VI SA/Wa 2083/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Sędziowie Sędzia WSA Henryka Lewandowska – Kuraszkiewicz (spr.) Sędzia WSA Pamela Kuraś – Dębecka Protokolant ref. staż. Paulina Dymińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 maja 2013 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz K. M. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: Prezes NFZ), na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w zw. z art. 109 ust. 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r., Nr 164, poz. 1027 z późn. zm., dalej: "ustawa o świadczeniach") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., dalej: "k.p.a.") po rozpatrzeniu odwołania K. M. (dalej nazywany także: skarżącym) od decyzji nr [...] Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (w skrócie: Dyrektora [...]OWNFZ) z dnia [...] maja 2012 r. w sprawie objęcia skarżącego obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania kontraktu menadżerskiego, do którego stosuje się przepisy o zleceniu - w okresie od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 31 grudnia 2006 r. - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Do powyższego rozstrzygnięcia doszło w oparciu o następujące ustalenia: Pismem z dnia [...] lipca 2009 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. (w skrócie: ZUS) zwrócił się [...]OWNFZ z wnioskiem o wydanie decyzji dotyczącej objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym K. M. Dyrektor [...]OWNFZ w dniu [...] października 2009 r., w myśl art. 107 ust. 5 pkt 16, art. 109 ustawy o świadczeniach w zw. z art. 8 pkt 1 lit. e) ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. Nr 28, poz. 153 z późn. zm.), art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. Nr 45, poz. 391 z późn. zm.) oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach, wydał decyzję stwierdzającą objęcie obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym skarżącego z tytułu wykonywania kontraktu menadżerskiego w spółce "I. Sp. z o.o. z siedzibą w R. w okresie od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 31 grudnia 2006 r. Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie, kwestionując uznanie kontraktu menadżerskiego za umowę zlecenia. Decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. Prezes NFZ zgodnie z art. 102 ust. 5 pkt 24 w zw. z art. 109 ustawy o świadczeniach (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania K. M., utrzymał w mocy powyższą decyzję Dyrektora [...]OWNFZ z dnia [...] października 2009r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że art. 750 k.c., będący normą o charakterze generalnym, nakazuje stosowanie odpowiednio przepisów o zleceniu do umów o świadczenie usług. Tej decyzji, jak i decyzji Dyrektora [...]OWNFZ nie doręczono płatnikowi składek - spółce "I. Sp. z o.o. z siedzibą w R. Na decyzję Prezesa NFZ skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył K. M. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylając wyrokiem z dnia 10 czerwca 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 493/10 zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą wskazał, że w postępowaniu w kwestii ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego nie brała udziału spółka "I. Sp. z o.o. z siedzibą w R., z którą skarżący zawarł umowę – kontrakt menadżerski. Spółka ta w ocenie Sądu miała status strony w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez NFZ, mającym na celu ustalenie w drodze decyzji, iż skarżący wykonując umowę o świadczenie usług z nią zawartą podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Po ustaleniu, iż skarżący wykonując kontrakt menadżerski podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu będzie ona płatnikiem składek z tego tytułu. Sąd odwołał się do art. 28 k.p.a., art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach (obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu podlegają osoby wykonujące pracę na podstawie umowy zlecenia), art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach (obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych), art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach (za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia /.../ składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego zamawiający), art. 87 ust. 1 ustawy o świadczeniach (osoby, o których mowa w art. 85 (płatnicy) są obowiązane bez uprzedniego wezwania opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne za każdy miesiąc kalendarzowy w trybie i na zasadach oraz w terminach przewidzianych dla składek na ubezpieczenie społeczne, a jeżeli do tych osób nie stosuje się przepisów o ubezpieczeniu społecznym – w terminie do 15 dnia następnego miesiąca), art. 87 ust. 4 pkt 1 ustawy o świadczeniach (składki na ubezpieczenie zdrowotne osób wykonujących pracę na podstawie umowy zlecenia są opłacane i ewidencjonowane w ZUS, który następnie, zgodnie z art. 87 ust. 6, przekazuje je do centrali Funduszu). Rozstrzygnięcie o podleganiu zleceniobiorcy (osoby wykonującej kontrakt menadżerski) obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu bowiem miało wpływ wprost na sferę prawną zleceniodawcy, gdyż stawiało go w pozycji płatnika składek za okres objęty umową i ubezpieczeniem. Okoliczność, że wysokość zaległości zostanie określona później odrębną decyzją wydaną w odrębnym postępowaniu prowadzonym przez ZUS, z udziałem płatnika, nie zmieniało faktu, że to w postępowaniu decydującym o statusie ubezpieczonego rozstrzyga się jednocześnie status płatnika. Płatnik ma więc własny, bezpośredni i aktualny interes prawny do uczestnictwa w tym postępowaniu. Tylko w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym badany jest charakter umowy będącej źródłem obowiązkowego ubezpieczenia. Później ta kwestia jest już przesądzona. W następstwie ustalenia w drodze decyzji podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu zleceniodawca staje się płatnikiem składek. Brak udziału strony w postępowaniu bez jej winy jest przyczyną wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.). W tej sytuacji, skoro stwierdzono naruszenie prawa, które daje podstawę do wznowienia postępowania, sąd administracyjny był zobowiązany do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji, jak i decyzji organu I instancji. Powyższy wyrok Prezes NFZ w drodze skargi kasacyjnej zaskarżył w całości do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 20 października 2011 r., sygn. akt II GSK 1045/10 oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. Sąd kasacyjny w pełni podzielił pogląd Sądu I instancji, że postępowanie przed organem NFZ w przedmiocie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym ma wpływ na prawa i obowiązki płatnika składek na ubezpieczenie zdrowotne. Płatnik ma więc własny, bezpośredni i aktualny interes prawny do uczestnictwa w tym postępowaniu. Statusu płatnika jako strony w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym nie zmienia okoliczność, iż zgodnie z przepisem art. 38 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w razie sporu dotyczącego obowiązku ubezpieczeń społecznych Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzję osobie zainteresowanej oraz płatnikowi składek, skoro kwestia objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym ma znaczenie "przesądzające" o obowiązku opłacenia składek na ubezpieczenie zdrowotne. Sąd kasacyjny zgodził się w pełni z Sądem I instancji, że brak udziału strony w postępowaniu (w tym przypadku zleceniodawcy – płatnika składek) bez jej winy stanowi przyczynę wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.). Skoro istota sporu dotyczyła tego, czy stroną umowy jest zleceniodawca, czy też zamawiający inne usługi menadżerskie (zarządzanie), to nie zasługuje na akceptację pogląd, iż nie ma ten podmiot interesu prawnego w postępowaniu dotyczącym ustalenia treści tej umowy, jeżeli ustalenia i rozstrzygnięcie w tym zakresie dotyczą jego interesów chronionych również w odpowiednich przepisach kodeksu cywilnego (umowie zlecenia – art. 734 i nast. k.c.). W tej sytuacji, skoro wykazano, iż płatnik składek na ubezpieczenie zdrowotne jako strona umowy zlecenia (zleceniodawca) winien brać udział w postępowaniu w niniejszej sprawie, a nie brał udziału bez swojej winy, to stanowiło naruszenie prawa, które daje podstawę do wznowienia postępowania i zobowiązuje sąd administracyjny do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonych decyzji. W wykonaniu zaleceń Dyrektor [...]OWNFZ pismami z dnia [...] lutego i [...] kwietnia 2012 r. powiadomił spółkę "I. Sp. z o.o. z siedzibą w R. jako płatnika składek o toczącym się postępowaniu w sprawie ustalenia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego K. M. z tytułu wykonywania kontraktu menadżerskiego, do którego stosuje się przepisy o zleceniu. Spółka nie zajęła stanowiska. Powołaną decyzją z dnia [...] maja 2012 r. Dyrektor [...]OWNFZ ponownie stwierdził objęcie obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym K. M. z tytułu wykonywania kontraktu menadżerskiego, do którego stosuje się przepisy o zleceniu u płatnika składek - "I. Sp. z o.o. z siedzibą w R. w okresie od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 31 grudnia 2006 r. Powyższa decyzja została doręczona pełnomocnikowi K. M. i spółce "I. Sp. z o.o. z siedzibą w R. Odwołanie od tego rozstrzygnięcia do Prezesa NFZ złożył wyłącznie K. M. Cytowaną decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r. Prezes NFZ utrzymał w mocy decyzję Dyrektora [...]OWNFZ. Za organem I instancji podzielił pogląd, że K. M. wykonujący prace na podstawie umowy o zarządzanie przedsiębiorstwem, tj. umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego (art. 750 k.c.) stosuje się przepisy dotyczące zlecenia – podlegał z tego tytułu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Bezspornym zaś było, że I. Sp. z o.o. z siedzibą w R. nie deklarowała składek na ubezpieczenie zdrowotne od wynagrodzeń skarżącego osiągniętych z tytułu kontraktu menadżerskiego u tego podmiotu ani takich składek do ZUS nie uiściła. Prezes NFZ swoją decyzję doręczył tylko pełnomocnikowi K. M., ZUS Oddziałowi w Z. i [...]OWNFZ. Nie doręczył jej zaś płatnikowi – I. Sp. z o.o. z siedzibą w R. (str. [...] decyzji i zwrotne poświadczenie odbioru decyzji przez pełnomocnika skarżącego). Na decyzję tę skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył K. M. Zarzucił rozstrzygnięciu błędną wykładnię art. 8 ust. 1 lit. e) ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym poprzez błędne założenie, że na podstawie tego przepisu obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegały także osoby wykonujące usługi na podstawie umów o świadczenie usług, do których stosuje się odpowiednio z mocy art. 750 k.c. przepisy o zleceniu. Wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji i utrzymanej przez nią w mocy decyzji Dyrektora [...]OWNFZ oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ podtrzymał zarzuty i wnosił o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, w grę wchodzi tutaj kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2012 r., poz. 270 z późn.zm., dalej: "p.p.s.a."). Kontrolując zaskarżoną decyzję pod kątem powyższych kryteriów Sąd uznał, że skarga K. M. zasługuje na uwzględnienie, ale z innych powodów, aniżeli tych, wskazanych w skardze. Sąd bowiem stwierdził, że zaskarżona decyzja Prezesa NFZ narusza przepisy prawa o postępowaniu w stopniu, który powoduje jej uchylenie. W myśl art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Według Naczelnego Sądu Administracyjnego "1. W pojęciu "ocena prawna" mieści się przede wszystkim wykładnia przepisów prawa materialnego i procesowego. Wykładnia w tym sensie zmierza do wyjaśnienia istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. 2. Sformułowanie "ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie ten sąd" oznacza, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, będzie on związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną istotnej zmianie przepisy." (wyrok NSA z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GSK 2101/11, Lex nr 1277944). Jednocześnie z treści art. 153 p.p.s.a. wynika, że ocena prawa i wskazania co do dalszego postępowania wiążą także organ, którego działalnie było przedmiotem zaskarżenia. W powołanym wyroku WSA w Warszawie w sprawie VI SA/Wa 493/10, skontrolowanym wyrokiem NSA w sprawie II GSK 1045/10, stwierdzono, że płatnik – I. Sp. z o.o. z siedzibą w R. winien być stroną obecnie kontrolowanego postępowania administracyjnego w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego przez K. M. Dyrektor [...]OWNFZ wypełnił zalecenia WSA. Natomiast Prezes NFZ w prowadzonym postępowaniu odwoławczym pominął I. Sp. z o.o. z siedzibą w R. i nie doręczył temu podmiotowi swojej decyzji. Opisane zachowanie Prezesa NFZ stanowiło naruszenie obowiązku wynikającego z art. 153 p.p.s.a. Przy takim zachowaniu Prezesa NFZ Spółce nie zapewniono możliwości udziału w dalszym postępowaniu. Należy zauważyć, że nieuczestniczenie i niedoręczenie decyzji odwoławczej oznaczało dla Spółki brak możliwości podjęcia jakichkolwiek czynności w postępowaniu odwoławczym, jak i możliwości złożenia skargi do WSA. Brak aktywności ze strony I. Sp. z o.o. z siedzibą w R. na etapie postępowania przez Dyrektorem [...]OWNFZ nie może usprawiedliwiać zachowania organu odwoławczego. Skoro Spółka jest stroną postępowania, to powinno się jej zagwarantować możliwość uczestniczenia w postępowaniu, czego organ odwoławczy nie dopełnił. Zatem niedoręczenie decyzji przez Prezesa NFZ stanowiło naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na jego wynik. W tej sytuacji przedwczesnym było badanie merytorycznych zarzutów skargi. Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 1 wyroku. W kwestii wykonalności uchylonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a. Koszty postępowania zasądzono według art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.