VI SA/Wa 2680/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Magdalena Maliszewska po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu T. K. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 stycznia 2014r. sygn. akt VISA/Wa 2680/13 w sprawie ze skargi T. K. na postanowienie Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia: odmówić skarżącemu T. K. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. VI SA/Wa 2680/13 UZASADNIENIE Skarżący T. K. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z podanych przez skarżącego w formularzu informacji wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe razem z żoną i dwojgiem małoletnich dzieci. W rubryce 10 formularza, zatytułowanej "Dochody", skarżący oświadczył, iż osiąga miesięczny dochód w wysokości 3.000 zł. brutto z tytułu umowy o pracę, a jego małżonka z takiego samego tytułu - dochód w wysokości 2.115 zł. brutto. W uzasadnieniu wniosku podkreślił, że jako osoba fizyczna pełni rolę organu prowadzącego szkoły niepubliczne dla osób dorosłych. Jedyne źródło ich finansowania stanowi dotacja podmiotowa udzielana przez jednostki samorządu terytorialnego, przy czym słuchacze nie ponoszą żadnych kosztów. Jednakże środki pochodzące z dotacji mogą być wydatkowane wyłącznie na bieżącą działalność szkół. Szkoły natomiast nie generują żadnego przychodu i stąd właśnie wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. Mając na uwadze, iż oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, na podstawie zarządzenia referendarza sądowego skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni poprzez nadesłanie: a) zeznań podatkowych za 2012 r. skarżącego i jego małżonki, ewentualnie zaświadczeń z właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodów uzyskanych w tym okresie, b) zaświadczeń pracodawców: skarżącego i jego żony potwierdzających wysokość wynagrodzeń miesięcznych podanych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, c) dokumentu potwierdzającego zaprzestanie (wykreślenie, zawieszenie) prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej pod nazwą C., a w przypadku kontynuowania działalności gospodarczej, zobowiązać skarżącego do przedłożenia dokumentu wskazującego na wysokość dochodu osiągniętego w 2012 i 2013 r. z tytułu prowadzenia tej działalności, d) wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego małżonkę rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (jeżeli skarżący ani jego żona nie posiadają rachunków bankowych, zobowiązano skarżącego do złożenia stosownego uświadczenia), e) dokumentów potwierdzających wielkość posiadanych nieruchomości i miejsce ich położenia (np. zaświadczenia z właściwego urzędu gminy lub decyzje ustalające wysokość podatku od nieruchomości), f) oświadczenia, czy skarżący otrzymał dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych z funduszy Unii Europejskiej, jeśli tak to kiedy i w jakiej wysokości. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący przedłożył: a) wystawione przez pracodawcę żony skarżącego – W. w G. zaświadczenie, że jej dochód z tytułu zatrudnienia na stanowisku Kanclerza wynosi 2.115 zł. brutto miesięcznie, b) wystawione przez pracodawcę skarżącego – C. sp. z o. o. zaświadczenie, że jego dochód z tytułu zatrudnienia na stanowisku Prezesa Spółki wynosi 3.000 zł. brutto miesięcznie, c) zeznanie o wysokości dochodu osiągniętego przez skarżącego w 2012 r. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, z którego wynika, iż przy przychodzie na poziomie 32.444,50 zł i kosztach jego uzyskania sięgających kwoty 8.730,26 zł, osiągnął on dochód na poziomie 23.714 zł, d) zeznanie o wysokości dochodu osiągniętego przez żonę skarżącego w 2012 r. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, z którego wynika, iż przy przychodzie na poziomie 149.159,62 zł. i kosztach jego uzyskania sięgających kwoty 177.505,97 zł., poniosła stratę w wysokości 28.346,35 zł., e) oświadczenie, że nie uzyskał dopłat do gruntów rolnych, f) oświadczenie, iż pełnienie przez skarżącego funkcji organu prowadzącego szkoły niepubliczne nie jest działalnością gospodarczą. Skarżący nie przedłożył natomiast wyciągów z rachunków bankowych (swoich i żony), nie wyjaśnił także, czy jakikolwiek rachunek bankowy posiada on sam lub jego żona. Referendarz sądowy w uzasadnieniu postanowienia wskazał, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej zwanej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie natomiast do treści art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte WG wniosku o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Taka właśnie sytuacja miała miejsce w sprawie niniejszej, mianowicie skarżący został wezwany do potwierdzenia stosownymi dokumentami oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, przy czym jego odpowiedź jest niepełna. Skarżący nie przedłożył bowiem wyciągów z rachunków bankowych. Jednocześnie nie oświadczył, iż ani on ani jego małżonka nie posiadają żadnych rachunków bankowych. Nie jest zatem wiadome na etapie rozpoznawania wniosku, czy skarżący i jego żona, posiadają rachunki bankowe, a jeżeli tak, to jakie operacje były wykonywane na tych rachunkach oraz jaka była wysokość salda w okresie trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skoro skarżący nie przesłał na wezwanie Sądu żądanych dokumentów w zakresie dotyczącym kwestii posiadanych rachunków bankowych i dokonywanych na nich operacji, to nie można ustalić, czy wypełnia on przesłanki art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zaznaczył, że skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów dotyczących prowadzenia przez niego działalności gospodarczej, podczas gdy przedłożone do akt sprawy zeznanie podatkowe za 2012 r. wskazuje, iż taką działalność skarżący prowadzi. Z uzasadnienia wniosku oraz złożonego oświadczenia wynika bowiem, że skarżący w istocie zmierza do wykazania, iż skoro cała działalność polegająca na prowadzeniu szkoły niepublicznej pokrywana jest z dotacji podmiotowej udzielanej przez jednostki samorządu terytorialnego, to oznacza, że szkoły nie generują żadnego przychodu i stąd zasadnym jest właśnie wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. Taka argumentacja skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. W świetle definicji działalności gospodarczej, zawartej w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych, prowadzenie niepublicznych szkół, o których mowa w ustawie o systemie oświaty, jest rodzajem aktywności określonej jako działalność podjęta w celu zarobkowym, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. W konsekwencji w przypadku podmiotu prowadzącego szkołę niepubliczną, będącego osobą fizyczną, otrzymane przez niego dotacje na jej prowadzenie, są kwalifikowane jako przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej, zwolniony jednakże od podatku dochodowego na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 129 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Dotacja, jaką otrzymuje szkoła, ma charakter dotacji przedmiotowej, zgodnie z ustawą o finansach publicznych. Ma ona na celu przede wszystkim finansowanie wydatków bieżących, a więc wydatków bezpośrednio związanych z funkcjonowaniem szkoły, tj. wydatków związanych z wynagrodzeniami pracowników, naliczanymi od nich składkami, a także wydatków związanych z realizacją statutowych zadań. Przy czym kluczową kwestią, co do której skarżący w ogóle się nie wypowiedział, jest to, czy skarżący jako organ założycielski pobiera wynagrodzenie za prowadzenie szkół bezpośrednio z otrzymywanej dotacji przedmiotowej. Oczywistym jest przecież, że prowadzenie szkoły niepublicznej wymaga przedsięwzięcia szeregu działań w celu stworzenia struktury organizacyjno-prawnej szkoły takich jak: zapewnienie sal i budynków do prowadzenia zajęć, zakup wyposażenia i niezbędnych pomocy dydaktycznych, zawieranie umów z nauczycielami i innymi osobami współpracującymi ze szkołami oraz sprawowanie nadzoru nad ich funkcjonowaniem. Irrelewantnym jest w tym przypadku podnoszona przez skarżącego okoliczność, że nie może przeznaczyć na koszty sądowe środków otrzymywanych z dotacji na prowadzenie szkoły. Istotnym jest natomiast, czy to on, jako podmiot prowadzący, pobiera wynagrodzenie za prowadzenie szkół bezpośrednio z otrzymywanej dotacji przedmiotowej i ewentualnie na jakim poziomie kształtuje się to wynagrodzenie. Skarżący nie przedłożył także żadnych dokumentów odnośnie kwestii prowadzenia działalności gospodarczej przez jego żonę, podczas gdy z treści złożonego przez nią zeznania podatkowego za 2012 r. wynika, że taką działalność prowadzi; co więcej uzyskuje z tego tytułu znaczny przychód (na poziomie 149.159,62 zł. w 2012 r.). Samo odnotowanie straty za 2012 r. nie przesądza zarazem o niemożności pokrycia kosztów sądowych. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 25 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 10/10, publ. LEX nr 591133, w przypadku przedsiębiorców, a do takich należy małżonka skarżącego, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Jednakże w przedmiotowej sprawie najistotniejszy jest fakt, iż skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów obrazujących skalę dochodów uzyskiwanych przez jego żonę w 2013 r. Tak więc nie wiadomo, jaki dochód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej osiągnęli w 2013 r. skarżący i jego małżonka. Referendarz wskazał również, że fakt niedopełnienia obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia oraz dokumentów uzasadniało odmowę przyznania prawa pomocy (tak też wynika z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 września 2009 r., sygn. akt I OZ 895/09, publ. LEX nr 612997). Zawarte w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (tak J. P. Tamo - "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw, w którym wskazał, że pragnie zwrócić uwagę na fakt dotyczący ilości postępowań prowadzonych przez Narodowy Fundusz Zdrowia w związku z dokonaną po kilku latach zmianą interpretacji prawa przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w zakresie oceny dopuszczalności umów o dzieło na prowadzenie wykładów. W stosunku do jego osoby w/w postępowań będzie blisko pół tysiąca, z czego nieuchronnie w jego przekonaniu, zdecydowana większość spraw znajdzie swój finał Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie. Wniesienie takiej ilości wymaganych opłat sądowych spowoduje niewątpliwie bardzo znaczący uszczerbek utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny, dlatego też zwraca się z prośbą o zrozumienie jego złożonej sytuacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej p.p.s.a. stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób prawnych przyznanie prawa pomocy następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Stosownie do treści art. 252 § 1 p.p.s.a. strona postępowania, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, zobowiązana jest do złożenia oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona zobowiązana jest na wezwanie złożyć, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów (art. 255 p.p.s.a.). Z regulacji zawartej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wynika również, iż to na wnioskodawcy – skarżącym, spoczywa ciężar wykazania, udowodnienia i przedstawienia w sposób przekonujący, że nie ma on dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów niniejszego postępowania. Tym samym rozstrzygnięcie wniosku zależy w gruncie rzeczy tylko od tego, co zostało przez skarżącego dowiedzione. Sąd ponownie przeanalizował dokumentację nadesłaną przez skarżącego i stwierdził, że bezsprzecznie wynika z niej, iż skarżący w ogóle się nie wypowiedział, czy jako organ założycielski pobiera wynagrodzenie za prowadzenie szkół bezpośrednio z otrzymanej dotacji przedmiotowej. Skarżący nie przedłożył także żadnych dokumentów odnośnie kwestii prowadzenia działalności gospodarczej przez jego żonę, podczas gdy z treści złożonego przez nią zeznania podatkowego za 2012 r. wynika, że taką działalność prowadzi; co więcej uzyskuje z tego tytułu znaczny przychód (na poziomie 149.159,62 zł w 2012 r.). Samo odnotowanie straty za 2012 r. nie przesądza zarazem o niemożności pokrycia kosztów sądowych. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 25 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 10/10, publ. LEX nr 591133, w przypadku przedsiębiorców, a do takich należy małżonka skarżącego, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować czy też, w ogóle je wyeliminować. Jednakże w rozpoznawanej sprawie najistotniejszy jest fakt, że skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów obrazujących skalę dochodów uzyskiwanych przez jego żonę w 2013 r. Tak więc nie wiadomo, jaki dochód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej osiągnęli w 2013 r. skarżący i jego małżonka. Nadto z uwagi na zasadę prowadzenia postępowania bez zbędnej zwłoki, Sąd odstąpił od ponownego wzywania skarżącego do nadesłania dokumentu wskazującego na wysokość osiągniętego dochodu (poniesionej straty) – np. odpisu Księgi przychodów i rozchodów. Sąd uznał bowiem, że - skoro skarżący wnosząc sprzeciw nie załączył do niego wymaganego dokumentu, to kolejne wezwanie w tym zakresie będzie bezzasadne tym bardziej, że skarżącego w niniejszym postępowaniu reprezentuje profesjonalny pełnomocnik. Sąd mając na uwadze powyższe ustalenia stwierdza, że nie wynika z nich, jaka jest rzeczywista kondycja finansowa skarżącego, której przedstawienie było konieczne dla ustalenia, czy faktycznie powinien być zwolniony z wpisu od skargi. Skarżący nie wykazał tym samym, że nie ma dostatecznych środków na opłacenie skargi w kwocie 100 złotych. Sąd nie może więc przyznać prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Owa pomoc stanowi bowiem wsparcie państwa dla podmiotów, które z powodu braku środków finansowych zostały by pozbawione prawa do sądu. Pomoc ta pochodzi ze środków budżetu państwa, zatem jej przyznawanie musi i może nastąpić tylko w niewątpliwie uzasadnionych przypadkach, a w niniejszej sprawie Sąd takowe wątpliwości powziął, gdyż - jak już podniósł, nie był w stanie prześledzić rzeczywistej kondycji finansowej skarżącego. W tej sytuacji, podnoszona przez skarżącego okoliczność, że w pewnej perspektywie czasowej spodziewa się znacznej ilości postępowań sądowych. nie ma w tej sprawie znaczenia. Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu, brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego, bowiem nie dowiódł on, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, które dotyczą prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Nie wykazał przy tym, że nie posiada dostatecznych środków na uiszczenie wpisu sądowego od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi 100 złotych. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.