VI SA/Wa 269/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Nowecki Sędziowie Asesor WSA Joanna Kruszewska – Grońska (spr.) Sędzia WSA Pamela Kuraś - Dębecka Protokolant st. sekr. sąd. Jarosław Kielczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 maja 2018 r. sprawy ze skargi K. N.V. z siedzibą w E., Holandia na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia patentu 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz K. N.V. z siedzibą w E., Holandia kwotę 2217 (dwa tysiące dwieście siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z [...] grudnia 2017 r. Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: "organ", "UP RP"), na podstawie art. 24 oraz art. 245 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2013 r., poz. 1410 ze zm., dalej: "p.w.p."), po ponownym rozpatrzeniu sprawy na skutek wniosku K. N.V. z siedzibą w [...], Holandia (dalej: "skarżący") o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] kwietnia 2017 r. o odmowie udzielenia skarżącemu patentu na wynalazek nr [...] pt. "Nośnik zapisu i urządzenie do skanowania nośnika zapisu", zgłoszonego do ochrony w dniu [...] marca 2002 r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ na wstępie opisał korespondencję skarżącego z UP RP w toku postępowania. W tym zakresie wskazał na pismo z 3 sierpnia 2017 r., w którym organ poinformował skarżącego o braku możliwości udzielenia patentu na zgłoszone rozwiązanie oraz wezwał go do "ustosunkowania się do opinii" UP RP i "ewentualnego nadesłania uzupełniających wyjaśnień". Następnie organ przedstawił stanowisko skarżącego zaprezentowane w piśmie z 4 grudnia 2017 r. (stanowiącym odpowiedź na wezwanie organu z 3 sierpnia 2017 r.). W dalszej kolejności organ wskazał, że w decyzji wydanej w I instancji uznał, że przedmiot zgłoszenia nie jest wynalazkiem. Skarżący nie zgadza się z tym stanowiskiem, domagając się "przyjęcia do oceny techniczności rozwiązania stosowania innego podejścia metodologicznego niż ma UP RP, wzorowania się na metodyce EUP, a w przepadku jej niestosowania ciągłego wyjaśniania dlaczego tego się nie robi." Organ podniósł, iż wielokrotnie wyjaśniał skarżącemu brak podstaw prawnych dla jego żądań, a "ponieważ te kontrowersje trwają już dość długo, spory mają swoje odzwierciedlenie w piśmiennictwie i orzecznictwie sądowym, które w przeważającej części przyznają rację poglądom UP RP". Następnie organ zacytował fragment artykułu dr Igi Bałos pt. "Przepisy dotyczące formułowania zastrzeżeń patentowych a orzecznictwo sądów administracyjnych" (opubl. w Monitorze Prawniczym nr 11 z 3 czerwca 2017 r.), przytoczył pogląd prof. Aurelii Nowickiej przedstawiony w artykule pt. "Praktyka Europejskiego Urzędu Patentowego a krajowe systemy patentowe" (stanowiącym materiał na 32. Seminarium Rzeczników Patentowych Szkół Wyższych, Cedzyna, wrzesień 2013 r.) oraz powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: "NSA") z 9 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 2672/15, w którym Sąd ten zaaprobował stanowisko UP RP, w myśl którego "na badanie charakteru technicznego należy patrzeć >>przez pryzmat bezpośredniego oddziaływania na materię (lub materialną postać rozwiązania), a nie przez pryzmat rozwiązywanego problemu lub skutku (dalszego efektu) rozwiązania<<" (orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń na stronie NSA: orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto UP RP odniósł się do historii rozwoju technologii, polemizując z tezą skarżącego odnośnie początków tego rozwoju. W końcowej części decyzji organ zacytował fragment "Poradnika Wynalazcy" pod red. A. Pyrży (II wydanie, KIG – UP RP 2009, s.112-113, III wydanie, UP RP 2017, s.120-121) dotyczący kwestii niepatentowania cech funkcjonalnych zgłoszeń wynalazków. W konkluzji organ posumował: "Wobec powyżej zreferowanego stanu faktycznego odnośnie oceny patentowalności rozwiązania ze zgłoszenia [...] należy uznać, że przedmiot zgłoszenia nie jest wynalazkiem. A zatem dokonana przez UPRP analiza była prawidłowa." W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący wniósł o jej uchylenie w całości oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucił: 1. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 24 p.w.p. poprzez błędną wykładnię wywodzonego z tego przepisu, pojęcia "technicznego charakteru rozwiązania", polegającą na: przyjęciu, że charakter techniczny rozwiązania związany jest z bezpośrednim oddziaływaniem tego rozwiązania na materię lub jest związany z materialną postacią tego rozwiązania, z pominięciem m.in. rozważań dotyczących zdolności patentowej rozwiązań, których charakter techniczny jest związany z pośrednim oddziaływaniem na materię oraz z faktem, że rozwiązanie rozwiązuje problem techniczny lub powoduje dalszy skutek techniczny, w tym wynalazków implementowanych za pomocą komputera, i w konsekwencji uznania przez UP RP, iż przedmiot zgłoszenia nr [...] nie jest wynalazkiem, 2. naruszenie przepisów Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: i) art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zw. art. 24 p.w.p. poprzez uniemożliwienie skarżącemu, w konsekwencji stosowanej wykładni pojęcia "technicznego charakteru rozwiązania", uzyskania ochrony patentowej w procedurze krajowej toczącej się przed UP RP, na wynalazek, który ma pośredni wpływ na materię i posiada charakter techniczny, ponieważ rozwiązuje problem techniczny lub powoduje dalszy skutek techniczny, przy jednoczesnym dopuszczeniu do występowania w obrocie prawnym na terytorium Polski patentów dotyczących rozwiązań, które mają pośredni wpływ na materię, udzielonych przez Europejski Urząd Patentowy (dalej: "EUP"), co stanowi naruszenie zasady równości oraz sprawiedliwości społecznej, ii) art. 64 ust. 2 Konstytucji RP w zw. art. 24 p.w.p. poprzez uniemożliwienie skarżącemu, w konsekwencji stosowanej wykładni pojęcia "technicznego charakteru rozwiązania", uzyskania ochrony patentowej w procedurze krajowej toczącej się przed UP RP, na wynalazek, który ma pośredni wpływ na materię i posiada charakter techniczny, ponieważ rozwiązuje problem techniczny lub powoduje dalszy skutek techniczny, przy jednoczesnym dopuszczeniu do występowania w obrocie prawnym na terytorium Polski patentów dotyczących rozwiązań, które mają pośredni wpływ na materię, udzielonych przez EUP, co stanowi naruszenie zasady równej ochrony w zakresie własności i innych praw majątkowych. W uzasadnieniu skargi skarżący – przed przystąpieniem do rozwinięcia poszczególnych zarzutów skargi – wskazał, że decyzja została sporządzona w sposób niezwykle chaotyczny, co mogłoby stanowić podstawę zarzutu naruszenia art. 8 § 1 oraz art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.; dalej: "k.p.a."). Nadto organ w zaskarżonej decyzji zawarł wiele twierdzeń, które nie mają potwierdzenia w stanie faktycznym niniejszej sprawy. Jednakże znając stanowisko organu w sprawie interpretacji art. 24 p.w.p., skarżący nie zdecydował się podnieść zarzutów naruszenia przepisów postępowania. W odpowiedzi na skargę UP RP wniósł o oddalenie skargi jako bezzasadnej, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Jednocześnie organ wniósł o zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego i przedstawienie Trybunałowi Sprawiedliwości Unii Europejskiej trzech pytań prejudycjalnych, których propozycje przedstawił. U podstaw sformułowania tych pytań legły wątpliwości organu, w jakim stopniu dokonywana przez EUP wykładnia Europejskiej Konwencji Patentowej (zwłaszcza jej art. 52 ust. 1) powinna być uwzględniana przez państwa członkowskie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Rozpoznając sprawę Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 24 p.w.p. patenty są udzielane - bez względu na dziedzinę techniki – na wynalazki, które spełniają następujące kryteria: - są nowe, - posiadają poziom wynalazczy, - nadają się do przemysłowego stosowania. W myśl art. 25 p.w.p. wynalazek uważa się za nowy, jeśli nie jest on częścią stanu techniki. Przez stan techniki rozumie się wszystko to, co przed datą, według której oznacza się pierwszeństwo do uzyskania patentu, zostało udostępnione do wiadomości powszechnej w formie pisemnej lub ustnego opisu, przez stosowanie, wystawienie lub ujawnienie w inny sposób. Natomiast stosownie do treści art. 26 p.w.p. wynalazek uważa się za posiadający poziom wynalazczy, jeżeli nie wynika on w sposób oczywisty ze stanu techniki, co oznacza, że nawet znawca w danej dziedzinie nie będzie mógł odtworzyć tego wynalazku bez dokonań twórczych, w sposób zawodowo rutynowy dojść do zastrzeganego rozwiązania. W niniejszej sprawie UP RP uznał, że zgłoszenie [...] nie jest rozwiązaniem technicznym, jednakże skład orzekający w tej sprawie nie aprobuje tego stanowiska, ponieważ nie zostało ono należycie uzasadnione. Przede wszystkim, na co skarżący zwrócił uwagę w skardze, zaskarżona decyzja jest bardzo chaotyczna w swej treści, stanowi raczej polemikę ze stanowiskiem strony skarżącej, w której przeważają cytaty fragmentów orzeczeń i poglądów doktryny. Natomiast brak w tym rozstrzygnięciu odniesienia do stanu faktycznego niniejszej sprawy. W konsekwencji organ nie wyjaśnił, jakie konkretnie powody legły u podstaw odmowy przyznania technicznego charakteru zgłoszonemu wynalazkowi. Sąd orzekający w tej sprawie stoi na stanowisku, iż zgłoszony wynalazek powinien dotyczyć konkretnego rozwiązania z określonej dziedziny techniki. Przepisy art. 33 ust. 1 i ust. 3 p.w.p. odsyłają się do: "dziedziny techniki, której wynalazek dotyczy", "przedstawienia w sposób szczegółowy przedmiotu rozwiązania", "określenia zastrzeganego wynalazku i zawartego w nim wkładu technicznego w sposób zwięzły i jednoznaczny, przez podanie cech technicznych odnoszących się do jego budowy lub składu wytworu względnie do sposobu technicznego oddziaływania na materię bądź nowego zastosowania znanego wytworu". Zatem wynalazek musi mieć techniczny charakter, co oznacza, że musi dotyczyć jakiegoś technicznego problemu i wnosić jakiś wkład techniczny do dziedziny techniki, której dotyczy. Wkład techniczny oznacza wkład do stanu wiedzy w dziedzinie techniki. Jest to zespół właściwości – cech o charakterze technicznym należących do danej dziedziny techniki. Jest to nowy i twórczy element wniesiony przez wynalazcę do stanu techniki. Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 20 kwietnia 2004 r. o sygn. akt 6 II SA 3937/02 (orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w bazie internetowej na stronie Naczelnego Sądu Administracyjnego: orzeczenia.nsa.gov.pl; ww. wyrok pod sygn. akt: II SA/Wa 3937/02), wynalazkiem jest rozwiązanie problemu przy posłużeniu się zdatnymi do opanowania siłami przyrody dla osiągnięcia przyczynowo przewidywalnego rezultatu leżącego poza sferą intelektualnego oddziaływania człowieka. Technika jest sferą działalności człowieka, której bazą teoretyczną są stosowane nauki przyrodnicze wymagające weryfikacji eksperymentalnej. Poza sferą techniki pozostają obszary działalności ludzkiej, których bazą teoretyczną są takie nauki jak matematyka, lingwistyka, programowanie wymagające wyłącznie weryfikacji logicznej. Dla oceny rozwiązania należy rozłożyć je na elementy składowe, wśród których są zarówno elementy techniczne, jak i nietechniczne. Rozwiązanie jest patentowalnym wynalazkiem, o ile w obszarze technicznym jest przynajmniej jeden nowy nieoczywisty element. Jeśli wkład wynalazczy leży wyłącznie w obszarze nietechnicznym, rozwiązanie należy uznać za niepatentowalne. Według § 32 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 września 2001 r. w sprawie dokonywania i rozpatrywania zgłoszeń wynalazków i wzorów użytkowych (Dz. U. Nr 102, poz. 1119 ze zm.) prowadząc badania, Urząd Patentowy: 1) nie uznaje przedmiotu zgłoszenia za wynalazek, w szczególności w przypadkach określonych w art. 28 ustawy oraz w przypadku gdy nie została określona funkcja, jaką spełnia sekwencja lub częściowa sekwencja genu, 2) nie uznaje przedmiotu zgłoszenia za nowy wynalazek, jeżeli może wskazać dowody, w świetle których wszystkie cechy rozwiązania bądź wariantu rozwiązania ujętego w zgłoszeniu, uwzględnione łącznie, obejmują stan techniki i nie charakteryzują się uzyskaniem nieoczekiwanego skutku, 3) nie uznaje przedmiotu zgłoszenia za rozwiązanie posiadające poziom wynalazczy, jeżeli może wskazać dowody określające stan techniki w zakresie uzasadniającym stwierdzenie, że realizacja lub stosowanie wynalazku wynika bezpośrednio z tego stanu, przy uwzględnieniu przeciętnej wiedzy właściwej dla znawcy danej dziedziny techniki, 4) nie uznaje przedmiotu zgłoszenia za rozwiązanie nadające się do przemysłowego stosowania, w szczególności jeżeli stwierdzi niemożliwość jego wykorzystania do uzyskania wytworu bądź zastosowania opisanego sposobu w sensie technicznym, 5) stwierdza, że zgłoszony wynalazek jest wyłączony spod ochrony, zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy, 6) stwierdza, że wynalazek nie został przedstawiony w sposób dostatecznie ujawniający wszystkie istotne dane potrzebne do jego zrealizowania, albo w zastrzeżeniach patentowych zgłaszający nie określił zakresu żądanej ochrony w sposób jednoznaczny przez podanie cech technicznych odnoszących się do przedmiotu zgłoszenia, o których mowa w art. 33 ust. 3 ustawy. Pojęcie rozwiązania o charakterze technicznym jest pojęciem nieostrym. Nie jest zdefiniowane ani w ustawie Prawo własności przemysłowej ani w Konwencji o udzielaniu patentów europejskich (Konwencja o patencie europejskim), sporządzonej w Monachium dnia 5 października 1973 r., zmienionej aktem zmieniającym artykuł 63 Konwencji z dnia 17 grudnia 1991 r. oraz decyzjami Rady Administracyjnej Europejskiej Organizacji Patentowej z dnia 21 grudnia 1978 r., 13 grudnia 1994 r., 20 października 1995 r., 5 grudnia 1996 r. oraz 10 grudnia 1998 r., wraz z Protokołami stanowiącymi jej integralną część (Dz.U. z 2004 r. Nr 79, poz. 737 ze zm.). Zatem interpretacja tego pojęcia zależy w dużej mierze od orzecznictwa. Nie budzi też wątpliwości, że w praktyce EUP stosowane są obecnie, znacznie bardziej liberalne kryteria oceny zdolności patentowej wynalazków realizowanych przy pomocy komputera aniżeli w początkowym okresie. Jednakże stanowisko to nie zostało zaakceptowane przez wszystkie strony Konwencji o patencie europejskim. Ponadto Rozszerzona Izba Odwoławcza w dniu 12 maja 2010 r. odmówiła rozstrzygnięcia problemu przedstawionego przez Prezesa EUP, dotyczącego wykładni wyłączenia programów komputerowych "jako takich" w kontekście kryteriów patentowalności wynalazków związanych z programami komputerowymi, pozostawiając te kwestię praktyce. Można więc wnioskować, że praktyka liberalizacji kryteriów oceny zdolności patentowej wynalazków realizowanych przy pomocy komputera nie została zaakceptowana przez wszystkie składy orzekające EUP. Zdarzają się przypadki, że na tle tych samych przepisów Konwencji zapadają rozbieżne orzeczenia EUP, a także przypadki, iż niemal identyczne zapisy Konwencji i ustaw krajowych są interpretowane, odpowiednio przez organy EUP bądź organ krajowe w odmienny sposób. Również w orzecznictwie NSA zarysował się bardziej liberalny nurt orzeczniczy dotyczący rozumienia pojęcia "techniczny charakter wynalazku" - vide orzeczenia zapadłe w sprawach o sygn. akt II GSK 85/11, II GSK 864/11, II GSK 1140/11 i II GSK 1069/11. Istnieją zatem znaczne rozbieżności w rozumieniu pojęcia techniczny charakter wynalazku. Skład orzekający uważa, że skoro pojęcie "techniczny charakter wynalazku" jest pojęciem nieostrym, to powinno być stosowane w sposób odpowiedni do zaistniałej sytuacji, jednak w niniejszej sprawie zabrakło rozważań organu w tym zakresie. UP RP nie wskazał dlaczego w realiach rozpoznawanej sprawy nie mamy do czynienia z rozwiązaniem o charakterze technicznym. Nawet jeśliby wywnioskować z chaotycznej treści decyzji, iż organ nie przyjmuje pośredniego oddziaływania na materię, czyli tak zwanego "dalszego skutku technicznego wynalazku" jako równouprawnionego z oddziaływaniem bezpośrednim na materię, przy rozpatrywaniu techniczności rozwiązania, to nie wiadomo jakie konkretnie cechy zgłoszonego wynalazku opowiadają się – według organu – za takim stanowiskiem. W ocenie Sądu, UP RP uchybił przepisom postępowania tj.: art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, odmawiając zgłoszeniu P.387333 przymiotu wynalazku bez podania konkretnych przyczyn. Twierdzenia UP RP są w tym zakresie lakoniczne, co oznacza, że organ pobieżnie, bez wnikliwej analizy odniósł się do stanowiska skarżącego i do oceny charakteru technicznego spornego wynalazku, jako przesłanki jego zdolności patentowej. Dlatego też zaskarżona decyzja UP RP nie poddaje się kontroli sądowej pod kątem oceny spełnienia przez sporny patent przesłanki technicznego charakteru. Ma rację strona skarżąca, że z treści zaskarżonej decyzji nie wynikają przyczyny odmowy uznania przedmiotu zgłoszenia za wynalazek. Organ zaniechał bowiem szczegółowego odniesienia się do charakterystyki zgłoszonego rozwiązania, w tym zastrzeżeń patentowych. Jak słusznie zauważa skarżący, dopiero szczegółowa analiza treści zaskarżonej decyzji w połączeniu z poprzedzającą ją korespondencją skarżącego z UP RP, wskazują, iż organ odmawia przedmiotowemu zgłoszeniu charakteru technicznego. Nie wiadomo jednak, jakie argumenty przemawiają za taką oceną organu. Powyższe oznacza, że UP RP nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego w zakresie techniczności spornego wynalazku, a w konsekwencji uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera pełnej analizy zdolności patentowej spornego wynalazku pod ww. kątem. Podkreślić należy, iż sąd administracyjny nie czyni własnych ustaleń w sprawie, a jedynie ocenia zaskarżony akt administracyjny pod względem jego zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi. Taka kontrola jest jednak możliwa tylko w warunkach wyczerpujących istotę zagadnień ustaleń faktycznych i prawnych dokonanych przez organ rozstrzygający sprawę. W tej zaś sprawie niezbędne jest stanowisko organu zawierające precyzyjne odniesienie do wszystkich istotnych elementów (przesłanek) dotyczących cech technicznych ujawniających istotę spornego wynalazku. Mając powyższe na względzie, należy uznać, że w toku ponownego postępowania UP RP zobowiązany będzie dokonać jeszcze raz pogłębionej analizy całego zgromadzonego dotychczas materiału dowodowego, w tym przede wszystkim szczegółowo odnieść się do przedmiotu zgłoszenia, w tym zastrzeżeń patentowych, a także sprecyzować przyczyny, dla których organ opowie się za istnieniem albo brakiem technicznego charakteru rozwiązania. Innymi słowy, organ dokona interpretacji art. 24 p.w.p. w odniesieniu do okoliczności faktycznych sprawy. W tej sytuacji należy uznać, że wskazane uchybienia formalne poczynione w toku niniejszego postępowania przez organ, uniemożliwiły Sądowi prawidłowe i pełne dokonanie oceny legalności zaskarżonej decyzji pod względem materialnoprawnym. W konsekwencji na obecnym etapie sprawy przedwczesne jest rozważanie zasadności wystąpienia do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z pytaniami prejudycjalnymi, o których mowa w odpowiedzi na skargę. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 200 w związku z art. 205 i art. 209 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).