VI SA/Wa 2175/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Pawłowska Sędziowie Sędzia WSA Jakub Linkowski Sędzia WSA Tomasz Sałek (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 lutego 2021 r. sprawy ze skargi R. w K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] października 2016 r.; 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącej R. w K. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. [...] w K. (dalej też jako ,,Płatnik", ,,Strona", "Skarżąca" lub "[...]") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej też jako ,,Organ II instancji", "Organ odwoławczy" lub ,,Prezes NFZ") z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] (dalej ,,zaskarżona decyzja"). Prezes NFZ, działając na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2019 r., poz. 1373; dalej: ,,ustawa o świadczeniach") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.; dalej: ,,Kpa"), po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez [...] w K., utrzymał w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej także: ,,Organ I instancji") z dnia [...] października 2016r. nr [...] (dalej: ,,decyzja I instancji"). Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia ustalił z kolei, że M. M. (dalej: ,,Zainteresowany", ,,Uczestnik") podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu w dniu 18 września 2015 r., z tytułu wykonywania na rzecz Płatnika pracy na podstawie "umowy o dzieło" z dnia 14 września 2015 r., której przedmiotem było przeprowadzenie szkolenia "Pomoc publiczna w jednostkach samorządu terytorialnego". W ocenie organu I instancji powyższa umowa pozbawiona jest zapisu dotyczącego indywidualnych predyspozycji, jakie musi posiadać dzieło, a więc nie został ustalony konkretny rezultat, jaki ma powstać na skutek podjętych czynności przez Uczestnika. Przedmiotem umowy nie było więc osiągnięcie oznaczonego rezultatu, gdyż takowy nie został w umowach określony. Z tych też względów Organ I instancji przyjął, że jest to umowa o świadczenie usług, do której, zgodnie z ustawą z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145, dalej ,,K.c.") stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. W wyniku wniesionego przez Płatnika odwołania, Prezes NFZ utrzymał decyzję Organu I instancji w mocy. Zdaniem organu odwoławczego, w zawartej przez strony umowie nie sposób odnaleźć konkretnie określonego rezultatu, który charakteryzowałby się indywidualnym, twórczym charakterem. Przygotowanie szkolenia wraz z jego przeprowadzeniem na określony temat jest szeregiem czynności, wykonywanych z należytą starannością przez Zainteresowanego. Trudno wskazać w badanym przypadku weryfikowalny, samoistny wynik analizowanej umowy. Także brak jest w zapisach spornej umowy uregulowania kwestii odpowiedzialności Zainteresowanego za ewentualne wady dzieła. Organ II instancji zauważył, że takową odpowiedzialność Zainteresowany mógł ponosić na zasadzie winy polegającej na niestarannym wykonywaniu pracy, charakterystycznej dla umów zlecenia a nie na zasadzie ryzyka, typowego dla umów o dzieło. W skardze na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] czerwca 2020 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, [...] zarzuciła: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach w związku z art. 627 K.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie ww. przepisów, w wyniku czego uznano, iż Zainteresowany wykonując umowy o dzieło podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu; 2. naruszenie innych przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji Organu I instancji. Wskazując na powyższe zarzuty Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji I instancji oraz zasądzenie na jej rzecz od organu odwoławczego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 roku, poz. 2107), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy – ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity Dz. U z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej jako "p.p.s.a."). Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że zasługuje ona na uwzględnienie, bowiem zaskarżone decyzje dotknięte są naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy a także prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Kwestią sporną pomiędzy stronami jest ocena charakteru prawnego umowy zawartej pomiędzy skarżącą a uczestnikiem w dniu 14 września 2015 r., zatytułowanej przez strony "umową o dzieło", której przedmiotem było przeprowadzenie szkolenia "Pomoc publiczna w jednostkach samorządu terytorialnego", a która to umowa, zdaniem organów, jest umową o świadczenie usług, a nie umową o dzieło. Przesądzenie natomiast, z jaką umową mamy do czynienia, determinuje z kolei zasadność rozstrzygnięcia organów odnośnie podlegania przez uczestnika obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania na rzecz Płatnika pracy na jej podstawie. Zgodnie bowiem z art. 66 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które zostały wymienione w tym przepisie. Należą do nich m.in. osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osoby z nimi współpracujące (art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach). Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r., poz. 300 ze zm.; dalej: ,,ustawa o systemie ubezpieczeń") stwierdza wprost w art. 6 ust. 1 pkt 4 rozdziału 2, regulującego "Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym", że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają (...) osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są m. in. osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia (...). Brzmienie tego przepisu jednoznacznie wskazuje, że chodzi tu o tą samą kategorię osób, podlegających ubezpieczeniu społecznemu, a tym samym kwalifikujących się do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym. W myśl art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający. W świetle art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Stosownie natomiast do art. 13 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń, obowiązkowo ubezpieczeniom tym (społecznym) podlegają osoby wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy - od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy. Uznanie zatem, iż sporna umowa nie stanowiła umowy o dzieło, uregulowanej w art. 627 i nast. K.c., lecz umowę świadczenia usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu (art. 750 K.c.) oznacza, że Strona, jako płatnik składek, była zobowiązana do obliczania i pobierania składek z dochodu ubezpieczonego (Zainteresowanego) oraz ich odprowadzania – na podstawie art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach. Skoro zatem, w myśl art. 66 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają te osoby, które spełniają warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi, kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia zaistniałego miedzy stronami sporu, miała niewątpliwie podnoszona w skardze kwestia różnych sytuacji prawnej osób - wykładowców, ocenianych przez ZUS (a następnie przez sądy powszechne) i Prezesa NFZ (a następnie sądy administracyjne). W tym zakresie Skarżąca wskazywała bowiem, że analogiczną kwestię podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzonych na rzecz Skarżącej wykładów zajął się wcześniej Sąd Apelacyjny w K., który wyrokiem z dnia [...] września 2018 r. w sprawie o sygn. akt [...] oddalił apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C.. Sąd Apelacyjny w K. w pełni podzielił stanowisko Skarżącej dotyczące kwalifikacji prawnej umów zawieranych z osobami prowadzącymi szkolenia i skutków tychże umów w zakresie ubezpieczeń społecznych, tj. braku obowiązku składkowego. Jak stwierdzono w uzasadnieniu wyroku: " (...) skoro ustawodawca w art. 1 ust. 4 ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych nałożył na izby obowiązek przeprowadzania specjalistycznych szkoleń celem zapewnienia prawidłowego stosowania prawa w jednostkach podległych nadzorowi izby, to nie ma postaw, aby kwestionować możliwości osiągnięcia takiego rezultatu niematerialnego w przypadku prowadzenia specjalistycznych szkoleń przez wykładowców legitymujących się wysokimi kwalifikacjami". Co prawda powoływany wyżej wyrok Sądu Apelacyjnego w K. nie dotyczy osoby Uczestnika postępowania, ale wskazuje na szereg innych wykładowców, którzy zawierali z [...] w K. analogiczne umowy o dzieło w postaci przygotowania i wygłoszenia wykładu naukowego. W tym miejscu należy przywołać wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 lutego 2020 r. o sygn. akt: II GSK 1211/19 oraz II GSK 873/19. W sprawach tych Naczelny Sąd Administracyjny, odnosząc się do przedłożonych przez stronę wyroków Sądu Apelacyjnego w W. dotyczących analogicznych stanów faktycznych, a odmiennie ocenionych prawnie przez ten Sąd niż przez Prezesa NFZ, uznał za priorytetowe ustalenia dokonane przez sąd cywilny. W ocenianym przez NSA przypadku Sąd Apelacyjny stwierdził , że sporne umowy nie miały charakteru umów o świadczenie usług, do których stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu cywilnego o zleceniu, lecz miały - zgodnie z nazwą, charakter umów o dzieło w rozumieniu art. 627 k.c. W konsekwencji NSA uznał, że omawiane wyroki sądu cywilnego ukształtowały sytuację prawną Skarżącej w zakresie obowiązku ubezpieczenia emerytalnego, rentowego i wypadkowego. Wartość ta - zdaniem NSA - nie może być w obecnie rozpatrywanej sprawie obojętna z punktu widzenia oceny analogicznych okoliczności faktycznych z perspektywy tych samych kryteriów pozostających w sferze prawa cywilnego. Dlatego, zdaniem NSA: "poszanowanie dla wynikającej z art. 8 § 1 k.p.a. zasady pogłębiania zaufania do organów państwa wymaga, by w postępowaniu w przedmiocie objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego organy Narodowego Funduszu Zdrowia, ani kontrolujące ich działalność sądy administracyjne, nie dokonywały odmiennej kwalifikacji umowy od przyjętej przez sąd powszechny w wyniku rozpatrzenia apelacji". Dlatego też na gruncie niniejszej sprawy Sąd, przyjmując za decydującą w zasadą wynikającą z treści art. 8 k.p.a., stwierdził wadliwość wydanych w niniejszej sprawie decyzji, podzielając zarzuty skargi w tym zakresie. Zdaniem Sądu w demokratycznym państwie prawa nie powinno być tak, że tożsame albo bardzo zbliżone stany faktyczne są różnie oceniane przez różne sądy (powszechne i administracyjne). Podobny pogląd został wyrażony w wyroku WSA w Warszawie z dnia 17 września 2020 r. o sygn. akt VI SA/Wa 140/20 oraz w wyroku z dnia 16 grudnia 2020 roku sygn. akt VI SA/Wa 1965/20. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy kwestie te powinny być uwzględnione przez organy NFZ. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł jak w wyroku. O kosztach postępowania Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozstrzygnął na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 w związku z art. 209 p.p.s.a. oraz w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265) zasadzając od Prezesa NFZ na rzecz Skarżącej kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Nadmienić należy, że sprawa została rozpoznana zgodnie z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020r. poz. 374 ze zm,), na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów.