VI SA/Wa 2244/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz po rozpoznaniu w dniu 10 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. H. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 27 lipca 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. H. na decyzję Krajowej Rady Doradców Podatkowych z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy doradców podatkowych p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 27 lipca 2018 r. A. H. (dalej też jako skarżący) wniósł w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z podanych przez skarżącego w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy informacji wynikało, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe razem z żoną i pięciorgiem dzieci, w tym trzema małoletnimi i dwoma studiującymi. Skarżący oświadczył, że jest osobą bezrobotną, natomiast jego żona prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochód w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Ponadto skarżący wskazał, iż pobiera świadczenie "500+" w wysokości [...] zł miesięcznie oraz że zobowiązany jest do spłaty kredytu hipotecznego i kredytu mieszkaniowego, których raty wynoszą łącznie [...] zł miesięcznie. Mając na uwadze, iż oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz przedstawione dokumenty były niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni poprzez nadesłanie: a) zeznania podatkowego za rok 2017 skarżącego i żony skarżącego, ewentualnie zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodu uzyskanego w tym okresie, b) dokumentów wskazujących wysokość dochodów uzyskanej przez żonę skarżącego w roku 2018 z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (w zależności o formy opodatkowania np. ostatni PIT-5, kopie księgi przychodów i rozchodów, ewidencji przychodów), c) wyciągów z posiadanych przez skarżącego i żonę skarżącego oraz syna skarżącego K. H. oraz córki skarżącego A. H. z okresu ostatnich trzech miesięcy (w przypadku, jeśli takie rachunki posiadają, jeżeli skarżący ani członkowie rodziny skarżącego nie posiadają rachunków bankowych, zobowiązać skarżącego do złożenia stosownego oświadczenia), d) udokumentowania sytuacji finansowej syna skarżącego K. H. oraz córki skarżącego A. H.: w przypadku wykonywania pracy zarobkowej - przedstawienia zaświadczenia pracodawcy wskazującego wysokości wynagrodzenia lub zaświadczenia właściwego Urzędu Pracy o posiadanym statusie osoby bezrobotnej, natomiast w przypadku pobierania nauki - przedstawienia odpowiedniego zaświadczenia szkoły/uczelni, e) dokumentów potwierdzających wskazane w rubryce 11 urzędowego wniosku o przyznanie prawa pomocy zobowiązania kredytowe skarżącego, f)) oświadczenia, czy skarżący jest zarejestrowany w ewidencji osób bezrobotnych (jeśli tak, to zobowiązać skarżącego do przedłożenia stosownego zaświadczenia z właściwego powiatowego urzędu pracy ze wskazaniem ewentualnego okresu pobierania zasiłku), Wezwanie zostało doręczone na adres skarżącego w dniu 26 czerwca 2018 r. Skarżący żądanych dokumentów nie przedstawił, nie udzielił również żadnych wyjaśnień dotyczących jego sytuacji majątkowej. Mając na uwadze powyższe informacje, starszy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 27 lipca 2018 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W dniu 1 sierpnia 2018 r. wpłynęły do Sądu dokumenty skarżącego – zeznanie podatkowe skarżącego i jego małżonki za 2017 r., wyciągi z rachunku bankowego małżonki skarżącego za miesiące kwiecień – czerwiec 2018 r., umowa kredytu mieszkaniowego, oświadczenie skarżącego o wspólnym rachunku w banku [...], na którym nie posiada środków finansowych, informacja o tym, że skarżący nie jest zarejestrowany w ewidencji osób bezrobotnych oraz kopia projektu [...], który jest źródłem dochodu skarżącego w wysokości [...] złotych netto miesięcznie oraz informacje dotyczące studiujących dzieci skarżącego. W dniu 25 września 2018 r. wpłynął do Sądu sprzeciw skarżącego od ww. postanowienia, w którym podniósł on, że nadesłał dokumenty obrazujące jego sytuację majątkową. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnić należy, że skarżący w terminie przedłożył dokumenty obrazujące jego sytuację majątkową, tj. w dniu 10 lipca 2018 r., jednakże na skutek opieszałego działania Poczty Polskiej wpłynęły one do Sądu w dniu 1 sierpnia 2018 r., już po wydaniu przez referendarza sądowego postanowienia z 27 lipca 2018 r. Sąd rozpoznający sprzeciw zobowiązany był zatem do ich zbadania i oceny, czy skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postepowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Treść art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, zwanej dalej jako: "p.p.s.a.") wskazuje, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy ma więc na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem stronom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zawarta w przepisach ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi regulacja prawa pomocy, stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o przyznanie prawa pomocy uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy. Inicjatywa dowodowa, zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy, ciąży na stronie, (vide: postanowienie NSA z dnia 26.09.2013 r., sygn. akt II OZ 792/13, postanowienie NSA z dnia 16.02.2012 r., sygn. akt I FZ 26/12, postanowienie NSA z dnia 28.01.2013 r., sygn. akt II FZ 29/13, postanowienie NSA z dnia 16.05.2013 r., sygn. akt I FZ 101/13, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Umożliwia to konstrukcja art. 255 p.p.s.a., a zastosowanie tej normy, poprzez wezwanie strony o przedłożenie dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, stanowi rodzaj uzupełniającego postępowania dowodowego, dzięki któremu wydane orzeczenie opierać się będzie o zasadę prawdy materialnej. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd uznał, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy (k. 30-32 akt) wynika, że skarżący dysponuje stałym miesięcznym dochodem w wysokości [...] zł netto, małżonka skarżącego osiąga dochód [...] zł netto. Skarżący wskazał także, iż pobiera świadczenie "500+" w wysokości [...] zł miesięcznie oraz że zobowiązany jest do spłaty kredytu hipotecznego i kredytu mieszkaniowego, których raty wynoszą łącznie [...] zł miesięcznie. Ponadto wraz z żoną są właścicielami [...], na które wraz z małżonka zaciągnął kredyt, dokonując wpłaty własnej w łącznej wysokości ok. [...] zł. Trzeba zatem zaznaczyć, iż skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości, które nie służą mu do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Stąd też w pełni znajduje tutaj zastosowanie linia orzecznicza Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którą posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy, zwłaszcza kiedy ich wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu (vide: postanowienie NSA z dnia 25.02.2016 r., sygn. II GZ 103/16 i orzecznictwo tam przywołane, publikator bez zmian). To od wnioskodawcy zależy bowiem, w jaki sposób gospodaruje swymi aktywami, w tym majątkiem nieruchomym i czy podejmuje czynności w celu uzyskania z niego dochodów (postanowienie NSA z dnia 03.02.2016r. , sygn. I FZ 485/15). Skarżący spłaca też kredyt, którego rata, zgodnie z nadesłanymi dokumentami wynosi [...] zł. miesięcznie, jednakże prywatnoprawne zobowiązania nie mają natomiast pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zaliczają się również koszty prowadzenia postępowania przed sądami administracyjnymi (vide: postanowienie NSA z dnia 17.02.2016r., sygn. akt I GZ 17/16 i orzecznictwo tam przywołane, publikator bez zmian). Podkreślić też wypada, że banki dopuszczają możliwość odroczenia raty czy też przerwy w spłacie rat, co pozwala na uzyskanie środków na opłacenie kosztów związanych z postępowaniem. Sąd wskazuje również, że skarżący nadesłał wyciągi z rachunku bankowego, jednakże należącego do jego małżonki, A. H., a nie złożył oświadczenia, iż sam nie jest właścicielem innego rachunku bankowego, wyjaśniając jedynie, że wraz z żoną są właścicielami rachunków złotówkowego i dewizowego, na których nie posiadają żadnych środków. Jednocześnie dołączył wyciąg z taryfy prowizji i opłat bankowych [...] (k. 72 akt), które jak wynika już chociażby z tego wyciągu jest prowadzone dla klientów o wysokich dochodach (systematyczne wpływy na rachunek około [...]zł). Co do sytuacji materialnej należy zauważyć, że z nadesłanych kopii PIT małżonki skarżącego, w 2017 r. i czerwcu 2018 r. osiągnęła ona wysoki przychód, pomniejszony o wysokie koszty jego uzyskania (k. 47, 50 akt). Jednocześnie wyjaśnienia wymaga, że badając sytuację majątkową w przypadku działalności gospodarczej, Sąd bierze pod uwagę przychód a nie dochód. W konsekwencji uwzględniając powyżej wskazane okoliczności faktyczne niniejszej sprawy, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie mógł zostać uwzględniony, gdyż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Prawo pomocy jest instytucją o charakterze wyjątkowym, która ma służyć przede wszystkim osobom ubogim, które nie mają stałego źródła dochodu. Natomiast skarżący nie jest osobą ubogą, gdyż dysponuje wraz z małżonką stałymi miesięcznymi dochodami oraz jest współwłaścicielem kilku nieruchomości. W realiach niniejszej sprawy skarżący bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, jest obiektywnie w stanie ponieść wydatki związane z ewentualnymi kosztami postępowania, które na obecnym etapie wynoszą 200 złotych. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.