VI SA/Wa 124/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Zalewski po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu T. K. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 maja 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 124/14 w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Pismem z dnia [...] listopada 2013 r. T. K. (nazywany dalej "skarżącym") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 14 stycznia 2014 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na ww. decyzję, w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia, pod rygorem odrzucenia skargi. W dniu [...] stycznia 2014 r. skarżący złożył, na urzędowym formularzu PPF, wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że jako osoba fizyczna pełni rolę organu prowadzącego niepubliczne szkoły dla dorosłych o uprawnieniach szkół publicznych, których jedynym źródłem finansowania jest dotacja podmiotowa udzielana przez jednostki samorządu terytorialnego, która może być wydatkowana wyłącznie na bieżącą działalność szkół. Słuchacze nie ponoszą żadnych kosztów czy opłat. Szkoły nie generują żadnego dodatkowego przychodu. Stąd prośba o zwolnienie od kosztów sądowych. W rubryce 10 zatytułowanej Dochody skarżący podał, że osiąga dochód miesięczny brutto w wysokości 3.000 złotych z tytułu umowy o pracę, zaś żona z tego samego tytułu dochód w wysokości 2.115 złotych. Do wniosku dołączył: oświadczenie z dnia [...] stycznia 2014 r. o braku dopłat bezpośrednich lub innych, pochodzących z funduszy Unii Europejskiej do posiadanych gruntów rolnych, oświadczenie z dnia [...] stycznia 2014 r., zgodnie z którym pełnienie roli organu prowadzącego dla szkół niepublicznych nie jest działalnością gospodarczą, zostało zaszeregowane jako rodzaj prowadzonej działalności pod nazwą "[...]", zeznanie żony skarżącego o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2012 (PIT-36L), z którego wynika, że przy przychodzie na poziomie 149 159,62 złotych i kosztach jego uzyskania sięgających kwoty 177 505,97 złotych, osiągnęła stratę sięgającą kwoty 28 346,35 złotych, zeznanie o wysokości dochodu osiągniętego przez skarżącego w 2012 roku z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej (PIT-36L), z którego wynika, że przy przychodzie na poziomie 32 444,50 złotych i kosztach jego uzyskania sięgających kwoty 8 730,26 złotych, osiągnął dochód na poziomie 23 714 złotych, zaświadczenie o zatrudnieniu skarżącego w spółce C. Sp. z o.o. na czas nieokreślony od dnia [...] lipca 2010 r. na stanowisku jej Prezesa z miesięcznym wynagrodzeniem w wysokości 3.000 zł brutto, zaświadczenie o zatrudnieniu żony skarżącego w Wyższej Szkole [...] w G. na czas nieokreślony od dnia [...] października 2013 r. na stanowisku Kanclerza, z którego wynika, że jej dochód z tytułu zatrudnienia na stanowisku Kanclerza w okresie od [...] września 2013 r. do [...] listopada 2013 r. wyniósł średnio 2115 złotych brutto. Zarządzeniem z dnia [...] marca 2014 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedstawienie: 1) dokumentu wskazującego na wysokość dochodu osiągniętego przez skarżącego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej pod nazwą [...] "W.", 2) wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego małżonkę rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (jeżeli skarżący ani jego żona nie posiadają rachunków bankowych, skarżący został zobowiązany do złożenia stosownego oświadczenia). Wezwanie powyższej treści doręczono skarżącemu w dniu 27 marca 2014 r. Skarżący nie przedłożył żądanych dokumentów. Postanowieniem z dnia 12 maja 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 124/14, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., nazywanej dalej "p.p.s.a.") odmówiono skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując jako przyczynę niedopełnienie przez stronę obowiązku w postaci złożenia, na żądanie Sądu, dodatkowych dokumentów. Skarżący nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych swoich i żony. Ponadto nie wyjaśnił kwestii, czy jako organ założycielski szkoły pobiera wynagrodzenie bezpośrednio z otrzymywanej dotacji przedmiotowej. Nie przedstawił także dokumentów związanych z wykonywaniem działalności gospodarczej przez jego żonę w 2013 r. Pismem z dnia 4 czerwca 2014 r. skarżący złożył sprzeciw od postanowienia z dnia 12 maja 2014 r., w uzasadnieniu którego wskazał na ilość spraw prowadzonych z jego udziałem przez Narodowy Fundusz Zdrowia w związku ze zmianą interpretacji prawa przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w zakresie oceny dopuszczalności umów o dzieło na prowadzenie wykładów. Skarżący podkreślił, że większość spraw zakończyła się wniesieniem skarg do Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie. Zaznaczył, że ewentualne wniesienie dużej ilości wymaganych przez Sąd opłat sądowych będzie skutkowało znaczącym uszczerbkiem utrzymania koniecznym dla skarżącego i jego rodziny. Do sprzeciwu skarżący nie załączył żadnych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w cytowanym przepisie określenie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że jej dochody i sytuacja życiowa nie pozwalają na poniesienie kosztów postępowania. Inaczej mówiąc, to strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdyż od tego będzie zależało rozstrzygniecie Sądu (J. P. Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz", Wyd. III, Warszawa 2008 r., Komentarz do art. 246). Stosownie do art. 252 § 1 p.p.s.a. strona postępowania, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, zobowiązana jest do złożenia oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona zobowiązana jest na wezwanie złożyć, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia we wnioskowanym zakresie. Z tej przyczyny skarżący był wzywany do potwierdzenia stosownymi dokumentami oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 28 stycznia 2014 r. (zob. zarządzenie z dnia 13 marca 2014 r.), którego to obowiązku nie wypełnił. Nie przesłał żądanych dokumentów również w momencie składania sprzeciwu od postanowienia z dnia 12 maja 2014 r. W tym miejscu należy wyjaśnić, że Sąd odstąpił od wzywania skarżącego do uzupełnienia rozpoznawanego wniosku, uznając, że skarżący otrzymawszy ww. postanowienie referendarza sądowego powziął z jego uzasadnienia wiedzę odnośnie powodów, które legły u podstaw odmowy przyznania żądanego prawa pomocy. Skarżący jako osoba należycie dbająca o swoje interesy winien był załączyć do sprzeciwu dokumenty, które pozwalałyby zbadać jego rzeczywistą kondycję finansową. To po stronie skarżącego jako wnioskodawcy leżał ciężar udowodnienia zasadności przyznania prawa pomocy. Sąd nie ma podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam uchyla się od złożenia niezbędnych do jej oceny dokumentów. Sąd opierając się jedynie na informacjach zawartych w przesłanych przez skarżącego dokumentach, w tym zaświadczeniu o dochodach żony, zaświadczeniu skarżącego o zarobkach otrzymywanych z tytułu pełnienia funkcji Prezesa Spółki C. Sp. o. o., uznał je za niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Skarżący zarówno na etapie rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy przez referendarza sądowego, jak i po wniesieniu sprzeciwu, nie przedłożył istotnych dla rozpoznania złożonego wniosku dokumentów wskazujących na jego dochody i stan majątkowy. Skarżący nie przedłożył bowiem wyciągów z rachunków bankowych. Nie oświadczył przy tym, że ani on ani jego żona nie posiadają żadnych rachunków bankowych. Nie jest więc wiadome na etapie rozpoznawania wniosku, czy skarżący, jak też jego żona, posiadają jakiekolwiek rachunki bankowe. Ich brak uniemożliwia określenie wysokości salda, które mogło się na nich znajdować w okresie trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również operacji wykonywanych na tych rachunkach. Poza dyskusją wydaje się być fakt, że w obecnych czasach wyciągi z bieżących kont lub konta bankowego pozwalają określić sytuację finansową wnioskodawcy, uwzględniwszy fakt, że zarówno skarżący, jak i jego żona osiągają stałe dochody w postaci wynagrodzenia w wysokości odpowiednio: 3.000 złotych miesięcznie i 2.115 złotych w ciągu dwóch miesięcy (od 1 września 2013 r. do 30 listopada 2013 r.). Należy przy tym zauważyć, że informacja ta kłóci się z informacją podaną przez skarżącego w Rubryce 10 zatytułowanej Dochody, zgodnie z którą kwota 2115 złotych stanowi dochód miesięczny jego żony. Skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów związanych z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą, na co wskazuje treść złożonego zeznania podatkowego za rok 2012, zaś argumentem przytaczanym przez stronę w uzasadnieniu wniosku, jak również oświadczeniu z dnia [...] stycznia 2014 r., przemawiającym, jego zdaniem, za przyznaniem prawa pomocy jest fakt, że szkoły, w których skarżący pełni rolę organu prowadzącego, nie generują żadnego przychodu, albowiem działalność polegająca na prowadzeniu szkół niepublicznych pokrywana jest z dotacji podmiotowej udzielanej przez jednostki samorządu terytorialnego. Argumentacja skarżącego nie znajduje jednakże uzasadnienia. W świetle definicji działalności gospodarczej, zawartej w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych, prowadzenie niepublicznych szkół, o których mowa w ustawie o systemie oświaty, jest rodzajem aktywności określonej jako działalność podjęta w celu zarobkowym, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. W konsekwencji w przypadku podmiotu prowadzącego szkołę niepubliczną, będącego osobą fizyczną, otrzymane przez niego dotacje na jej prowadzenie, są kwalifikowane jako przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej, zwolniony od podatku dochodowego na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 129 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Dotacja, jaką otrzymuje szkoła ma charakter dotacji przedmiotowej, zgodnie z ustawą o finansach publicznych. Ma ona na celu przede wszystkim finansowanie wydatków bieżących, a więc wydatków bezpośrednio związanych z funkcjonowaniem szkoły, tj. wydatków związanych z wynagrodzeniami pracowników, naliczanymi od nich składkami, a także wydatków związanych z realizacją statutowych zadań. Jednakże kwestią kluczową, której skarżący nie wyjaśnił, jest to, czy jako organ założycielski pobiera wynagrodzenie za prowadzenie szkół bezpośrednio z otrzymywanej dotacji przedmiotowej i w jakiej ewentualnie skali. Znajdujące się w katach sprawy zeznanie podatkowe za 2012 rok świadczy o osiąganiu przez skarżącego dochodu z tej działalności. Skarżący nie przedłożył również żadnych dokumentów, w tym żądanych rachunków bankowych żony, obrazujących stan prowadzonej przez jego żonę działalności gospodarczej. Odnosząc się zatem jedynie do danych zawartych w zeznaniu o wysokości osiągniętego przez żonę skarżącego dochodu (poniesionej straty w wysokości 28 346,35 zł), należy podkreślić, że samo odnotowanie straty za ten rok nie przesądza o niemożności pokrycia kosztów sądowych. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniu z dnia 25 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 10/10 w przypadku przedsiębiorców, a do takich należy żona skarżącego, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu" (149 159,62 zł). Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Należy podkreślić, że skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów obrazujących skalę dochodów uzyskiwanych przez jego żonę w 2013 r. W związku z powyższym nie jest wiadoma wysokość dochodów osiągniętych przez małżonków w 2013 roku z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, która to informacja jest niezbędna dla oceny spełniania przez wnioskodawcę przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jednocześnie mając na uwadze warunek określony przez ustawodawcę w cytowanym przepisie, zgodnie z którym osoba składająca wniosek o prawo pomocy zobowiązana jest wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, Sąd uznał, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy niedostarczenie żądanych przez Sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla niego rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony, a co za tym idzie - instytucja ta nie zostanie wobec skarżącego zastosowana (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 maja 2009 r., sygn. akt II GZ 104/09). Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.