VI SA/Wa 207/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Borowiecki Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.) Protokolant st. ref. Katarzyna Zielińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi W. P. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację radcowską oddala skargę W. P. (dalej też jako "Skarżąca" lub "Zdająca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...], który utrzymał w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w S. z dnia [...] września 2014 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację radcowską. Podstawę prawną zaskarżonego orzeczenia stanowił art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 oraz z 2014 r. poz. 183) – dalej jako "k.p.a. - w zw. z art. 3310 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 637 i 993) - dalej też jako "urp". Podstawę faktyczną rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia: W dniu 27 września 2014 r. W. P. przystąpiła do egzaminu wstępnego na aplikację radcowską. Uchwałą z dnia [...] września 2014 r. nr [...] Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w S. (zwana dalej "komisją kwalifikacyjną") ustaliła negatywny wynik skarżącej z egzaminu wstępnego na aplikację radcowską. Z uzasadnienia uchwały wynika, że skarżąca uzyskała z testu 99 punktów, natomiast zgodnie z treścią art. 339 ust. 3 urp, pozytywny wynik z egzaminu wstępnego uzyskuje kandydat, który otrzymał z testu co najmniej 100 punktów. W. P. złożyła w terminie odwołanie od ww. uchwały. Zarzuciła, że pytanie nr 15 zostało nieprawidłowo skonstruowane, co skutkowało brakiem możliwości udzielenia prawidłowej odpowiedzi. Zakwestionowane przez skarżącą pytanie nr 15 brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem postępowania karnego, jeżeli okoliczności popełnienia przestępstwa nie budzą wątpliwości, a postawa oskarżonego wskazuje, że cele postępowania zostaną osiągnięte, prokurator może dołączyć do aktu oskarżenia wniosek o wydanie wyroku i orzeczenie uzgodnionych z oskarżonym kar lub innych środków przewidzianych w Kodeksie karnym za przypisane mu przestępstwo, bez przeprowadzenia rozprawy: A. za każde przestępstwo, za wyjątkiem zbrodni zagrożonej karą dożywotniego pozbawienia wolności, B. za każdy występek, C. tylko za występek zagrożony karą nieprzekraczającą 10 lat pozbawienia wolności". Z wykazu prawidłowych odpowiedzi wynikało, że prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest odpowiedź "B", oparta na treści art. 335 § 1 k.p.k. Skarżąca udzieliła odpowiedzi "C". W ocenie skarżącej ujęte w pytaniu sformułowanie "za przypisane mu przestępstwo" wprowadza w błąd i uniemożliwia udzielenie prawidłowej odpowiedzi, bowiem przepis art. 335 § 1 k.p.k. zawiera zwrot "za przypisany mu występek". Zwróciła uwagę, że przepis art. 335 § 1 k.p.k. został zmieniony ustawą z dnia 27 września 2013 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2013 r. poz. 1247) i wskazała, że treść pytania powinna odnosić się do obecnie obowiązującego brzmienia przepisu. Powołując się na treść przepisu art. 7 k.k., zawierającego definicję przestępstwa wskazała, że przestępstwo stanowi zarówno zbrodnia, jak i występek, zaś przepis art. 335 § 1 k.p.k. odnosi się wyłącznie do odpowiedzialności karnej za występek co, w jej ocenie, nie wynika z konstrukcji pytania. W konsekwencji skarżąca uznała, że powinna otrzymać punkt za udzieloną przez siebie odpowiedź na pytanie nr 15. Wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej uchwały i przekazanie sprawy komisji kwalifikacyjnej do ponownego rozpoznania. Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] utrzymał w mocy zakwestionowaną uchwałę Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w S. z dnia [...] września 2014 r. nr [...]. Organ podkreślił, że zgodnie z art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych egzamin wstępny polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 150 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Pozytywny wynik z egzaminu wstępnego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 100 punktów (art. 339 ust. 3 cyt. ustawy). Stosownie zaś do art. 33 ust. 2 ustawy, aplikantem radcowskim może być osoba, która - po spełnieniu pozostałych warunków - uzyskała pozytywną ocenę z egzaminu wstępnego. W wyniku ponownego sprawdzenia karty odpowiedzi i przeliczenia uzyskanych przez zdającą punktów organ stwierdził, że odpowiedziała ona prawidłowo na 99 pytań i uzyskała 99 punktów. Uznał zatem, że uchwała komisji kwalifikacyjnej co do ustalonego wyniku egzaminu jest prawidłowa. Odnosząc się do zarzutów odwołania, organ odwoławczy wskazał, że wszystkie pytania zostały sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź, oparta na przepisach prawa obowiązujących w dniu przeprowadzenia egzaminu. Organ zaznaczył, że odnosi się to także do pytania nr 15. Wynika to z prostego porównania treści pytania z brzmieniem wskazanego przepisu. W pytaniu posłużono się sformułowaniem "prokurator może dołączyć do aktu oskarżenia wniosek", a we wcześniejszej wersji omawianego przepisu ustawodawca posługiwał się sformułowaniem "prokurator może umieścić w akcie oskarżenia wniosek". Nadto, w pytaniu posłużono się sformułowaniem "orzeczenie uzgodnionych z oskarżonym kar lub innych środków przewidzianych w Kodeksie karnym", a we wcześniejszej wersji ustawodawca posługiwał się sformułowaniem "orzeczenie uzgodnionych z oskarżonym kary lub środka karnego", czyli bez odwołania się do "Kodeksu karnego". Co jednak najistotniejsze, jako odpowiedź prawidłową w kluczu wskazano odpowiedź "B", a przecież to w myśl poprzedniego brzmienia art. 335 § 1 k.p.k. prawidłową odpowiedzią byłaby odpowiedź "C". Ponadto, zdaniem organu, użyte w treści pytania sformułowanie "za przypisane mu przestępstwo" nie było wadliwe i nie mogło wprowadzać zdającej w błąd, a wręcz przeciwnie. Posłużenie się tym sformułowaniem było przy tym konieczne. W treści art. 335 § 1 k.p.k. znalazło się bowiem sformułowanie "za przypisany mu występek". Oznacza to, że posłużenie się nim w treści pytania skutkowałoby tym, że prawidłowa odpowiedz "B" wynikałaby już z samej wstępnej treści pytania. Koniecznym więc było posłużenie się we wstępnej części pytania sformułowaniem, które nie stanowiłoby jednocześnie prawidłowej odpowiedzi na nie. W ocenie organu nie sugerowało ono zarazem udzielenia nieprawidłowej odpowiedzi. Pojęcie "przestępstwa" obejmuje swym zakresem zarówno występki, jak i zbrodnie, ale rozstrzygające znaczenie w tej kwestii miała treść sugerowanych odpowiedzi. W odpowiedziach tych wskazano trzy różne zakresy z odwołaniem się do pojęć występku i zbrodni, co łączy się właśnie logicznie z użytym w art. 335 § 1 k.p.k. sformułowaniem: "za przypisany mu występek". Na tym przecież polegał sens pytania i dopiero w odpowiedziach mogło nastąpić odwołanie do tego sformułowania w prawidłowej odpowiedzi "B", jak i w ogóle odwołanie się do pojęć zbrodni i występku. Organ zaznaczył, że udzielona przez skarżącą odpowiedź "C" jest jednoznacznie wadliwa, bowiem miałaby ona zastosowanie przed nowelizacją przepisu art. 335 § 1 k.p.k., kiedy to możliwość dobrowolnego poddania się karze była ograniczona wyłącznie do występków zagrożonych karą nieprzekraczającą 10 lat pozbawienia wolności. Wadliwość odpowiedzi "A" wynika zaś z faktu, że przewidziane w art. 335 § 1 k.p.k. dobrowolne poddanie się karze nie ma zastosowania w przypadku zbrodni, jak zasugerowano w treści tej propozycji odpowiedzi. W konsekwencji, zdaniem organu, nie zachodzą jakiekolwiek wątpliwości co do prawidłowości konstrukcji i merytorycznej poprawności zakwestionowanego pytania nr 15, gdyż jego treść tworzy zdanie prawdziwe wyłącznie z jedną propozycją odpowiedzi i znajduje odzwierciedlenie wprost w treści przepisu art. 335 § 1 k.p.k. Zdająca udzieliła na pytanie nr 15 jednoznacznie wadliwej odpowiedzi "C", co uniemożliwia przyznanie jej punktu za to pytanie. Przesądza to, że nie mogła uzyskać pozytywnego wyniku z egzaminu, bo nie uzyskała co najmniej 100 punktów z rozwiązanego testu. Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zarzuciła rażące naruszenie przepisów prawa materialnego mających wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a w szczególności naruszenie art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją uchwały nr [...] z dnia [...] września 2014 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w S., a nadto zasądzenie od Ministra Sprawiedliwości w Warszawie na jej rzecz kosztów postępowania według norm przypisanych. Podobnie jak w odwołaniu zarzuty skoncentrowała na pytaniu nr 15 i jego nieprawidłowej konstrukcji skutkującej brakiem możliwości udzielenia prawidłowej odpowiedzi. Podniosła, że pytanie nr 15 zostało nieprawidłowo skonstruowane poprzez użycie sformułowania w treści pytania "za przypisane mu przestępstwo". Zdaniem skarżącej takie sformułowanie wprowadza w błąd i uniemożliwia udzielenie prawidłowej odpowiedzi, bowiem przepis art. 335 § 1 k.p.k. zawiera zwrot "za przypisany mu występek". Zwróciła także uwagę, że przepis art. 335 § 1 k.p.k. został zmieniony ustawą z dnia 27 września 2013 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw i wskazała, że treść pytania powinna odnosić się do obecnie obowiązującego brzmienia przepisu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2014 roku, poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Istotnym jest, że ocena dokonywana jest przez sąd administracyjny według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania decyzji, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tekst jednolity Dz. U z 2012 roku, poz. 270, z późn. zm.; zwaną dalej p.p.s.a.). Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] utrzymująca w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w S. z dnia [...] września 2014 r. Nr [...], stwierdzającą, że W. P. uzyskała wynik negatywny z egzaminu wstępnego na aplikację radcowską. Na wstępie wskazać należy, że podniesiony w skardze zarzut sprowadza się do stwierdzenia, że pytanie nr 15 z testu stanowiącego egzamin wstępny na aplikację radcowską, nie spełniało wymogów art. 339 § 1 ustawy o radcach prawnych. Skarżąca podniosła, że treść tego pytania sformułowana była niejednoznacznie, nieprecyzyjnie i sprzecznie z przepisem art. 335 § 1 k.p.k. w brzmieniu obowiązującym w dniu przeprowadzenia egzaminu wstępnego. Powyższa nieprawidłowość w konstrukcji pytania nr 15, skutkowała w ocenie skarżącej brakiem możliwości udzielenia tylko jednej prawidłowej odpowiedzi. Podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 339 § 1 ustawy o radcach prawnych egzamin wstępny polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 150 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa, oraz z karty odpowiedzi. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź, którą zaznacza na karcie odpowiedzi stanowiącej integralną część testu. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt. Natomiast w myśl art. 339 ust. 3 tej ustawy pozytywny wynik z egzaminu wstępnego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 100 punktów. Rozstrzygnięcie zatem, czy decyzja Ministra Sprawiedliwości utrzymująca w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej stwierdzającą, że skarżąca uzyskała wynik negatywny z egzaminu wstępnego na aplikację radcowską, została wydana z naruszeniem art. 339 § 1 ustawy o radcach prawnych, wymaga ustalenia, czy pytanie nr 15 z testu zostało sformułowane w sposób jednoznaczny i poprawny, zgodnie z wymogami tego przepisu. Zgodnie z wypracowanym orzecznictwem sądów administracyjnych pytania na egzaminie konkursowym na aplikację powinny być skonstruowane w sposób możliwie precyzyjny. W szczególności pytania oraz podane w nich trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa winny być sformułowane w sposób jasny, jednoznaczny i nie budzący istotnych wątpliwości (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 15 kwietnia 2010 r. sygn. akt II GSK 857/09; z dnia 7 października 2010 r., sygn. akt II GSK 833/09; z dnia 23 listopada 2010 r., sygn. II GSK 982/09 z dnia 19 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 97/10, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W ocenie Sądu zakwestionowane w skardze pytanie nr 15 odpowiadało wymogom z art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, jak również kryteriom, o których mowa w przytoczonym wyżej orzecznictwie. Sąd orzekający w sprawie w całości popiera argumentację Ministra Sprawiedliwości dotyczącą zakwestionowanego pytania i przyjmuje ją za właściwą. Sformułowanie przedmiotowego pytania, jak szczegółowo wyjaśnił organ, świadczy, że była możliwa tylko jedna odpowiedź prawidłowa a połączenie zapytania z odpowiedzią wskazaną przez organ tworzyło zdanie prawdziwe. Zakwestionowane przez skarżącą pytanie nr 15 brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem postępowania karnego, jeżeli okoliczności popełnienia przestępstwa nie budzą wątpliwości, a postawa oskarżonego wskazuje, że cele postępowania zostaną osiągnięte, prokurator może dołączyć do aktu oskarżenia wniosek o wydanie wyroku i orzeczenie uzgodnionych z oskarżonym kar lub innych środków przewidzianych w Kodeksie karnym za przypisane mu przestępstwo, bez przeprowadzenia rozprawy: A. za każde przestępstwo, za wyjątkiem zbrodni zagrożonej karą dożywotniego pozbawienia wolności, B. za każdy występek, C. tylko za występek zagrożony karą nieprzekraczającą 10 lat pozbawienia wolności". Z wykazu prawidłowych odpowiedzi wynikało, że prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest odpowiedź "B", oparta na treści art. 335 § 1 k.p.k. Pamiętać przy tym należy, że w myśl. art. 339 ust. 1d ustawy o radcach prawnych prawidłowość odpowiedzi ocenia się według stanu prawnego obowiązującego w dniu egzaminu wstępnego. Przepis ten w dniu 27 września 2014 roku, a więc w dniu, w którym miał miejsce egzamin, brzmiał: "Art. 335 § 1. Prokurator może dołączyć do aktu oskarżenia wniosek o wydanie wyroku i orzeczenie uzgodnionych z oskarżonym kar lub innych środków przewidzianych w Kodeksie karnym za przypisany mu występek, bez przeprowadzenia rozprawy, jeżeli okoliczności popełnienia przestępstwa nie budzą wątpliwości, a postawa oskarżonego wskazuje, że cele postępowania zostaną osiągnięte. Uzgodnienie może obejmować również poniesienie przez oskarżonego kosztów postępowania." Porównując więc treść samego pytania nr 15 z treścią przytoczonego przepisu art. 335 § 1 k.p.k. nie ulega, w ocenie Sądu, wątpliwości, że jedyną prawidłową odpowiedzią na pytanie nr 15 była odpowiedź B. Nie można zarazem podzielić punktu widzenia skarżącej, że pytanie to zostało sformułowane niejednoznacznie, nieprecyzyjnie i sprzecznie z przepisem art. 335 § 1 k.p.k. w brzmieniu obowiązującym w dniu egzaminu. Skarżąca swoje stanowisko w istocie opiera na umieszczeniu w pytaniu sformułowania "za przypisane mu przestępstwo" zamiast zwrotu "za przypisany mu występek". Okoliczność ta jednakże w żadnym razie nie skutkuje dyskwalifikacją pytania. Pamiętać należy, że zgodnie z art. 7 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r.- Kodeks karny (Dz. U. z dnia 2 sierpnia 1997 r. Nr 88, poz. 553 ze zm.) przestępstwo jest zbrodnią albo występkiem. Tak więc umieszczenie w pytaniu zwrotu "przestępstwo" z przypisanym mu w odpowiedzi sformułowaniem "występek" stanowi spójną całość, skoro w zakresie pojęcia "przestępstwo" mieści się pojęcie "występek". Wyraźnie podkreślić należy, że egzamin na aplikację radcowską jest egzaminem konkursowym i nie można oczekiwać, że pytania w teście będą wiernie przytaczać jeden, konkretny przepis prawa. Zdający musi legitymować się bowiem umiejętnością zrekonstruowania nieskomplikowanej normy prawnej, jak również rozstrzygać proste problemy interpretacyjne. Oczywistym jest, że kandydatom na aplikację radcowską można stawiać wymagania znajomości podstawowych zasad wykładni prawa, czy też analitycznego myślenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 kwietnia 2010 r. sygn. akt II GSK 27/10). Nieprawidłowo sformułowane to takie, na które żadna z zaproponowanych odpowiedzi nie stanowi zdania prawdziwego, gdy więcej niż jedna z odpowiedzi jest odpowiedzią prawdziwą, a także takie, na które odpowiedź nie wynika expressis verbis z przepisów prawa, a jedynie z poglądów doktryny i orzecznictwa. W rozpatrywanej sprawie żadna z tych wad nie wystąpiła, albowiem, jak wskazano powyżej, w odniesieniu do pytania nr 15, połączenie pytania wraz z odpowiedzią stanowiło logiczną całość, znajdującą swoje uzasadnienie w treści przepisu art. 335 § 1 k.p.k. Tym samym zarzuty zawarte w skardze uznać należy za nieuzasadnione. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.