VI SA/Wa 1523/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. Sp. z o.o. z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz zwolnienie od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi B. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] marca 2013 r., nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym postanawia: odmówić skarżącemu – B. Sp. z o.o. z siedzibą w W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz zwolnienie od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej Wyrokiem z dnia 18 września 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę B. Sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: skarżąca, spółka) na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] marca 2013 r., nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym. Skarżąca złożyła wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku, a po wezwaniu Sądu do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, Spółka wniosła sporządzony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Składając skargę kasacyjną od powyższego wyroku, skarżąca rozszerzyła zakres wniosku o przyznanie prawa pomocy, wnosząc o zwolnienie od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wniosku Spółka powołała się na trudną sytuację finansową spowodowaną odnotowaniem straty za ubiegły rok obrotowy w wysokości 282.889,95 zł oraz wskazała na aktualny stan jej rachunku bankowego, na którym znajdują się środki w kwocie 388,72 zł. W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca podała, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 5.000 zł, wartość środków trwałych to 0 zł, a strata skarżącej za ostatni rok obrotowy według bilansu zamknęła się w kwocie 282.889,85 zł. Postanowieniem z dnia 17 lutego 2015 r. sygn. akt VI SA/Wa 1523/13 starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz zwolnienie od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Pismem z dnia [...] marca 2015 r. Spółka wniosła w terminie sprzeciw od powyższego postanowienia, wskazując, że ocena stanu finansowego skarżącej została oparta na domniemaniach związanych z funkcjonowaniem i dochodami Spółki, a nie na jej rzeczywistym położeniu. Skarżąca podniosła, że w toku rozstrzygania o przyznaniu prawa pomocy w żądanym zakresie oparto się na poczynionych długoterminowych prognozach w zakresie domniemanych dochodów Spółki z wykluczeniem możliwości pogorszenia się jej sytuacji finansowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do brzmienia art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.), od postanowień wydanych na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 cyt. ustawy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw. W związku z tym należy uznać, że właściwy do rozpatrzenia sprzeciwu jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym może nastąpić wtedy, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Treść powołanego przepisu wskazuje, że prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i jego przyznanie może nastąpić wyłącznie w sytuacjach szczególnych, z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu i jej możliwości finansowych. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z faktu, że generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Jednocześnie należy wskazać, że obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania spoczywa na wnioskodawcy. Rozstrzygniecie w tej kwestii uzależnione jest zatem od tego, co zostało udowodnione przez stronę. Strona musi wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia dokonanie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu (por. J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Mając powyższe na uwadze, wskazać należy, że z dokumentów nadesłanych przez skarżącą wynika, iż w 2012 r. spółka poniosła stratę w kwocie 206.720,83 zł przy przychodzie w wysokości 310.354,30 złotych. W sprawozdaniu z działalności skarżącej za rok 2012 wskazano, że na przestrzeni poszczególnych miesięcy systematycznie rosła sprzedaż usług ochrony na rzecz osób fizycznych, co jednoznacznie dobrze rokuje na działalność spółki w roku 2013. Z dodatkowych informacji i objaśnień do sprawozdania z działalności spółki za 2012 rok, nadesłanych do sprawy o sygn. akt VI SA/Wa 1196/13, wynika, że skarżąca rozpoczęła działalność gospodarczą w marcu 2012 r., zatrudniła 265 osób, osiągnęła przychód netto ze sprzedaży usług ochrony w wysokości 287.682,75 zł, a odnotowana strata finansowa netto w kwocie 224.462,53 zł jest związana z zakupem 273 sztuk kas fiskalnych (niezbędnych ze względu na rodzaj prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej) za kwotę netto 109.473 zł. Z kolei z przedłożonego rachunku zysków i strat skarżącej spółki za rok 2013 wynika, że osiągnęła przychód netto ze sprzedaży w wysokości 647.900,97 zł. Koszty działalności operacyjnej zamknęły się natomiast w kwocie 941 372,86 złotych. Uwzględniając pozostałe przychody i koszty operacyjne strata netto skarżącej spółki za rok 2013 wyniosła 292 260,29 złotych. Natomiast rachunek zysków i strat skarżącej spółki sporządzony na dzień 30 września 2014 roku wskazuje, że w ciągu trzech kwartałów ubiegłego roku osiągnęła ona przychód netto ze sprzedaży w wysokości 409.686,10 zł, a koszty działalności operacyjnej zamknęły się w kwocie 697.924,75 zł. Skarżąca przedstawiła również wyciągi z rachunku bankowego za okres od dnia 30 sierpnia 2014 r. do dnia 29 listopada 2014 r., na którym saldo końcowe wynosiło zero zł. W świetle powyższego, oceniając stan majątkowy skarżącej, należy zauważyć znaczny wzrost przychodów netto ze sprzedaży w stosunku do roku 2012. I tak, o ile 2012 rok zamknął się przychodem netto na poziomie 287.682,75 zł, to w roku 2013 przychód z tego tytułu sięgnął kwoty 647.900,97 zł. Zarazem nastąpił wzrost kosztów działalności operacyjnej z kwoty 535.590,69 zł w 2012 roku do kwoty 941.372,86 zł w roku 2013. Wzrost ten w odniesieniu do poszczególnych kategorii dotyczył zarówno wypłacanych przez spółkę wynagrodzeń, które wzrosły z kwoty 244.445,07 zł do kwoty 422.079,00 zł. Również zużycie materiałów i energii zwiększyło się z kwoty 111.351,54 zł do kwoty 185.650,83 zł. Znacznie powiększyła się także wartość kosztów usług obcych z kwoty 123.258,63 zł do kwoty 249.300,93 zł. Ponadto przychód skarżącej w okresie od 1 stycznia 2014 roku do 30 września 2014 roku przekroczył 409 tysięcy zł, a na wynagrodzenia (w ww. okresie) przeznaczyła ponad 270 tysięcy zł. Z przedstawionych powyżej okoliczności wynika w sposób oczywisty, że skarżąca spółka, pomimo odnotowywanej straty zwiększyła jej skalę prowadzonej działalności gospodarczej. Zauważyć przy tym należy, że strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wskazywana przez skarżącą nie oznacza automatycznie konieczności zwolnienia strony z kosztów sądowych, a wykazanie w danym roku podatkowym straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 września 2013 r., sygn. akt II GZ 489/13). Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem powstanie straty nie oznacza samo z siebie utraty płynności finansowej. W tym miejscu należy odnotować, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i funkcjonuje w obrocie gospodarczym, pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Dlatego osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, lecz musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11). Analizując przedstawione przez skarżącą dokumenty, zauważyć należy, że Spółka na przestrzeni lat 2012-2013 zwiększyła swój przychód o 337.546,67 złotych, a w ciągu pierwszych trzech kwartałów osiągnęła przychód o wartości 409.686,10 złotych. Zdarzenia te wskazują, że skarżąca nie utraciła na moment składania wniosku o przyznanie prawa pomocy płynności finansowej pomimo odnotowania przewagi kosztów działalności nad przychodami. Ponadto należy zauważyć, że skarżąca nie wyjaśniła w pełni sytuacji finansowej Spółki. Przedstawione przez skarżącą dokumenty nie wyjaśniają przepływów finansowych pomiędzy rachunkiem bankowym nr [...] i rachunkami nr [...] oraz nr [...], które to rachunki nie zostały wykazane przez Spółkę w postaci wyciągów z tych rachunków. Spółka nie wyjaśniła również przyczyn pojawienia się w październiku 2014 r. na ujawnionym rachunku bankowym nr [...] kwoty zablokowanej w wysokości – 192.666,36 zł, przez co niemożliwe jest określenie możliwości korzystania przez skarżącą z przedmiotowego rachunku zarówno w odniesieniu do dokonywania przelewów pomiędzy rachunkami, których Spółka jest właścicielem, jak i dokonywania z niego przelewów na rachunki obce. Analiza transakcji dokonywanych na ujawnionym rachunku bankowym Spółki wskazuje, że przeważające operacje finansowe polegały na dokonywaniu przelewów na rzecz komorników sądowych, urzędu skarbowego, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz agencji ochrony. Przedstawione wyciągi bankowe nie obrazują natomiast wpływu kwot uzyskanych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej składających się na osiągnięty przychód wykazany w rachunku zysków i strat, w tym w szczególności na kwotę 110.284,19 zł wykazaną w złożonym przez skarżącą rachunku zysków i strat za okres 1 lipca – 30 września 2014 r. (vide: k. 114 akt sądowych). Wprawdzie skarżąca wskazała w złożonym sprzeciwie, że Spółka zasilana jest finansowo przez jej jedynego udziałowca, ale oświadczenie to nie zostało poparte żadnymi dowodami, a złożone przez skarżącą dokumenty wskazują, że wpłat na ujawniony rachunek Spółki dokonuje Prezes Zarządu, a nie jej udziałowiec (vide: k. 122 verte akt sądowych oraz k. 123 i k. 123 verte akt sądowych). Z uwagi na powyższe, zauważyć należy, że prowadzenie działalności gospodarczej jest czynnością związaną z określonym ryzykiem, w tym również ryzykiem prowadzenia sporów sądowych, na które prowadzący działalność gospodarczą powinien poczynić stosowne oszczędności. Koszty, które Spółka ma ponieść w związku ze złożeniem wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz wniesieniem skargi kasacyjnej stanowią zaledwie ułamek kwoty, która jest comiesięcznie wpłacana na konto spółki przez Prezesa Zarządu. Uiszczenie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej spowoduje nadanie sprawie dalszego biegu i merytoryczne rozpoznanie sprawy, co w przypadku uwzględnienia skargi kasacyjnej doprowadzi – na wniosek skarżącej – do zasądzenia kosztów przez sąd. Z uwagi na powyższe Sąd uznał, że skarżąca nie wykazała wpłat potwierdzających prowadzoną przez nią działalność gospodarczą, co czyni niewyjaśnionym faktyczny stan środków pieniężnych posiadanych przez Spółkę. W konsekwencji oznacza to niespójność oświadczeń dotyczących sytuacji majątkowej skarżącej złożonych przez Spółkę z przedstawionymi dokumentami źródłowymi, które tę sytuację mają potwierdzać. W świetle powyższego niezasadne jest stanowisko spółki zawarte w sprzeciwie, że rozstrzygnięcie wydane jest w oparciu o prognozowane dochody spółki. Ocena Sądu oparta jest na dokumentach dotyczących wcześniejszej i bieżącej sytuacji materialnej spółki. Należy także zauważyć, że w niniejszej sprawie – na etapie wniesienia skargi – był rozpatrywany wniosek spółki o zwolnienie od kosztów sądowych. W tej kwestii wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 8 listopada 2013 r., sygn. akt II GZ 613/13. W orzeczeniu tym zawarł wskazówki odnośnie badania i oceny wniosku osoby prawnej o zwolnienie od kosztów sądowych. Oceniając obecnie sytuację materialną Spółki, Sąd uwzględnił to stanowisko. W świetle powyższych wywodów należy przyjąć, że Spółka nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co skutkuje odmową przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji postanowienia.