VI SA/Wa 181/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego postanawia odmówić przyznania skarżącemu T. K. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. T. K. (nazywany dalej "skarżącym") w dniu 13 grudnia 2013 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 20 stycznia 2014 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na ww. decyzję, w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia, pod rygorem odrzucenia skargi. W dniu 7 lutego 2014 r. skarżący złożył, na urzędowym formularzu PPF, wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że jako osoba fizyczna pełni rolę organu prowadzącego niepubliczne szkoły dla dorosłych o uprawnieniach szkół publicznych, których jedynym źródłem finansowania jest dotacja podmiotowa udzielana przez jednostki samorządu terytorialnego, która może być wydatkowana wyłącznie na bieżącą działalność szkół. Słuchacze nie ponoszą żadnych kosztów czy opłat. Szkoły nie generują żadnego dodatkowego przychodu, stąd, jak podał skarżący, jego prośba o zwolnienie od kosztów sądowych. W rubryce 10 zatytułowanej Dochody skarżący podał, że osiąga dochód miesięczny brutto w wysokości 3.000 złotych z tytułu umowy o pracę, zaś żona z tego samego tytułu osiąga dochód w wysokości 2.115 złotych. Zarządzeniem z dnia 14 lutego 2014 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedstawienie: a) zeznań podatkowych za rok 2012 skarżącego i jego małżonki, ewentualnie zaświadczeń z właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodów uzyskanych w tym okresie, b) zaświadczeń pracodawców: skarżącego i jego żony potwierdzających wysokość wynagrodzeń miesięcznych podanych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, c) dokumentu potwierdzającego zaprzestanie (wykreślenie, zawieszenie) prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej pod nazwą C. a w przypadku kontynuowania działalności gospodarczej, zobowiązać skarżącego do przedłożenia dokumentu wskazującego na wysokość dochodu osiągniętego w 2012 i 2013 roku z tytułu prowadzenia tej działalności, d) wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego małżonkę rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (jeżeli skarżący ani jego żona nie posiadają rachunków bankowych, zobowiązano skarżącego do złożenia stosownego oświadczenia), e) dokumentów potwierdzających wielkość posiadanych nieruchomości i miejsce ich położenia (np. zaświadczenia z właściwego urzędu gminy lub decyzje ustalające wysokość podatku od nieruchomości), f) oświadczenia, czy skarżący otrzymał dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych z funduszy Unii Europejskiej, jeśli tak to kiedy i w jakiej wysokości. Wezwanie powyższej treści doręczono skarżącemu w dniu 3 marca 2014 r. Skarżący przedłożył żądane dokumenty, za wyjątkiem wyciągów z rachunków bankowych (swoich i żony), nie wyjaśnił także, czy jakikolwiek rachunek bankowy posiada on sam lub jego żona. Postanowieniem z dnia 12 maja 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 181/14, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej "p.p.s.a.") odmówiono skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując jako przyczynę niedopełnienie przez stronę obowiązku w postaci złożenia, na żądanie Sądu, dodatkowych dokumentów. Wyjaśniono, że skarżący nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych swoich i żony. Ponadto nie wyjaśnił kwestii, czy jako organ założycielski szkoły pobiera wynagrodzenie bezpośrednio z otrzymywanej dotacji przedmiotowej. Nie przedstawił także dokumentów związanych z wykonywaniem działalności gospodarczej przez jego żonę w 2013 r. Pismem z dnia 4 czerwca 2014 r. skarżący złożył sprzeciw od postanowienia z dnia 12 maja 2014 r., w uzasadnieniu którego wskazał na ilość spraw prowadzonych z jego udziałem przez Narodowy Fundusz Zdrowia w związku ze zmianą interpretacji prawa przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w zakresie oceny dopuszczalności umów o dzieło na prowadzenie wykładów. Skarżący podkreślił, że większość spraw zakończyła się wniesieniem skarg do Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie. Zaznaczył, że wniesienie dużej ilości wymaganych przez Sąd opłat sądowych będzie skutkowało znaczącym uszczerbkiem utrzymania koniecznym dla skarżącego i jego rodziny. Do sprzeciwu skarżący nie załączył żadnych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w cytowanym przepisie określenie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że jej dochody i sytuacja życiowa nie pozwalają na poniesienie kosztów postępowania. Inaczej mówiąc, to strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdyż od tego będzie zależało rozstrzygniecie Sądu (J. P. Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz", Wyd. III, Warszawa 2008 r., Komentarz do art. 246). Stosownie do art. 252 § 1 p.p.s.a. strona postępowania, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, zobowiązana jest do złożenia oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona zobowiązana jest na wezwanie złożyć, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia we wnioskowanym zakresie. Z tej przyczyny skarżący był wzywany do potwierdzenia stosownymi dokumentami oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia [...] stycznia 2014 r. (por. zarządzenie z dnia 14 lutego 2014 r.), którego to obowiązku nie wypełnił. Nie przesłał żądanych dokumentów również w momencie składania sprzeciwu od postanowienia z dnia 12 maja 2014 r. W tym miejscu należy wyjaśnić, że Sąd odstąpił od wzywania skarżącego do uzupełnienia rozpoznawanego wniosku, uznając, że skarżący otrzymawszy ww. postanowienie referendarza sądowego powziął z jego uzasadnienia wiedzę odnośnie do powodów, które legły u podstaw odmowy przyznania żądanego prawa pomocy. Skarżący jako osoba należycie dbająca o swoje interesy winien był załączyć do sprzeciwu dokumenty, które pozwalałyby zbadać jego rzeczywistą kondycję finansową. To po stronie skarżącego jako wnioskodawcy leżał ciężar udowodnienia zasadności przyznania prawa pomocy. Sąd nie ma podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam uchyla się od złożenia niezbędnych do jej oceny dokumentów. Sąd opierając się jedynie na informacjach zawartych w przesłanych przez skarżącego dokumentach, w tym zaświadczeniu o dochodach żony, zaświadczeniu skarżącego o zarobkach otrzymywanych z tytułu pełnienia funkcji Prezesa Spółki C. Sp. o. o., uznał je za niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Skarżący zarówno na etapie rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy przez referendarza sądowego, jak i po wniesieniu sprzeciwu, nie przedłożył istotnych dla rozpoznania złożonego wniosku dokumentów wskazujących na jego dochody i stan majątkowy. Skarżący nie przedłożył bowiem wyciągów z rachunków bankowych. Nie oświadczył przy tym, że ani on, ani jego żona nie posiadają żadnych rachunków bankowych. Nie jest więc wiadome na etapie rozpoznawania wniosku, czy skarżący, jak też jego żona, posiadają jakiekolwiek rachunki bankowe. Ich brak uniemożliwia określenie wysokości salda, które mogło się na nich znajdować w okresie trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również operacji wykonywanych na tych rachunkach. Poza dyskusją wydaje się być fakt, że w obecnych czasach wyciągi z bieżących kont lub konta bankowego pozwalają określić sytuację finansową wnioskodawcy, uwzględniwszy fakt, że zarówno skarżący, jak i jego żona osiągają stałe dochody w postaci wynagrodzenia w wysokości odpowiednio: 3.000 złotych miesięcznie i 2.115 złotych (średnie wynagrodzenie w tej wysokości w okresie od 1 września 2013 r. do 30 listopada 2013 r.). Należy przy tym zauważyć, że informacja ta kłóci się z informacją podaną przez skarżącego w Rubryce 10 zatytułowanej Dochody, zgodnie z którą kwota 2115 złotych stanowi dochód miesięczny jego żony. Skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów związanych z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą, na co wskazuje treść złożonego zeznania podatkowego za rok 2012, zaś argumentem przytaczanym przez stronę w uzasadnieniu wniosku, jak również oświadczeniu z dnia [...] marca 2014 r., przemawiającym, jego zdaniem, za przyznaniem prawa pomocy, jest fakt, że szkoły, w których skarżący pełni rolę organu prowadzącego, nie generują żadnego przychodu, albowiem działalność polegająca na prowadzeniu szkół niepublicznych pokrywana jest z dotacji podmiotowej udzielanej przez jednostki samorządu terytorialnego. W ocenie Sądu, powyższa argumentacja skarżącego nie znajduje uzasadnienia. W świetle definicji działalności gospodarczej, zawartej w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych, prowadzenie niepublicznych szkół, o których mowa w ustawie o systemie oświaty, jest rodzajem aktywności określonej jako działalność podjęta w celu zarobkowym, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. W konsekwencji w przypadku podmiotu prowadzącego szkołę niepubliczną, będącego osobą fizyczną, otrzymane przez niego dotacje na jej prowadzenie, są kwalifikowane jako przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej, zwolniony od podatku dochodowego na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 129 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Dotacja, jaką otrzymuje szkoła ma charakter dotacji przedmiotowej, zgodnie z ustawą o finansach publicznych. Ma ona na celu przede wszystkim finansowanie wydatków bieżących, a więc wydatków bezpośrednio związanych z funkcjonowaniem szkoły, tj. wydatków związanych z wynagrodzeniami pracowników, naliczanymi od nich składkami, a także wydatków związanych z realizacją statutowych zadań. Jednakże kwestią kluczową, której skarżący nie wyjaśnił, jest to, czy jako organ założycielski pobiera wynagrodzenie za prowadzenie szkół bezpośrednio z otrzymywanej dotacji przedmiotowej i w jakiej ewentualnie skali. Znajdujące się w aktach sprawy zeznanie podatkowe za 2012 rok świadczy o osiąganiu przez skarżącego dochodu z tej działalności. Skarżący nie przedłożył również żadnych dokumentów, w tym żądanych rachunków bankowych żony, obrazujących stan prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Odnosząc się zatem jedynie do danych zawartych w zeznaniu o wysokości osiągniętego przez żonę skarżącego dochodu (poniesionej straty w wysokości 28 346,35 zł), należy podkreślić, że samo odnotowanie straty za ten rok nie przesądza o niemożności pokrycia kosztów sądowych. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniu z dnia 25 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 10/10 w przypadku przedsiębiorców, a do takich należy żona skarżącego, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu" (149 159,62 zł). Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Należy podkreślić, że skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów obrazujących skalę dochodów uzyskiwanych przez jego żonę w 2013 r. W związku z powyższym nie jest wiadoma wysokość dochodów osiągniętych przez małżonków w 2013 roku z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, która to informacja jest niezbędna dla oceny spełniania przez wnioskodawcę przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jednocześnie, mając na uwadze warunek określony przez ustawodawcę w cytowanym przepisie, zgodnie z którym osoba składająca wniosek o prawo pomocy zobowiązana jest wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, Sąd uznał, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy niedostarczenie żądanych przez Sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla niego rozstrzygnięcia. W tym stanie sprawy Sąd stanął na stanowisku, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony, a co za tym idzie - instytucja ta nie zostanie wobec skarżącego zastosowana (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 maja 2009 r., sygn. akt II GZ 104/09). Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.