VI SA/Wa 1111/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Urszula Wilk Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska Asesor WSA Robert Żukowski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 września 2022 roku w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. K. na postanowienie Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest postanowienie Ministra Sprawiedliwości (dalej: "Organ", "Minister") z 3 lutego 2022 r. znak DZP-VI.733.4.2022 utrzymujące w mocy postanowienie Prezesa Sądu Okręgowego w [...] z [...] października 2021 r. znak: [...] (dalej: "Organ I instancji" odmawiające panu J. K. (dalej: "Skarżący") wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie zwolnienia pani A. T. z funkcji biegłego sądowego. Z akta administracyjnych sprawy wynika, iż przedmiotowe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym sprawy. Pismem z 4 października 2021 r. J. K. wniósł o wszczęcie postępowania administracyjnego w przedmiocie zwolnienia A. T. wpisanej na listę biegłych sądowych przy Sądzie Okręgowym w [...] pod poz. [...], z funkcji biegłego sądowego. W uzasadnieniu skarżący zakwestionował treść opinii wydanej przez wymienioną biegłą w sprawie z jego powództwa przeciwko spółce [...] rozpoznawanej przed Sądem Okręgowym w [...] pod Sygn. akt [...]. W ocenie Skarżącego sporządzona na potrzeby prowadzonego postępowania sądowego opinia biegłego przygotowana została w sposób dalece odbiegający od standardów jakim winna sprostać taka opinia a przygotowana przez tą biegłą opinia uzupełniająca oraz ustne wyjaśnienia złożone na rozprawie wykazała zdaniem Skarżącego, iż biegła nie posiadała w chwili sporządzania opinii wiedzy praktycznej zdobytej przy wykonywaniu czynności księgowo-finansowych. Postanowieniem z dnia [...] października 2021 r. znak: [...] Prezes Sądu Okręgowego w [...] odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie zwolnienia A. T. z funkcji biegłego sądowego. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał art. 28 kpa w zw. z art. 61 a § 1 kpa i art. 123 kpa, zaś jako podstawę faktyczną brak legitymacji do wniesienia przez skarżącego żądania wszczęcia postępowania w tym przedmiocie tj. brak interesu prawnego. Pismem z 12 listopada 2021 r. strona Skarżąca wniosła zażalenie na ww. postanowienie Organu I instancji. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie art. art. 61 § 1 kpa i art. 123 kpa poprzez uznanie, że J. K. nie posiada przymiotu strony postępowania administracyjnego z uwagi na brak interesu prawnego, oraz naruszenie § 6 pkt 1 ust. 2 oraz § 12 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych (Dz. U. Nr 15, poz. 133: dalej: "rozporządzenie") poprzez niepodjęcie decyzji o zwolnieniu A. T. z funkcji biegłego sądowego przy Sądzie Okręgowym w [...], pomimo że biegła nie posiada praktycznych wiadomości specjalnych w dziedzinie rachunkowości. Minister Sprawiedliwości rozpoznając sprawę jako organ II instancji postanowieniem z dnia 3 lutego 2022 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przytoczył dotychczasowy przebieg postępowania, wskazał treść mających zastosowanie przepisów oraz zarzuty Skarżącego powołane we wniesionym zażaleniu. W ocenie Organu II instancji Skarżący nie posiada przymiotu strony w postępowaniu administracyjnym w sprawie zwolnienie A. T. z funkcji biegłej sądowej przy Sądzie Okręgowym w [...], bowiem rozstrzygnięciem niniejszej sprawy może być wyłącznie pozbawienie wskazanej biegłej prawa do pełnienia funkcji biegłego sądowego, ewentualnie stwierdzenie braku podstaw do pozbawienia tego prawa. Żadna z tych decyzji nie będzie zatem miała bezpośredniego wpływu na sytuację prawną skarżącego w zakresie prawa materialnego – ich konsekwencją nie będzie powstanie po jego stronie jakichkolwiek uprawnień lub obowiązków. Ponadto organ wskazał, że za przyznaniem przymiotu strony nie przemawia także fakt występowania przez Skarżącego w charakterze strony w postępowaniu sądowym, w którym A. T. opiniowała sprawę jako biegły sądowy. Organ II instancji wskazał również, chybiony był zawarty w zażaleniu zarzut naruszenia przepisów § 6 pkt 1 ust. 2 oraz § 12 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, ponieważ unormowania te w ogóle nie stanowiły podstawy zaskarżonego orzeczenia. Postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego oparte jest bowiem w ocenie Organu II instancji na art. 61a § 1 kpa i ma wyłącznie charakter formalny, co oznacza, że organ nie rozstrzyga w nim o istnieniu podstaw do podjęcia decyzji o zwolnieniu z funkcji biegłego sądowego, a jedynie przesądza, że osoba zgłaszająca żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego w tym przedmiocie nie ma statusu strony. W skardze na powyższe rozstrzygnięcie Strona Skarżąca zarzuciła postanowieniu wydanemu przez Organ II instancji naruszenie: art. 28 k.p.a. z art. 61a § 1 k.p.a. poprzez wadliwe odmówienie przymiotu strony J. K. z uwagi na brak interesu prawnego i w rezultacie odmowę wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia A. T. z funkcji biegłego sądowego, w sytuacji, gdy w myśl tego przepisu stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek; oraz naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na wadliwym utrzymaniu w mocy zaskarżonego postanowienia w sytuacji, gdy prawidłowe było stwierdzenie nieważności przedmiotowego postanowienia z powodu rażącego naruszenia prawa i zachodziły podstawy do rozstrzygnięcia co do istoty sprawy. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie oraz odnosząc się do zarzutów skargi wskazał na ich bezzasadność. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem jej zarzuty i argumenty nie podważają legalności kwestionowanego postanowienia. Mając na uwadze wniosek organu o rozpoznanie sprawy na rozprawie zauważyć należy, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym. Jak stanowi art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U z 2022 r., poz. 329 dalej: "p.p.s.a.") sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Wskazać też należy, że rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie tego przepisu, jest niezależne od woli stron (por. wyrok NSA z 11 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 1867/17). Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o zwolnienie z funkcji biegłego sądowego, która to sprawa co do istoty swej materii była już wielokrotnie badana przez Sądy administracyjne. Sąd w składzie rozpoznającym sprawę niniejszą w pełni podzielił linię orzeczniczą prezentowaną m.in. w wyrokach: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (dalej: "WSA") w Warszawie z dnia 14 stycznia 2022 roku Sygn. akt VI SA/Wa 2391/21, WSA w Warszawie z dnia 17 czerwca 2021 r. Sygn. akt VI SA/Wa 831/21, WSA w Gliwicach z dnia 13 sierpnia 2020 r. Sygn. akt III SA/Wa/GI 84/20. Przechodząc do przedstawienie motywów podjętego rozstrzygnięcia wskazać należy, iż zgodnie z art. 61 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na wniosek strony lub z urzędu. W niniejszej sprawie stosowny wniosek złożył skarżący. Zgodnie z art. 61a § 1 zd. 1 k.p.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Na tle przytoczonej regulacji nie budzi wątpliwości, że ustawodawca rozróżnił dwa etapy postępowania tj. postępowanie wstępne, polegające na wszczęciu lub odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego, oraz postępowanie właściwe, w ramach którego następuje merytoryczne badanie sprawy i rozpatrywanie wniosku, które co do zasady kończy się rozstrzygnięciem sprawy co do istoty przez wydanie decyzji administracyjnej. Z treści art. 61a § 1 k.p.a. wynika, że samo złożenie żądania wszczęcia postępowania w danej sprawie nie powoduje automatycznego skutku jego wszczęcia. Organ zobowiązany jest przeprowadzić wstępną analizę wniosku pod kątem zbadania, czy nie zachodzą okoliczności uniemożliwiające merytoryczne rozpatrzenie wniosku, a więc okoliczności określone w art. 61a k.p.a. W ramach unormowania art. 61a § 1 k.p.a. ustawodawca wprowadził dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego, tj. tzw. przesłankę podmiotową i przesłankę przedmiotową. Pierwsza z tych przesłanek ma miejsce w sytuacji, gdy żądanie wszczęcia postępowania pochodzi od osoby niebędącej stroną postępowania, tj. od osoby, która nie ma legitymacji materialnej w rozumieniu art. 28 k.p.a. do złożenia wniosku (przesłanka podmiotowa). Tylko w odniesieniu do tej przesłanki ustawodawca zdecydował się w art. 61a § 1 k.p.a. na wyrażenie w sposób konkretny, odwołując się do przymiotu strony postępowania. Natomiast przesłankę przedmiotową, objętą zakresem "uzasadnione przyczyny", pozostawił wyjaśnieniom doktryny i orzecznictwa. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem należy przyjąć, że są to okoliczności, które w oczywisty sposób stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania (por. wyrok WSA w Poznaniu z 6 września 2012 r., sygn. akt IV SA/Po 332/12, LEX nr 1216728). Co więcej, odmowa wszczęcia postępowania na tej podstawie może mieć miejsce w sytuacjach oczywistych, niewymagających analizy sprawy i przeprowadzenia dowodów, a więc gdy "na pierwszy rzut oka" można stwierdzić, że brak jest podstaw do prowadzenia postępowania (por. wyrok NSA z 22 maja 2015 r., sygn. akt II OSK 2671/13, LEX nr 1982821). Dodatkowo należy wyjaśnić, że w postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 k.p.a. organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania, gdyż postępowanie takie kończy się wydaniem aktu formalnego, a nie merytorycznego (por. wyrok NSA z 18 grudnia 2015 r., II OSK 999/14, LEX nr 1989306). W przedmiotowej sprawie przesłanką odmowy wszczęcia postępowania był – w ocenie organu – brak przymiotu strony, czyli wskazana powyżej przesłanka podmiotowa. Sąd podziela powyższy pogląd organu. Mając jednakże na uwadze zarzuty skargi dodać także tutaj należy, iż jak wspomniano powyżej, zgodnie z art. 61 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na wniosek strony lub z urzędu. Podstawą prawną do zwolnienia biegłego z pełnionej przez niego funkcji jest wskazywany przez Stronę Skarżącą § 6 Rozporządzenia zgodnie z którym: 1. Prezes (Sądu) zwalnia (z urzędu) z funkcji biegłego: 1) na jego prośbę; 2) jeżeli biegły utracił warunki do pełnienia tej funkcji albo gdy zostanie stwierdzone, że w chwili ustanowienia warunkom tym nie odpowiadał i nadal im nie odpowiada; 2. Prezes może zwolnić z funkcji biegłego z ważnych powodów, w szczególności jeżeli nienależycie wykonuje on swoje czynności; 3. W wypadkach, o których mowa w ust. 1 pkt 2 lub w ust. 2, prezes jest obowiązany wysłuchać biegłego, chyba że jest to niemożliwe. Postępowanie o zwolnienie biegłego z pełnionej przez niego funkcji jest postępowaniem albo wszczynanym z wniosku strony (czyli biegłego) – w przypadku przewidzianym w § 6 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia, albo z urzędu - w przypadkach przewidzianych w § 6 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 Rozporządzenia. Niewątpliwie wniosek, który złożył skarżący, nie może być potraktowany jako "prośba", o której mowa w § 6 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia, gdyż nie pochodził on od samego biegłego, który jest wyłącznym dysponentem tego wniosku. Jeżeli natomiast chodzi o postępowania prowadzone na podstawie § 6 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 Rozporządzenia, to wskazać należy, że toczyć się one mogą wyłącznie z urzędu (a nie na wniosek strony, kimkolwiek by ona nie była). Nawet jeśli sam biegły złoży wniosek o zwolnienie, np. z uwagi na przyczyny wskazane w § 6 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia, to wówczas jego podanie winno być potraktowane jako "prośba" z w § 6 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia i tak rozpoznane. Natomiast każdy inny ewentualny wniosek o uruchomienie postępowania z urzędu np. na podstawie w szczególności § 6 ust. 2 Rozporządzenia może być przez organ potraktowany jedynie w kategoriach sygnału, który właściwy organ powinien zweryfikować pod kątem wystąpienia lub nie przesłanek wszczęcia z urzędu tego postępowania. W konsekwencji, wniosek o wszczęcie postępowania z urzędu nigdy nie będzie mógł stanowić skutecznego "żądania wszczęcia postępowania z wniosku", o którym mowa w art. 61 k.p.a. Zauważyć bowiem należy, że jeżeli przepis prawa przyznaje organowi kompetencję do wszczęcia danego rodzaju postępowań wyłącznie z urzędu, to żaden podmiot nie może skutecznie egzekwować od tego organu zainicjowania takiego postępowania. Jest to zatem przeszkoda przedmiotowa we wszczęciu postępowania, która także uzasadnia odmowę wszczęcia tego postępowania. Niezależnie od podnoszonych powyżej argumentów, podnieść należy, że Sąd całkowicie zgadza się z poglądami organu co do braku przymiotu strony po stronie Skarżącego w postępowaniu o zwolnienie z funkcji biegłego. Jedyną stroną tego postępowania jest bowiem wyłącznie biegły. Fakt kwestionowania treści wykonanej opinii i ewentualnego "pokrzywdzenia" skarżącego tą opinią biegłego nie może stanowić podstawy prawnej uzasadniającej istnienie po jego stronie interesu prawnego. W tym kontekście należy podnieść, że przepis art. 28 k.p.a. stanowi, że stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Art. 28 k.p.a. nie stanowi jednak samoistnej normy prawnej dla wywodzenia przysługującego danej osobie przymiotu strony postępowania - ustalenie interesu lub obowiązku prawnego może nastąpić jedynie w związku z konkretną normą prawa materialnego. Interes prawny ma charakter materialnoprawny, a więc oparty jest na normach prawa materialnego, czyli normach lub normie prawa przewidujących w określonym stanie faktycznym i w odniesieniu do konkretnego podmiotu możliwość istnienia uprawnienia administracyjnego albo obowiązku. Od tak pojmowanego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, to jest sytuację, w której dana osoba jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowana rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie można jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa powszechnie obowiązującego, mającego stanowić podstawę skutecznego żądania stosownych czynności organu administracji. Interes prawny, stanowiący podstawę legitymacji procesowej w postępowaniu administracyjnym, musi być własny i niejako pierwotny, a nie pochodny, co oznacza, że rozstrzygnięcie musi bezpośrednio wpływać na sytuację prawną danego podmiotu, nie zaś za pośrednictwem sytuacji prawnej innego podmiotu w związku z potrzebami własnego odrębnego postępowania sądowego. Odwoływanie się tutaj przez stronę Skarżącą do ścisłego związku z uwagi na istotny wpływ na wynik sprawy toczącej się przed Sądem Okręgowym w [...][...] z powództwa Skarżącego jest w ocenie Sądu nie uzasadnione jako pozbawione nie tylko interesu prawnego ale także sprzeczne z zasadami ustrojowymi określającymi właściwość przedmiotową Sądów rozpoznających sprawę. Wybór osoby biegłego jak też weryfikacja merytoryczna sporządzonej przez niego opinii (do czego de facto sprowadzał się wniosek Skarżącego wszczynający postępowanie w tej sprawie) na potrzeby postępowania gospodarczego przed Sądami powszechnymi leży w wyłącznej kompetencji tychże Sądów. Inne rozumienie obowiązujących tu regulacji doprowadziłoby do chaosu prawnego i nieuzasadnionego wydłużenia prowadzonych postępowań sądowych. Jak wskazano zatem powyżej, niewystarczające do uzyskania statusu strony w postępowaniu przez podmiot jest posiadanie jedynie interesu faktycznego, czyli sytuacji, w której określony podmiot jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa powszechnie obowiązującego, mającego stanowić podstawę żądania stosownych czynności organu administracji publicznej – por. J. Zimmermann, Glosa do wyroku NSA z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. IV SA 646/95, OSP 1997, z. 4, poz. 83, t. I. Interesu prawnego nie można wywodzić wyłącznie z sytuacji prawnej innego podmiotu, nawet wówczas gdy w konkretnej sprawie związki między nimi byłyby silne i nawet gdy związki te miałyby charakter nie tylko faktyczny, ale i prawny (J. Zimmermann Glosa do wyroku NSA z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. IV SA 646/95, OSP 1997, z. 4, poz. 83, t. I.). Wskazane tutaj przez skarżącego we wniesionej skardze orzeczenia Sądów administracyjnych wskazujące na możliwość uznania istnienia interesu prawnego mimo braku wskazania konkretnego przepisu prawa materialnego w ocenie Sądu na gruncie niniejszej sprawy nie stanowią o zasadności zarzutów skargi. Wyjaśnić bowiem należy, iż samo kwestionowanie kompetencji biegłego w oparciu o przedstawione przez niego w złożonej opinii oceny prawne nie może stanowić podstawy żądania przez skarżącego stosownych czynności organu administracji publicznej, w szczególności w postępowaniach wszczynanych tylko z urzędu, gdzie formalny wniosek Skarżącego można traktować tylko w kategorii subiektywnej sygnalizacji pewnych istniejących – jego zdaniem - nieprawidłowości. Ochrona prawna interesu Skarżącego zapewniona jest zatem w toku danego postępowania przed Sądami powszechnymi i nie można posługiwać się tu taką wykładnią prawa co do interesu prawnego, której de facto jedynym celem jest stworzenie dodatkowych narzędzi ochrony procesowej. Podkreślić zatem trzeba, iż powoływane tu w skardze stanowisko Sądów administracyjnych wskazujące na Interes prawny rozumiany szeroko jako konkretny, chroniony przepisami prawa interes aktualny a nie ewentualny (vide wyrok NSA II OSK 775/08) dotyczyło prawa do wniesienie skargi przez właścicieli nieruchomości na uchwałę Rady Gminy w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego co w żadnej mierze nie stanowi sytuacji analogicznej do przedmiotowej sprawy. Tym samym, mając powyższe na uwadze chybione są zarzuty naruszenia 28 k.p.a w zw. z art. 61a § 1 k.p.a. skoro bowiem skarżący nie ma interesu prawnego w sprawie (zarówno opartego na przepisie prawa jak i wynikającego z innego naruszenia prawa Skarżącego), to organ zasadnie odmówił wszczęcia postepowania administracyjnego. Skarżący realizuję swoją bowiem ochronę swych praw "naruszanych" działaniem biegłego sądowego poprzez narzędzia procesowe regulowane przepisami postępowania cywilnego w ramach prowadzonego w innej sprawie procesu sądoweg. Niezasadny jest zarzut naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., albowiem skoro postanowienie organu I instancji było prawidłowe, to zasadnie Organ II instancji utrzymał je w mocy. Z tych względów Sąd uznał, że zarzuty skargi są niezasadne, a biorąc dodatkowo pod uwagę, że Sąd nie dostrzegł takich naruszeń przepisów prawa procesowego lub materialnego, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy - skargę należało oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329).