VI SA/Wa 1280/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Fronczyk po rozpoznaniu w dniu 22 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym postanawia: odmówić przyznania skarżącemu T. K. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu [...] kwietnia 2014 r. skarżący – T. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym. Następnie, w terminie do uiszczenia wpisu od skargi, skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że jako osoba fizyczna pełni rolę organu prowadzącego niepubliczne szkoły dla dorosłych o uprawnieniach szkół publicznych. Jedyne źródło ich finansowania stanowi dotacja podmiotowa udzielana przez jednostki samorządu terytorialnego, która może być wydatkowana na bieżącą działalność szkół, a słuchacze nie ponoszą żadnych kosztów. Szkoły natomiast nie generują żadnego dodatkowego przychodu i stąd prośba skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, przy piśmie z dnia 26 czerwca 2014 r. przedłożył: a) zeznanie o wysokości dochodu osiągniętego przez skarżącego w 2013 r. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, z którego wynika, że przy przychodzie na poziomie [...] zł i kosztach jego uzyskania sięgających kwoty [...] zł, uzyskał dochód w wysokości [...]zł, b) zeznanie o wysokości dochodu osiągniętego przez żonę skarżącego w 2013 r. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, z którego wynika, iż przy przychodzie na poziomie [...] zł i kosztach jego uzyskania sięgających kwoty [...] zł, osiągnęła dochód w wysokości [...] zł, c) wystawione przez pracodawcę żony skarżącego – [...] w G. zaświadczenie, że jej dochód z tytułu zatrudnienia na stanowisku [...] wynosi [...] zł brutto miesięcznie, d) wystawione przez pracodawcę skarżącego – C. sp. z o. o. zaświadczenie, że jego dochód z tytułu zatrudnienia na stanowisku prezesa spółki wynosi [...] zł brutto miesięcznie, e) zaświadczenie ze S. w G. z dnia [...] grudnia 2013 r. stwierdzające, że skarżący nie posiada zaległości w opłatach za używanie lokalu mieszkalnego; f) dowód wpłaty czynszu za lokal mieszkalny w kwocie [...] zł, g) oświadczenie skarżącego z dnia [...] czerwca 2014 r., że nie uzyskał dopłat do gruntów rolnych, h) oświadczenie skarżącego z dnia [...] czerwca 2014 r., iż pełnienie przez niego funkcji organu prowadzącego szkoły niepubliczne nie jest działalnością gospodarczą. Skarżący nie przedłożył natomiast wyciągów z rachunków bankowych swoich i żony. Nie wyjaśnił także, czy jakikolwiek rachunek bankowy skarżący i jego żona posiadają. Postanowieniem z dnia 11 lipca 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 1280/14 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z dnia [...] sierpnia 2014 r. skarżący wniósł w terminie sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący zwrócił uwagę na ilość postępowań prowadzonych przez NFZ w związku z dokonaną zmianą interpretacji prawa przez ZUS w zakresie oceny dopuszczalności umów o dzieło na prowadzenie wykładów. Wskazał, że w stosunku do jego osoby takich postępowań będzie blisko pół tysiąca, z czego zdecydowana większość znajdzie finał w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie. Wniesienie takiej ilości opłat sądowych spowoduje bardzo znaczący uszczerbek utrzymania dla skarżącego i jego rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., od postanowień wydanych na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 cyt. ustawy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw. W związku z tym należy uznać, iż właściwy do rozpatrzenia sprzeciwu jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 246 p.p.s.a. obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2008 r. sygn. akt II FZ 345/08). Dokonując zaś oceny zasadności wniosku, Sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej - interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Stosownie do przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, iż może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia, bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko niezbędne potrzeby egzystencjalne (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r, o sygn. akt I GZ 107/05, niepubl.). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 maja 2005 r. o sygn.. akt II OZ 318/05 (niepubl.), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Z przedstawionych przez skarżącego dokumentów wynika, że skarżący i jego żona uzyskują co miesiąc łączny dochód w wysokości [...] zł brutto z tytułu umowy o pracę. Ponadto, skarżący uzyskał w 2012 r. dochód z działalność gospodarczej w wysokości [...] zł, natomiast żona skarżącego z tytułu prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej uzyskała w 2013 r. dochód na poziomie [...] zł. Skarżący nie przedłożył natomiast na wezwanie referendarza, a także nie dołączył do sprzeciwu wyciągów z rachunków bankowych, oraz nie oświadczył, iż ani on, ani jego żona nie posiadają rachunków bankowych. Nie jest więc wiadomym, czy skarżący i jego żona posiadają rachunki bankowe, ani jakie operacje były wykonywane na tych rachunkach oraz jaka była wysokość salda w okresie trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z uzasadnienia wniosku oraz złożonego przez skarżącego oświadczenia wynika, że skarżący w istocie zmierza do wykazania, iż skoro cała działalność polegająca na prowadzeniu szkoły niepublicznej pokrywana jest z dotacji podmiotowej udzielanej przez jednostki samorządu terytorialnego, to oznacza że szkoły nie generują żadnego przychodu i stąd zasadnym jest właśnie wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie Sądu, taka argumentacja nie znajduje uzasadnienia. W świetle definicji "działalności gospodarczej", zawartej w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych, prowadzenie niepublicznych szkół, o których mowa w ustawie o systemie oświaty, jest rodzajem aktywności określonej jako działalność podjęta w celu zarobkowym, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. W konsekwencji, w przypadku podmiotu prowadzącego [...], będącego osobą fizyczną, otrzymane przez niego dotacje na jej prowadzenie, są kwalifikowane jako przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej, zwolniony jednakże od podatku dochodowego na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 129 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Dotacja, jaką otrzymuje szkoła ma charakter dotacji przedmiotowej, zgodnie z ustawą o finansach publicznych. Ma ona na celu przede wszystkim finansowanie wydatków bieżących, a więc wydatków bezpośrednio związanych z funkcjonowaniem szkoły, tj. wydatków związanych z wynagrodzeniami pracowników, naliczanymi od nich składkami, a także wydatków związanych z realizacją statutowych zadań. W ocenie Sądu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Podnieść bowiem należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. ogranicza krąg osób, którym Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie częściowym, do osób ubogich, które mają problemy z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych (takich jak np. wyżywienie czy zakup leków niezbędnych w procesie leczenia) i nie są w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania. Dokonana przez Sąd ocena sytuacji finansowej skarżącego w świetle przedstawionych przez niego dokumentów, pozwala na przyjęcie, że jest on w stanie ponieść koszty sądowe, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 200 zł. Jak wynika bowiem z przedłożonych przez skarżącego dokumentów finansowych, skarżący pozostając we wspólności majątkowej z małżonką, osiąga dochód z tytułu umowy o pracę, a ponadto dochód z prowadzonej działalności gospodarczej. Należy podkreślić, że uiszczenie wpisu spowoduje merytoryczne rozpoznanie sprawy, a w przypadku uwzględnienia skargi, wpis ten - na wniosek skarżącego - zostanie zasądzony przez Sąd od organu. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.