VI SA/Wa 1601/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku C. Sp. z o.o. z siedzibą w [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi C. Sp. z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na prowadzenie salonu gier na automatach postanawia odmówić skarżącej spółce – C. Sp. z o.o. z siedzibą w [...] przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca spółka – C. Sp. z o.o. z siedzibą w [...], pismem z dnia [...] kwietnia 2014 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na prowadzenie salonu gier na automatach. Pismem z dnia [...] czerwca 2014 r., skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że w chwili obecnej nie posiada żadnych środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych. W wyniku decyzji administracyjnych skarżąca spółka została pozbawiona całego majątku; zamknięto należące do niej salony gier, a znajdujące się w nich automaty (wraz z zawartą w automatach gotówką) zabezpieczono. W oświadczeniu o majątku i dochodach (rubryki nr 6 – 9 formularza wniosku) skarżąca wskazała, że jej kapitał zakładowy wynosi 4.000.000 zł, wysokość środków trwałych obejmuje kwotę 5.841.741,70 zł, a według bilansu za ostatni rok obrotowy osiągnęła stratę w wysokości 4.341.561,56 zł. Spółka posiada dwa rachunki bankowe, na których brak jest środków pieniężnych. W wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego, pismem Sądu z [...] lipca 2014 r., skarżąca została wezwana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez przedstawienie w terminie 14 dni: - rocznego sprawozdania finansowego spółki za rok 2012 i 2013; - dokumentu wskazującego na wysokość osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w 2014 roku – np. odpisu z księgi rachunkowej na koniec maja 2014 roku; - zeznań podatkowych skarżącej spółki za rok 2012 i 2013, ewentualnie zaświadczeń właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodu uzyskanego w tym okresie; - wyciągów z posiadanych przez skarżącą spółkę rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy, obejmujących informację o wszystkich transakcjach dokonanych na rachunkach w objętym wezwaniem terminie; - dokumentów potwierdzających wskazany w rubryce 5 urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy fakt pozbawienia skarżącej spółki całego majątku, zamknięcia salonów gier oraz zabezpieczenia automatów do gier wraz z gotówką. Powyższe wezwanie doręczono skarżącej spółce [...] lipca 2014 r. Przy czym, jak wynika z akt sprawy, spółka nie przesłała oczekiwanych przez Sąd dokumentów. Postanowieniem z dnia 8 września 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wydanego postanowienia wskazano, że skarżąca nie przesłała na wezwanie Sądu żądanych dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową, dlatego brak było możliwości ustalenia, czy wypełnia przesłanki art. 246 § 2 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W konsekwencji stwierdzono, że fakt niedopełnienia obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia oraz dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pismem z [...] października 2014 r. skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu sprzeciwu podniosła, że Minister Finansów prowadzi wobec niej szereg postępowań o cofnięcie zezwoleń na prowadzenie salonów gier oraz kasyna gry na automatach. Skarżąca podkreśliła, że wydane przez Ministra Finansów decyzje o cofnięciu przedmiotowych zezwoleń zostały przez nią zaskarżone. Zdaniem spółki, wynikiem powyższego była odmowa opieczętowania przez urzędników druków raportów dziennych/miesięcznych wpłat, wypłat i rezultatów gier, co, w jej ocenie, wykluczyło możliwość dalszej działalności spółki w większości salonów gier. Skarżąca podkreśliła, że de facto nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej, zaś jej działalność ogranicza się wyłącznie do prowadzenia szeregu spraw, sądowych, administracyjnych i sądowoadministracyjnych. Zdaniem skarżącej, opisana sytuacja spowodowana została czynnikami niezależnymi od niej. Następnie podniosła, że poza naruszeniami prawa dokonanymi przez organy celne, które uznały nieostateczne decyzje Ministra Finansów za wykonalne (w wyniku których spółka musiała zamknąć wszystkie salony gier i kasyno) oraz poza zajęciami egzekucyjnymi wynikającymi z zaskarżanych decyzji, istnieją dalsze niezwykle istotne przyczyny powstałej sytuacji finansowej, w tym m.in. wynikające z wprowadzonej bez wymaganej notyfikacji Komisji Europejskiej zmiany stawki podatku. Ponadto strona skarżąca podkreśliła, że liczyła się z możliwością zaistnienia sporów sądowych, wymagających poniesienia kosztów opłat sądowych, adwokackich etc. Przyznała, że posiadała środki na ten cel, jednak – jak wskazała w sprzeciwie – nie miała żadnego wpływu na pozaprawne działania organów celnych, które dokonały zamknięcia salonów gier. Spółka oświadczyła, że nie posiada oszczędności ani majątku nadającego się do sprzedaży, z których mogłaby opłacić wpis sądowy. Wskazała, że pomimo zamknięcia salonów gier, musiała wypłacić wynagrodzenia pracownikom. Spółka wskazała, że musiała również uregulować składki ubezpieczeniowe ZUS oraz podatek od wynagrodzeń pracowniczych. Skarżąca oświadczyła, że: - działalności gospodarczej nie prowadzi, a zatem żadnych zysków nie osiąga; - środki trwałe będące w posiadaniu skarżącej są niesprzedawalne, bowiem przy braku zainteresowania nabywców również nie mogą stanowić źródła finansowania czegokolwiek, w tym opłat sądowych; - nie posiada aktywów obrotowych, które dałoby się sprzedać; - na udziałowców spółki i ich decyzje o ewentualnych dopłatach spółka nie ma wpływu. W ocenie skarżącej, dla oceny możliwości finansowych spółki należy przede wszystkim wziąć pod uwagę bilans sporządzony na dzień [...] czerwca 2013 r. i wynikającą z niego ujemną wartość kapitału własnego, tj. 25.801.177,15 zł, z czego, jak wyjaśniła skarżąca, same krótkoterminowe zobowiązania wynoszą kilkanaście milionów złotych. Zdaniem spółki, Sąd winien ocenić stan środków pieniężnych w kasie i na rachunkach (1.239,20 zł w dniu [...] marca 2013 r.), a także stratę netto w kwocie 3.600.963,04 zł (na dzień [...] marca 2013 r.). Skarżąca jednocześnie podkreśliła, że prowadzone są wobec niej postępowania egzekucyjne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej jako "p.p.s.a."), zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jednocześnie prawo pomocy, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być udzielone jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 30 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 853/11; 7 marca 2012 r. sygn. akt II FZ 154/12 i sygn. akt II FZ 155/12). Zgodnie z przepisem art. 259 § 1 p.p.s.a. od postanowień wydanych na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 powołanej ustawy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw. Stosownie do art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. W niniejszej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Jedynym wymaganym kosztem sądowym na tym etapie postępowania jest wpis od skargi w wysokości 500 złotych. Wyjaśnić należy, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko związane z tą działalnością konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 21 marca 2006 r. (sygn. akt II FZ 196/06), obowiązkiem podmiotu, nawet prowadzącego działalność gospodarczą nieobarczoną nadzwyczajnym ryzykiem sporu, jest gromadzenie odpowiednich środków finansowych na koszty sądowe. Normalnym bowiem następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie spraw sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami. Z kolei w postanowieniu z 1 sierpnia 2013 r. (sygn. akt I FZ 327/13) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził m.in., iż nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Zauważyć należy, że zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W tym miejscu odnotowania wymaga, że skarżąca spółka została wezwana do potwierdzenia stosownymi dokumentami oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, czego nie uczyniła. Natomiast w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego zawarła jedynie oświadczenie (nie poparte żadnym materiałem źródłowym), z którego wynika, że spółka nie prowadzi działalności gospodarczej, a zatem nie osiąga żadnych zysków, środki trwałe będące w posiadaniu skarżącej są niesprzedawalne, bowiem przy braku zainteresowania nabywców również nie mogą stanowić źródła finansowania czegokolwiek, w tym opłat sądowych, skarżąca nie posiada aktywów obrotowych, które dałoby się sprzedać, a także wyjaśniła, że nie ma wpływu na udziałowców spółki i ich decyzje o ewentualnych dopłatach. Stwierdzić zatem należy, że skarżąca do sprzeciwu także nie dołączyła materiału źródłowego (wskazanego w wezwaniu Sądu z [...] lipca 2014 r.), na podstawie którego Sąd mógłby dokonać wnikliwej oceny kondycji finansowej spółki pod względem możliwości poniesienia przez skarżącą kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wyjaśnić należy, że zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004 s. 319). W rozpoznawanej sprawie – w ocenie Sądu – skarżąca spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (nie podjęła nawet takiej próby). Biorąc pod uwagę fakt, że skarżąca nie przesłała na wezwanie Sądu żądanych dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową, brak było możliwości ustalenia, czy wypełnia przesłanki art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. W konsekwencji stwierdzić należy, że fakt niedopełnienia obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia oraz dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 września 2009 r., sygn. akt I OZ 895/09). W związku z powyższym, w myśl art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 259 § 1 i art. 260 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji.