VI SA/Wa 1718/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Romanowski Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś – Dębecka (spr.) Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Protokolant Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2010 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie wpisu na listę radców prawnych oddala skargę Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] lipca 2009 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 24 ust. 1 pkt 5 i art. 25 ust. 1 pkt 4 i ust. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 z późn. zm.- dalej u.r.pr.), po rozpatrzeniu odwołania M. G. (skarżąca) od uchwały Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] kwietnia 2009 r., utrzymującej w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] z dnia [...] września 2008 r., odmawiającej wpisu wnioskodawcy na listę radców prawnych tej izby utrzymał w mocy zaskarżone uchwały. Do powyższego rozstrzygnięcia doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym; Pani M. G. w dniu [...] sierpnia 2006 r. złożyła wniosek o wpis na listę radców prawnych Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] na podstawie art. 24 w związku z art. 25 ust. 1 pkt 2 u.r.pr., dołączając dokumenty świadczące o tym, że w lipcu 1983 r. ukończyła Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu [...], a następnie w dniach: [...],[...] i [...] września 1986 r., po odbyciu aplikacji sądowej pozaetatowej, złożyła egzamin sędziowski oraz, że współpracowała z kancelariami prawniczymi w ramach wolontariatu, tj. w okresie od 2002 r. do 2006 r. z Kancelarią [...] D. C. w W., a następnie w okresie od 2003 r. do 2006 r. z Biurem prawnym G. J. w B. Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych ( OIRP) w [...], uchwałą z dnia [...] października 2006 r. odmówiła wpisu na listę radców prawnych uznając, że skarżąca nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Na skutek odwołania skarżącej Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych (KRRP) uchwałą z dnia [...] stycznia 2007 r. uchyliło zaskarżoną uchwałę i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przyjmując, iż w sprawie niezbędne jest dokonanie dodatkowych ustaleń dotyczących charakteru współpracy skarżącej ze wskazanymi przez nią kancelariami prawnymi. Z protokołów sporządzonych podczas rozmów kwalifikacyjnych z Zespołem ds. wpisów, które odbyły się w dniach: [...] marca 2007 r. oraz [...] lipca 2008 r. wynika, iż po zdanym egzaminie sędziowskim skarżąca współpracowała z kancelariami prawniczymi jedynie sporadycznie i w ramach wolontariatu. Uchwałą z dnia [...] lipca 2007 r., Rada OIRP w [...] ponownie odmówiła wpisu z powodu niespełnienia przesłanki dotyczącej rękojmi i braku wystarczającej praktyki do wykonywania zawodu radcy prawnego. Prezydium KRRP nie uwzględniło odwołania i uchwałą z dnia [...] października 2007 r. utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę z dnia [...] lipca 2007 r. podzielając w pełni argumentację organu I instancji. Następnie skarżąca złożyła od powyższej uchwały odwołanie do Ministra Sprawiedliwości. Decyzją z dnia [...] marca 2008 r. Minister Sprawiedliwości uchylił uchwałę Prezydium KRRP z dnia [...] października 2007 r. m.in. z uwagi na fakt, że protokół z rozmowy kwalifikacyjnej nie został sporządzony w czasie jej trwania i przedłożony do podpisu stronie bezpośrednio po zakończonej rozmowie kwalifikacyjnej, co uniemożliwia Ministrowi ustosunkowanie się do rozbieżności zawartych w tym protokole i podnoszonych w odwołaniu przez skarżącą. Protokół z rozmowy został sporządzony po upływie 2 miesięcy od jej przeprowadzenia i przesłany stronie do podpisu, czego strona ostatecznie nie uczyniła. Ponadto uchwała zawiera błędne pouczenie strony o sposobie odwołania. W konsekwencji Prezydium KRRP uchwałą z dnia [...] kwietnia 2008 r. uchyliło uchwałę Rady OIRP w [...] z dnia [...] lipca 2007 r. o odmowie wpisu pani M. G. na listę radców prawnych i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia tej Radzie. Rada ta w dniu [...] lipca 2008 r. przeprowadziła ze skarżącą rozmowę dotyczącą m.in. przebiegu dotychczasowej pracy. Skarżąca w toku tej rozmowy ponownie potwierdziła, że współpraca w okresie od 2002 r. do 2006 r. z Kancelarią [...] D. C. w W., a następnie w okresie od 2003 r. do 2006 r. z biurem prawnym G. J. w B. miała charakter wolontariatu. Wyjaśniła też, że współpraca polegała na przygotowywaniu projektów umów, opinii, ekspertyz. Na tym etapie postępowania skarżąca przedstawiła Radzie zaświadczenie radcy prawnego B. G. ([...] - adwokata prawa europejskiego, prowadzącego w B. własną kancelarią), z którego wynika, że skarżąca współpracowała z jego kancelarią od września 2007 r. do marca 2008 r. , a następnie od marca 2008 r. prowadzi samodzielną kancelarię doradcy prawa polskiego. Na tę okoliczność skarżąca przedstawiła otrzymane w N. w dniu [...] marca 2008 r. zezwolenie na "prowadzenie spraw prawnych osobom trzecim, z uwzględnieniem doradztwa prawnego, ograniczonego do spraw prawa polskiego". Jednakże organ uznał, że skarżąca nie daje rękojmi należytego wykonywania zawodu. Od powyższej uchwały pani M. G. złożyła odwołanie do Prezydium KRRP podnosząc argumenty i dowody, które w jej ocenie potwierdziły wystarczającą praktyczną umiejętność świadczenia pomocy prawnej, pozwalającą na przyjęcie, że spełnia wymagania objęte ustawowymi przesłankami wpisu na listę radców prawnych. Prezydium KRRP uchwałą z dnia [...] kwietnia 2009 r. utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę podzielając w pełni argumentację organu I instancji, iż w praktyce zawodowej skarżącej nie można dopatrzeć się okresów pracy, które mogły by doprowadzić do praktycznej nauki zawodu radcy prawnego w rozumieniu art. 2, art. 4, art. 6 i art. 7 u.r.pr. Zdaniem organu podane okresy zatrudnienia na terytorium RP odnoszą się do okresów odległych w czasie, lub - w przypadku wolontariatów, usług nieodpłatnych lub pracy społecznej nie noszą znamion zorganizowanego procesu edukacji praktycznej. W odwołaniu od tej uchwały do Ministra Sprawiedliwości skarżąca zarzuciła, że ocena jej praktyki zawodowej dokonana przez organy samorządowe była wadliwa i pomijała przedstawione dowody oraz zwróciła uwagę, iż w dniu składania wniosku o wpis spełniała wszystkie przesłanki ustawowe dotyczące wpisu. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister Sprawiedliwości podkreślił, że w świetle art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.pr. oraz wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. sygn. akt K 30/06 ( Dz. U. Nr 206, poz. 1522) przesłankami oceny winny być dla osób ubiegających się o wpis, a zwolnionych z wymogu odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych, m. in. czas trwania aplikacji, zakres przedmiotowy szkolenia oraz praktyczny kontakt z wykonywaniem zawodu prawniczego. Zdaniem organu omawiany wyrok Trybunału Konstytucyjnego należało odczytywać jako przesądzenie, że niedopuszczalne, bo naruszające konstytucyjną zasadę sprawowania przez samorząd zawodowy pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu radcy, jest wprowadzenie do tego zawodu osób, które wprawdzie zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, lub notarialny, ale nie wykonywały później realnie żadnego zawodu prawniczego ( np. wyrok WSA z dnia 20 listopada 2006 r. , sygn. akt VI SA/Wa 1601/06 , Lex nr 306525). W ocenie Ministra Sprawiedliwości, wbrew twierdzeniu skarżącej, organy samorządu radcowskiego, przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, przeprowadziły w sposób wyczerpujący postępowanie dowodowe i podjęły uchwały w oparciu o cały materiał zgromadzony w trakcie toczącego się postępowania o wpis na listę radców prawnych. Analizując przebieg pracy zawodowej skarżącej organ stwierdził, że wykonywanie okazjonalnie czynności w wymienionych kancelariach na zasadzie stażu - wolontariatu, a nie - regularnie w ramach umowy o pracę, czy umowy cywilnoprawnej, nie może być uznane za praktykę w zawodzie prawniczym w rozumieniu powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8 listopada 2006 r. Także fakt prowadzenia od marca 2008 r. samodzielnej kancelarii doradcy prawa polskiego w N. na zasadzie działalności gospodarczej bez uprawnień do występowania przed sądami nie może przesądzać o zasadności wniosku skoro działalność ta jest odpowiednikiem działalności gospodarczej prowadzonej w Polsce na podstawie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Praktyki takiej nie można uznać za świadczenie pomocy prawnej tożsamej ze świadczeniem pomocy prawnej przez radcę prawnego. W konsekwencji praktyka zawodowa M. G. nie może być uznana za dającą rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. W związku z powyższym, zdaniem Ministra, skarżąca nie spełnia przesłanki określonej w art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.pr. Jednocześnie organ zauważył, że ustawa z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2009 r., Nr 37, poz. 286) - która weszła w życie w dniu 25 marca 2009 r., zmieniła dotychczasową treść art. 25 ustawy o radcach prawnych. Wskazana nowelizacja, w odniesieniu do wpisu nie zawiera przepisów przejściowych, regulujących tok postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 kwietnia 2006 r., sygn. akt I OPS 1/06, w sytuacji gdy nowa ustawa nie reguluje kwestii intertemporalnych, to organy stosujące prawo powinny poprzez zastosowanie reguł wykładni rozważyć, które przepisy należałoby zastosować do konkretnej sprawy. Rozstrzygnięcie kwestii intertemporalnych w przypadku braku takiego rozstrzygnięcia w procesie stosowania prawa, polegać może na przyjęciu jednej z trzech zasad: po pierwsze zasady bezpośredniego działania nowego prawa, po drugie - zasady dalszego obowiązywania dawnego prawa, zgodnie z którą prawo to mimo wejścia w życie nowych regulacji ma zastosowanie do zdarzeń, które wystąpiły w przeszłości, po trzecie - zasady wyboru prawa, zgodnie z którą wybór reżimu prawnego mającego zastosowanie do zdarzeń zaistniałych przed wejściem w życie nowego prawa pozostawia się zainteresowanym podmiotom. Minister Sprawiedliwości wyjaśnił, iż w rozpoznawanej sprawie dokonał oceny sytuacji prawnej skarżącej przy uwzględnieniu treści przepisu art. 25 u.r.pr. zarówno sprzed, jaki po wskazanej nowelizacji. Doprowadziło go to do wniosku, że przepis art. 25 ust. 1 pkt 4 u.r.pr. w brzmieniu nadanym mu przez wskazaną nowelizację z dnia 20 lutego 2009 r. nie ma zastosowania do skarżącej ponieważ zdała ona egzamin sędziowski w 1983 r. Dlatego też kwestię wpisu skarżącej na listę radców prawnych należało rozstrzygać w oparciu o regulacje prawne obowiązujące do dnia 24 marca 2009 r., tj. do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy - Prawo o notariacie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. G. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skarżąca podkreśliła , że w dniu [...] sierpnia 2006 r. czyli w chwili złożenia przez nią wniosku o wpis na listę radców prawnych Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...], obowiązywały przepisy ustawy z 30 czerwca 2005 r. zmieniającej prawo o adwokaturze, zgodnie z którymi spełniała wszelkie przesłanki ustawowe do dokonania wpisu na listę radców prawnych. W tym zakresie skarżąca powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt II GSK 224/07 oraz na poglądy w literaturze przedmiotu (Z. Klatka, Ustawa o radcach prawnych. Komentarz, Warszawa 1999, s. 195-206) , gdzie nie wiąże się przesłanki rękojmi z wiedzą, praktyką zawodową ani doświadczeniem praktycznym. W ocenie skarżącej takie stanowisko potwierdza również wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lutego 1999 r. , sygn. akt II SA 1888/98, mówiący, iż przesłanka rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego nie odwołuje się do oceny aktualnego stanu wiedzy teoretycznej kandydata i zdolności praktycznych do wykonywania zawodu radcy prawnego. Skarżąca zarzuca także pominięcie dowodów dokumentujących jej pracę zawodową ( m.in. okazane podczas rozmowy kwalifikacyjnej do wglądu fotokopie z akt spraw, którymi zajmowała się podczas współpracy z adwokatem D. C. i radcą prawa polskiego w B. G. J.), przez co naruszono wcześniejsze zalecenie Ministra nakazujące uwzględnić okres od chwili złożenia wniosku o wpis na listę radców prawnych, do momentu ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. Ponadto skarżąca podnosi, iż od roku 2007 współpracowała dodatkowo z kancelarią doradcy podatkowego F. P. w B. sporządzając dla niego analizy i wydając projekty opinii prawnych z zakresu prawa polskiego dotyczące jego klientów, na potwierdzenie czego przedstawiła 19 rachunków przedłożonych już Urzędowi Skarbowemu w B. Skarżąca wyjaśnia , że od dnia [...] marca 2008 r. prowadzi samodzielnie kancelarię prawa polskiego w B. na mocy zezwolenia udzielonego przez Amtsgericht Berlin-Wedding. Udzielenie takiego zezwolenia zobligowane jest dodatkowo zawarciem ubezpieczenia zawodowego w wysokości do 1 miliona euro. Rechtsbeistand des polnischen Rechts zaliczany jest, podobnie jak adwokat, do tzw. wolnych zawodów. Nie jest to ani prowadzenie biura pisania podań, czy prowadzenie podobnego rodzaju działalności gospodarczej, jak to ocenił Minister Sprawiedliwości w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Przedmiot tej działalności obejmuje całość systemu prawa polskiego, wolno reprezentować klientów przed sądami z wyłączeniem przymusu adwokackiego. Przy okazji powołania się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt II GSK 224/07 skarżąca stwierdza, że przyczyną odmowy uwzględnienia wniosku w tym przypadku nie mogło stanowić powołanie się na ogólną klauzulę rękojmi. Zarzuca też długotrwałość postępowania administracyjnego. Natomiast analizując stanowisko Trybunału Konstytucyjnego zawarte w wyroku z 8 listopada 2006 r. skarżąca zwraca uwagę, że nowelizacja ustawy o radach prawnych z 20 lutego 2009 r. nie zawiera przepisów intemporalnych, co jest, jak się przyjmuje w literaturze, rażącym błędem legislacyjnym. Jednocześnie skarżąca zwraca uwagę , że w dotychczasowym orzecznictwie sądowym akcentuje się wymóg nie pogarszania sytuacji osób, znajdujących się w sytuacji podobnej do skarżącej (wyrok NSA z 9 października 1998 r., II SA 1246/98 , uchwała NSA OPS 6/99, opinia Prof. Ewy Łętowskiej zawarta w opracowaniu "Prawo intertemporalne w orzeczeniach Trybunału Konstytucyjnego" wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 marca 1993 r., K 9/92 /OTK 1993 cz. I poz. 6 oraz uchwała NSA z dnia 20 października 1997 r., FPK 11/97 /ONSA 1998, Nr 1 poz. 10 i inne powołane w skardze). W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wnosił o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada akty lub czynności z zakresu administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, a nie według przesłanek celowości czy słuszności. Ponadto w świetle art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż jest ona niezasadna. Przede wszystkim podkreślenie wymaga fakt, że w stanie prawnym z daty złożenia wniosku tj. w dniu [...] sierpnia 2006 r. przepis art. 25 ust. 1 pkt 2 u.r.pr. zwalniał od wymogu odbycia aplikacji radcowskiej osoby, które zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, adwokacki lub notarialny. Art. 25 ust. 2b u.r.pr. stanowił jednak, że osoby te muszą spełniać wymagania z art. 24 ust. 1 p.1, 3-5 u.r.pr. Oznacza to, że osoba, która zdała jeden z egzaminów wymienionych w art. 25 ust. 1 pkt 2 u.r.pr. może być wpisana na listę radców prawnych bez odbycia aplikacji radcowskiej i zdania egzaminu radcowskiego, jeżeli swoim dotychczasowym zachowaniem "daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego". Przesłanka "dawania rękojmi" należytego wykonywania zawodu radcy prawnego występowała w u.r.pr. przed zmianą dokonaną ustawą z dnia 30 czerwca 2005 r. i była najczęściej interpretowana jako zespół cech etyczno-moralnych kandydata pozwalających przypuszczać, że będzie wykonywał należycie zawód radcy prawnego. Trybunał Konstytucyjny ( TK) w wyroku z dnia 19 kwietnia 2006 r. (sygn. akt. K 6/06) dotyczącym wpisu na listę adwokatów na nowych zasadach wskazał, że zasadność przepływu z jednego zawodu prawniczego do innego zawodu prawniczego trzeba badać każdorazowo właśnie w świetle spełnienia przesłanki dawania rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata. Trybunał zaznaczył, że przepływ taki nie powinien następować automatycznie, bez oceny umiejętności niezbędnych dla należytego wykonywania nowego dla danej osoby zawodu prawniczego. Do tego wyroku TK odwołał się w wyroku z dnia 8 listopada 2006 r. dotyczącym u.r.pr. - zmienionej ustawą z 30 czerwca 2005 r. W wyroku tym wskazał, że "wadą art. 25 ust. 1 pkt 2 u.r.pr. jest brak ustawowego wymogu jakiegokolwiek stażu zawodowego (...) umożliwia /to/ dostęp do zawodu radcy osobom bez jakiegokolwiek doświadczenia prawniczego, w tym profilującej umiejętności praktyczne aplikacji zakończonej egzaminem". W obu cytowanych wyrokach TK wskazał na konieczność stosownej modyfikacji ustawowej zapewniającej dopuszczenie do wykonywania zawodów adwokata i radcy prawnego osób należycie przygotowanych. Wiadomym jest, iż brak stosownej regulacji ustawowej nie może prowadzić do sprzecznego z Konstytucją, nie gwarantującego należytego przygotowania, przepływu między zawodami. Dlatego przepisy u.r.pr. o rękojmi były i są mechanizmem, który może być wykorzystany do zapewnienia właściwego poziomu zawodowego osób wpisywanych na listę radców prawnych. Po zmianach wprowadzonych ustawą z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163 z 2005 r. poz. 1361) dopuszczających szerszy przepływ między zawodami prawniczymi, w ramach badania "dawania rękojmi należytego wykonywania zawodu radcy prawnego", samorząd zawodowy dokonujący wpisu powinien poddać kontroli całokształt cech kandydata pozwalających na przyjęcie, że będzie on należycie wykonywał nowy zawód. Zarówno praktyka prawnicza, jak i odległość czasowa między zdaniem egzaminu niezbędnego do uzyskania wpisu i wnioskiem o wpis nie powinny być pominięte przy badaniu, czy kandydat "daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu". Samo odbycie aplikacji przygotowującej do innego zawodu prawniczego nie może być uznane jako wymagana praktyka prawnicza. Pogląd odmienny byłby w istocie zniesieniem wszelkich barier, co do przepływu między zawodami, a takie zniesienie barier, bez gwarancji rzeczywistego przygotowania do nowego zawodu prawniczego, również przed wejściem w życie wyroku TK nie było dopuszczalne w świetle przepisów o konieczności dawania rękojmi ( por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 stycznia 2008 r., sygn. akt VI SA/Wa 1656/07). W tej sytuacji nie jest trafny zarzut naruszenia zasady nieretroaktywności prawa. Jak wskazano wyżej, również przed wejściem w życie wyroku TK z dnia 8 listopada 2006 r. obowiązywała przesłanka dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu. Wyrok TK opublikowany 17 listopada 2006 r. wyjaśniał tę kwestię i podkreślał znaczenie praktyki dla przepływów między zawodami. W ocenie Sądu wskazana w obu wyrokach TK data ich wejścia w życie (31 grudnia 2006 r.) nie oznacza, że przed tą datą wszyscy mający zdany jakikolwiek egzamin prawniczy mogli swobodnie żądać wpisu na listę innych zawodów prawniczych. Warunek "dawania rękojmi" obowiązywał cały czas, a konieczność jego spełnienia powinna gwarantować wykonywanie zawodu przez osoby należycie przygotowane. Podnieść też należy, że wszystkie uchwały samorządu radcowskiego w sprawie niniejszej ( oprócz uchwały pierwszej z [...] października 2006 r.) oraz decyzje Ministra były podjęte w 2007 r. tj. po wejściu w życie wyroku TK i pominięcie jego treści oraz rozważań zawartych w uzasadnieniu byłoby nieuprawnione. Ochrona "interesów w toku" nie może polegać na nadmiernie liberalnej interpretacji przepisów prawa, która pozwalałaby na przepływ między zawodami prawniczymi, bez względu na przygotowanie do ich pełnienia. Natomiast powoływany w skardze wyrok NSA z 20 listopada 2007 r. sygn. akt II GSK 224/07 dotyczył sytuacji, w której obie uchwały organów samorządowych zapadły przed 8 listopada 2006 r.tj. przed wyrokiem TK. Jednocześnie w innych swoich wyrokach Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że po stwierdzeniu niekonstytucyjności zmienionego przepisu art. 25 ust. 1 pkt 2 u.r.pr. "nie było możliwości wpisania na listę radców prawnych egzaminowanego aplikanta sądowego tylko na podstawie zdanego w 1985 r. egzaminu sędziowskiego bez wykazania dodatkowych elementów w postaci doświadczenia zawodowego, odpowiedniej praktyki w zawodzie prawniczym" ( wyrok NSA z dnia 19 listopada 2008 r. , sygn. akt II GSK 501/08). W orzeczeniu o sygn. akt II GSK 552/08 Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, iż "rekonstrukcja normy w drodze wykładni sądowej w zakresie dopuszczalności wpisu osób na listę radców prawnych po 31 grudnia 2006 r., w ramach konstytucyjnego porządku prawnego, nie polega na pominięciu art. 25 ust. 1 pkt 2 u.r.pr. (o czym w części I), a na jego uzupełnieniu o brakującą część normatywną w zakresie rozstrzygniętym przez Trybunał Konstytucyjny, w zbiegu z przepisami art. 4 ust. 1 i art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy. Niekonstytucyjność normy prawnej pomijającej w swej części praktyczne doświadczenie zawodowe kandydata po zdanym egzaminie, o którym mowa w art. 25 ust. 1 pkt 2, w stanie prawnym w chwili wydania zaskarżonej decyzji, nakazywała dostosować ocenę rękojmi należytego wykonywania zawodu przez kandydata w rozumieniu art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.pr. poprzez jej rozszerzenie o staż praktyczny w innym zawodzie prawniczym po zdanym egzaminie, o którym mowa w art. 25 ust. 1 pkt 2". W sprawie niniejszej ze zgromadzonej w aktach dokumentacji wynika, że skarżąca nigdy nie pracowała w formie zinstytucjonalizowanej w zawodzie prawniczym. Dodatkowo praktyka ta nie miała charakteru samodzielnego lecz była wykonywana pod firmą innych osób. W ocenie Sądu praktyka prawnicza, która może być uznana za okoliczność mającą wpływ na rękojmię należytego wykonywania zawodu radcy prawnego nie może być ani praktyką nabytą tylko w okresie aplikacji, ani też praktyką nabytą wyłącznie w formie zupełnie nie zinstytucjonalizowanego wolontariatu. Praktyka, która może wpływać na rękojmię należytego wykonywania samodzielnego zawodu prawniczego, jakim jest zawód radcy prawnego, musi mieć formę stałego, legalnego zatrudnienia, potwierdzonego stosownymi dokumentami. Nie jest to praktyka nabywana poprzez nieformalną i nieodpłatną pomoc, z którą nie wiąże się żadna odpowiedzialność za sposób i poziom świadczonej pracy. Dla porównania podkreślić należy, że w obecnym stanie prawnym, oprócz konieczności zdania egzaminu sędziowskiego lub prokuratorskiego po dniu [...] stycznia 1991 r., wprowadzono wymóg co najmniej 3 - letniej pracy na stanowiskach asesora sądowego, asesora prokuratorskiego, referendarza sądowego, starszego referendarza sądowego, aplikanta sądowego, aplikanta prokuratorskiego, aplikanta sądowo-prokuratorskiego, asystenta sędziego, asystenta prokuratora lub wykonywania wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058, z późn. zm.), lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 8 ust. 1. ( art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. a i b u.r.pr.). W tym aspekcie sprawy nawet rozpoczęcie w toku postępowania o wpis na listę radców prawnych działalności w charakterze " Rechtsbeistand des polnischen Rechts" na terenie N. nie spełnia w chwili obecnej wymaganych kryteriów legitymowania się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym. W tym stanie rzeczy zarzuty skargi dotyczące przewlekłego rozpoznania jej sprawy pozostały bez wpływu na treść rozstrzygnięcia. Zważywszy na powyższe okoliczności uznając zarzuty skargi za nieuzasadnione i działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.