauważyć należy, iż sytuacja małżonka po rozwodzie i małżonka w separacji jest diametralnie różna. W pierwszym przypadku związek małżeński ustaje definitywnie, w drugim trwa z pewnymi modyfikacjami. Niewątpliwie stosunek bliskości względem spadkodawcy potwierdzać mogą nie tylko formalnoprawne więzi rodzinne ale również więzi faktyczne. Zatem w pytaniu nr 75 możliwe były dwie odpowiedzi "A" i "C" co ewidentnie narusza art. 75i ust. 1 Poa. Pytanie to niewątpliwie, jak na wymagania testu jednokrotnego wyboru, miało bardzo nietypowy charakter i przy wymaganej od zdających tylko znajomości przepisów Kodeksu cywilnego, do których się odwoływało, mogło mylić co do rozróżnienia sytuacji prawnych "małżonka", "małżonka pozostającego w separacji" i "osoby bliskiej" tym bardziej, że dopiero orzecznictwo sądów (przykładowo wyrok NSA z 25 stycznia 2007 r. w sprawie II GSK 273/06) i poglądy doktryny (przykładowo /w:/ komentarz M. Olczyk do Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) dokonały dookreślenia praw tych małżonków, lecz również tylko w zakresie obejmującym rozważania na tle konkretnych problemów. Co do oceny tego pytania podobne poglądy zostały wyrażone w licznych wyrokach WSA w Warszawie m.in. VI SA/Wa 534/09, VI SA/Wa 1074/09, VI SA/Wa 514/09, VI SA/Wa 915/09, VI SA/Wa 808/09, VI SA/Wa 789/09. Zdaniem Sądu, odpierając zarzuty skarżącego co do oceny pytania nr 186 organ pominął, że podniesienie zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego do rangi ogólnej spowodowało konieczność dostosowania do tej zasady rozwiązań prawnych przyjętych w kodeksie postępowania administracyjnego. W szczególności stało się nieodzowne zagwarantowanie tej zasady w postępowaniu przed ministrami. Takie dostosowanie uczyniono również w sprawach w przedmiocie indywidualnego zezwolenia dewizowego, o jakim mowa w pytaniu nr 186. Przepis art. 8 ust. 3 Prawa dewizowego w brzmieniu na dzień zdawania przedmiotowego egzaminu konkursowego stanowi, że do decyzji Prezesa Narodowego Banku Polskiego wydanych w sprawach związanych z udzieleniem indywidualnego zezwolenia dewizowego stosuje się odpowiednio art. 127 § 2 Kpa. Powyższy przepis został zmieniony przez art. 1 pkt 6 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. (Dz. U. z 2007 r. Nr 61, poz. 410) zmieniającej ww. ustawę z dniem 21 kwietnia 2007 r. Poprzednio przepis ten brzmiał: decyzje Prezesa Narodowego Banku Polskiego wydane w sprawach, o których mowa w ust. 2 (tj. związanych z udzielaniem indywidualnych zezwoleń dewizowych) są ostateczne. Z zestawienia powyższych przepisów wynika, że przed nowelizacją omawianego przepisu postępowanie administracyjne w sprawie udzielenia indywidualnego zezwolenia dewizowego było jednoinstancyjne. Odpierając zarzuty skarżącego, organ skoncentrował się na istnieniu określonych różnic pomiędzy - jak podaje - klasycznym postępowaniem dwuinstancyjnym, a postępowaniem z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Nie negując istnienia powyższych różnic należy jednakże zauważyć, iż przepis art. 127 § 3 Kpa. stanowi "od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez (...)" a do "wniosku stosuje odpowiednio przepisy dotyczące odwołań" to analiza literalnego brzmienia powyższych przepisów prowadzi do konkluzji, iż decyzja wydana przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy jest wydana w II instancji mimo tożsamości podmiotowej organu pierwszej i drugiej instancji. W doktrynie prezentowane są poglądy, że dwuinstacyjność postępowania może być rozpatrywana w aspekcie materialnym i formalnym. W pierwszym z wymienionych, dwuinstancyjność postępowania polega na prawnej możliwości dwukrotnego rozstrzygania tej samej sprawy pod względem merytorycznym. W aspekcie formalnym, wyraża się natomiast w konstrukcji toku instancji i zakłada przesunięcie uprawnień do ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ wyższej instancji. Dodatkowo zauważyć należy, że w doktrynie prawa adminstracyjnego kwestia ta nie jest pojmowana jednolicie. W uchwale NSA z dnia 9 grudnia 1996 r. podjętej w sprawie OPS 4/96 przyjęto, iż środek określony w art. 127 § 3 Kpa. stanowi odstępstwo od zasady dwuinstancyjności (podobnie wówczas W. Dawidowicz: Zarys procesu administracyjnego, Warszawa 1989, s. 45). Jednakże pogląd ten uległ zmianie, gdyż w uchwale NSA z dnia 22 lutego 2007 r. wydanej w sprawie II GPS 2/06 stwierdzono, że "W sukcesywnie budowanym stanie prawnym, w orzecznictwie i doktrynie istnieją wystarczająco silne przesłanki do przyjęcia, że wniosek strony przewidziany w art. 127 § 3 Kpa. uruchamia tok instancji w znaczeniu procesowym, który nie musi być zbudowany na hierarchicznej strukturze organów administracji publicznej". Należy zauważyć, iż uchwała ta została podjęta przy zdaniu odrębnym sędziego [...]. Również i po podjęciu tej uchwały NSA wyrażał odmienny pogląd co do dwuinstancyjności postępowania z art. 127 § 3 Kpa. uznając, że skoro decyzja jest wydawana przez organ administracji publicznej o charakterze monokratycznym, to nie można mówić o "wyższej" lub "niższej" instancji (por. wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2007 r. w sprawie II GSK 381/06). Zatem przy takiej różnicy poglądów na rozumienie instancyjności, o której mowa w przepisie art. 127 § 3 Kpa., do którego odwołuje się art. 8 ust. 3 ustawy Prawo dewizowe, wymagania postawione kandydatom na aplikantów adwokackich pytaniem nr 186 były niewspółmierne do wiedzy, którą powinni się wykazać. Zdaniem Sądu, wbrew twierdzeniom organu, analiza powyższych przepisów dokonana również w świetle przytoczonych przez obie strony niniejszego postępowania poglądów doktryny i orzecznictwa, nie pozwala na skuteczne zanegowanie twierdzenia skarżącego, że zarówno odpowiedź A, jak i B na pytanie oznaczone numerem 186 tworzy zdanie prawdziwe. W tym stanie rzeczy zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 75i ust. 1 Poa. jest uzasadniony, jednakże bez konsekwencji polegającej na zdobyciu punktu z testu egzaminacyjnego, odpowiedzialnego za uzyskanie przez skarżącego wymaganej liczy punktów. Co do oceny tego pytania podobne poglądy zostały wyrażone w licznych wyrokach WSA w Warszawie m.in. VI SA/Wa 850/09, VI SA/Wa 808/09, VI SA/Wa 943/09, VI SA/Wa 925/09. Zastrzeżenia Sądu budzi także pytanie nr 204 dotyczące opodatkowania podatkiem akcyzowym. W ocenie Ministra istotą pytania była kwestia dokonywania czynności podlegającej opodatkowaniu, jaką jest produkcja wyrobów akcyzowych, o czym mowa wprost w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku akcyzowym. Tymczasem w myśl art. 1 ust. 1 ustawy o podatku akcyzowym ustawa określa opodatkowanie podatkiem akcyzowym, zwanym dalej "akcyzą", wyrobów akcyzowych oraz samochodów osobowych, organizacje obrotu wyrobami akcyzowymi, a także oznaczanie znakami akcyzy. Ponadto zgodnie z art. 2 ust. 1 użyte w ustawie określenia oznaczają: wyroby akcyzowe - wyroby energetyczne, energię elektryczną, napoje alkoholowe oraz wyroby tytoniowe określone w załączniku nr 1 do ustawy. W myśl natomiast art. 4 ust. 1 ustawy o podatku akcyzowym z dnia 23 stycznia 2004 r. (w brzmieniu na dzień zdawania przedmiotowego egzaminu konkursowego) opodatkowaniu podlega kolejno: produkcja wyrobów akcyzowych zharmonizowanych; wyprowadzenie wyrobów akcyzowych zharmonizowanych ze składu podatkowego; sprzedaż wyrobów akcyzowych na terytorium kraju; eksport i import wyrobów akcyzowych; nabycie wewnątrzwspólnotowe i dostawa wewnątrzwspólnotowa. W ocenie Sądu, z zestawienia powyższych przepisów wynika konieczność drobiazgowego wyjaśnienia na gruncie przywołanej ustawy zakresu pojęcia "wyrób akcyzowy" i wzajemnych relacji pomiędzy przytoczonymi przepisami. Zdaniem Sądu, dopiero zaprzeczenie twierdzeniu "opodatkowaniu akcyzą podlega wyrób akcyzowy", a więc uznanie tego zdania za fałszywe, pozwoli na wyeliminowanie jako prawidłowej również odpowiedzi wskazanej pod literą "A". Niewątpliwie bowiem również odpowiedź wskazana w kluczu jako "B" jest prawidłowa. Co do oceny tego pytania podobne poglądy zostały wyrażone w licznych wyrokach WSA w Warszawie m.in. VI SA/Wa 713/09, VI SA/Wa 786/09, VI SA/Wa 837/09, VI SA/Wa 850/09. Reasumując powyższe rozważania należy stwierdzić, że pytania egzaminacyjne powinny być formułowane w sposób jasny, precyzyjny i jednoznaczny. Nie mogą wprowadzać w błąd uczestników konkursu, w tym uniemożliwiać zakreślenie prawidłowej odpowiedzi. Pytanie prawidłowe to takie, na które jest jedna właściwa i niebudząca wątpliwości odpowiedź wynikająca wprost z przepisu lub przepisów, na których pytanie to bazuje. Odpowiedź ta winna być jedną z trzech zaproponowanych w pytaniu. Zdający nie może ponosić konsekwencji nieprawidłowo sformułowanego pytania. Takie konsekwencje dotknęły skarżącego wobec wskazanych wyżej pytań o nr 75, 186 i 204, jednakże liczba punktów zaliczona i dodana do tych zdobytych przez skarżącego w liczbie 182, nie skutkuje osiągnięciem przez zainteresowanego wymaganego minimum 190 punktów. Sąd podziela natomiast ocenę prawną poszczególnych zagadnień prawnych dokonaną przez Ministra Sprawiedliwości w odniesieniu do pozostałych kwestionowanych przez skarżącego pytań, powtarzanie jej in extenso uznając za zbędne. W tym miejscu należy podkreślić, iż rola organu administracyjnego w postępowaniach, których przedmiotem jest ocena wyniku egzaminu konkursowego do zawodu prawniczego nie może polegać na konieczności przeprowadzenia szczegółowej analizy wszystkich poglądów prawnych strony skarżącej, gdyż w wielu przypadkach jest to niecelowe. Istotne jest natomiast rzetelne wyłożenie argumentacji prawnej "w obronie" danego pytania, bądź testu jako całości, albo jego poszczególnych części, tak, aby dla skarżących stanowisko organu było logiczne i zrozumiałe. Co oczywiste, musi odpowiadać wszelkim wymogom proceduralnym, określonym w Kodeksie postępowania administracyjnego. Wymogi te w niniejszym postępowaniu zostały w ocenie Sądu w pełni zrealizowane. Zarzuty o charakterze proceduralnym, określone w skardze jako naruszenie art. 7 Kpa. poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, art. 77 § 1 Kpa. poprzez to, że organ odwoławczy nie zebrał i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego w sprawie, art. 80 Kpa. poprzez nieocenienie przez organ odwoławczy całokształtu materiału dowodowego, art. 11 Kpa. poprzez niewyjaśnienie stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się organ odwoławczy przy rozpoznaniu sprawy, art. 107 § 3 Kpa. poprzez brak uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji – Sąd uznał za niezasadne. Mając wszystkie powyższe względy na uwadze Sąd uznał, że pytania konkursowe zakwestionowane przez skarżącego oparte były na przepisach wchodzących w zakres egzaminu i zostały sformułowane w sposób poprawny, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź (z wyjątkiem pytań o nr 75, 186 i 204, o czym była mowa powyżej). Minister Sprawiedliwości w sposób wystarczający na potrzeby rozpoznawanej sprawy i nie budzący wątpliwości natury procesowej przedstawił swoje argumenty, wskazując konkretne przepisy, z których wynikała prawidłowa odpowiedź. Organ swoje stanowisko szczegółowo uzasadnił, wyjaśnił przesłanki swojego działania, a przytoczona w tym zakresie argumentacja nie nasuwa istotnych zastrzeżeń i została podzielona przez Sąd. Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.