VI SA/Wa 2807/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. K. na postanowienie Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] sierpnia 2013 roku nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia odmówić przyznania skarżącemu T. K. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z dnia 10 września 2013 r., skarżący – T. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] sierpnia 2013 roku, nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Następnie pismem z dnia 27 listopada 2013 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że skarżone przez niego postanowienie wiąże się z działalnością edukacyjną. Podał, że jako osoba fizyczna pełni rolę organu prowadzącego niepubliczne szkoły dla dorosłych o uprawnieniach szkół publicznych. Jedyne źródło ich finansowania stanowi dotacja podmiotowa udzielana przez jednostki samorządu terytorialnego, która może być wydatkowana na bieżącą działalność szkół, a słuchacze nie ponoszą żadnych kosztów. Jak wskazał skarżący, szkoły nie generują żadnego dodatkowego przychodu i stąd jego prośba o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, przy piśmie z dnia 30 grudnia 2013 r. przedłożył następujące dokumenty, a mianowicie: - wystawione przez pracodawcę żony skarżącego – W. w G. zaświadczenie, że jej dochód z tytułu zatrudnienia na stanowisku [...] wynosi 2.115 złotych brutto miesięcznie; - wystawione przez pracodawcę skarżącego – C. Sp. z o. o. zaświadczenie, że jego dochód z tytułu zatrudnienia na stanowisku Prezesa Spółki wynosi 3.000 złotych brutto miesięcznie; - zeznanie o wysokości dochodu osiągniętego przez skarżącego w 2012 roku z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, z którego wynika, iż przy przychodzie na poziomie 32.444,50 złotych i kosztach jego uzyskania sięgających kwoty 8.730,26 złotych, osiągnął on dochód na poziomie 23.714 złotych; - zeznanie o wysokości dochodu osiągniętego przez żonę skarżącego w 2012 roku z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, z którego wynika, iż przy przychodzie na poziomie 149.159,62 złotych i kosztach jego uzyskania sięgających kwoty 177.505,97 złotych, osiągnęła stratę sięgającą kwoty 28.346,35 złotych; - oświadczenie, iż nie uzyskał dopłat do gruntów rolnych; - oświadczenie, iż pełnienie przez skarżącego funkcji organu prowadzącego szkoły niepubliczne nie jest działalnością gospodarczą. Skarżący nie przedłożył natomiast wyciągów z rachunków bankowych swoich i żony. Nie wyjaśnił także, czy jakikolwiek rachunek bankowy skarżący i jego żona posiadają. Postanowieniem z dnia 24 stycznia 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 2807/13 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z dnia 17 lutego 2014 r. skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący zwrócił uwagę na ilość postępowań prowadzonych przez Narodowy Fundusz Zdrowia w związku z dokonaną zmianą interpretacji prawa przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w zakresie oceny dopuszczalności umów o dzieło na prowadzenie wykładów. Wskazał, że w stosunku do jego osoby takich postępowań będzie blisko pół tysiąca, z czego zdecydowana większość, jak podał, znajdzie finał w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie. W ocenie skarżącego, wniesienie takiej ilości opłat sądowych spowoduje bardzo znaczący uszczerbek utrzymania dla skarżącego i jego rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z przepisem art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., od postanowień wydanych na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 cyt. ustawy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw. W związku z tym należy uznać, iż właściwy do rozpatrzenia sprzeciwu jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 246 p.p.s.a. obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2008 r., sygn. akt II FZ 345/08). Dokonując zaś oceny zasadności wniosku Sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Stosownie do przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, iż może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). Jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 (niepubl.), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. W niniejszej sprawie skarżący nie przedłożył na wezwanie referendarza, a także nie dołączył do sprzeciwu wyciągów z rachunków bankowych, a także nie oświadczył, iż ani on, ani jego żona nie posiadają rachunków bankowych. Nie jest więc wiadome, czy skarżący i jego żona, posiadają rachunki bankowe, ani jakie operacje były wykonywane na tych rachunkach oraz jaka była wysokość salda w okresie trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tym samym, brak było możliwości ustalenia, czy skarżący wypełnia przesłanki art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarżący nie przedstawił ponadto żadnych dokumentów dotyczących kwestii prowadzenia przez niego działalności gospodarczej, podczas gdy z treści złożonego zeznania podatkowego za rok 2012 wynika, iż taką działalność skarżący prowadzi. Z uzasadnienia wniosku oraz złożonego oświadczenia wynika bowiem, że skarżący w istocie zmierza do wykazania, iż skoro cała działalność polegająca na prowadzeniu szkoły niepublicznej pokrywana jest z dotacji podmiotowej udzielanej przez jednostki samorządu terytorialnego, to oznacza, że szkoły nie generują żadnego przychodu i stąd zasadnym jest właśnie wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. Taka argumentacja nie znajduje jednakże uzasadnienia. W świetle definicji działalności gospodarczej, zawartej w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych, prowadzenie niepublicznych szkół, o których mowa w ustawie o systemie oświaty, jest rodzajem aktywności określonej jako działalność podjęta w celu zarobkowym, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. W konsekwencji w przypadku podmiotu prowadzącego szkołę niepubliczną, będącego osobą fizyczną, otrzymane przez niego dotacje na jej prowadzenie, są kwalifikowane jako przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej, zwolniony jednakże od podatku dochodowego na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 129) ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Dotacja, jaką otrzymuje szkoła ma charakter dotacji przedmiotowej, zgodnie z ustawą o finansach publicznych. Ma ona na celu przede wszystkim finansowanie wydatków bieżących, a więc wydatków bezpośrednio związanych z funkcjonowaniem szkoły, tj. wydatków związanych z wynagrodzeniami pracowników, naliczanymi od nich składkami, a także wydatków związanych z realizacją statutowych zadań. Kluczową kwestią, której skarżący nie wyjaśnił, jest jednak to, czy skarżący, jako organ założycielski, pobiera wynagrodzenie za prowadzenie szkół bezpośrednio z otrzymywanej dotacji przedmiotowej. Skarżący ogóle się na ten temat nie wypowiedział. Skarżący nie przedłożył również żadnych dokumentów dotyczących kwestii prowadzenia działalności gospodarczej przez jego żonę, podczas gdy z treści złożonego przez nią zeznania podatkowego za rok 2012 wynika, iż taką działalność żona skarżącego prowadzi i uzyskuje z tego tytułu znaczny przychód (na poziomie 149.159,62 złotych w 2012 r.). Samo zaś odnotowanie straty za 2012 rok nie przesądza zarazem o niemożności pokrycia kosztów sądowych, a nadmienić należy, że wpis sądowy w niniejszej sprawie wynosi 100 zł. Tym samym stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, jakoby nie posiadał dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.