VI SA/Wa 2924/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Piotr Borowiecki po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. K. na postanowienie Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia: odmówić przyznania skarżącemu T. K. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z dnia 20 września 2013 r. T. K. (dalej także: "skarżący" lub "strona skarżąca") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Następnie, w dniu 9 grudnia 2013 r. skarżący złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z podanych przez skarżącego w formularzu informacji wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe razem z żoną i dwojgiem małoletnich dzieci. W rubryce 10 formularza, zatytułowanej "Dochody", skarżący oświadczył, iż osiąga miesięczny dochód w wysokości 3.000 złotych brutto z tytułu umowy o pracę, a jego małżonka z takiego samego tytułu - dochód w wysokości 2.115 złotych brutto. W uzasadnieniu wniosku skarżący podkreślił, że jako osoba fizyczna pełni rolę organu prowadzącego szkoły niepubliczne dla osób dorosłych. Według oświadczenia skarżącego, jedyne źródło finansowania wspomnianych placówek stanowi dotacja podmiotowa udzielana przez jednostki samorządu terytorialnego, przy czym słuchacze nie ponoszą żadnych kosztów. Jednakże, jak wskazał skarżący, środki pochodzące z dotacji mogą być wydatkowane wyłącznie na bieżącą działalność szkół. Skarżący podniósł, że szkoły nie generują żadnego przychodu i stąd właśnie wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. Zarządzeniem Referendarza sądowego z dnia 13 grudnia 2013 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni poprzez nadesłanie: a) zeznań podatkowych za 2012 r. skarżącego i jego małżonki, ewentualnie zaświadczeń z właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodów uzyskanych w tym okresie, b) zaświadczeń pracodawców: skarżącego i jego żony potwierdzających wysokość wynagrodzeń miesięcznych podanych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, c) dokumentu potwierdzającego zaprzestanie (wykreślenie, zawieszenie) prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej pod nazwą C., a w przypadku kontynuowania działalności gospodarczej, zobowiązać skarżącego do przedłożenia dokumentu wskazującego na wysokość dochodu osiągniętego w 2012 i 2013 r. z tytułu prowadzenia tej działalności, d) wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego małżonkę rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (jeżeli skarżący ani jego żona nie posiadają rachunków bankowych, zobowiązano skarżącego do złożenia stosownego oświadczenia), e) dokumentów potwierdzających wielkość posiadanych nieruchomości i miejsce ich położenia (np. zaświadczenia z właściwego urzędu gminy lub decyzje ustalające wysokość podatku od nieruchomości), f) oświadczenia, czy skarżący otrzymał dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych z funduszy Unii Europejskiej, jeśli tak to kiedy i w jakiej wysokości. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący przedłożył: a) wystawione przez pracodawcę żony skarżącego - Wyższą Szkołę [...] w G. zaświadczenie, że jej dochód z tytułu zatrudnienia na stanowisku Kanclerza wynosi 2.115 zł brutto miesięcznie, b) wystawione przez pracodawcę skarżącego – C. sp. z o. o. zaświadczenie, że jego dochód z tytułu zatrudnienia na stanowisku Prezesa Spółki wynosi 3.000 zł brutto miesięcznie, c) zeznanie o wysokości dochodu osiągniętego przez skarżącego w 2012 r. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, z którego wynika, iż przy przychodzie na poziomie 32.444,50 zł i kosztach jego uzyskania sięgających kwoty 8.730,26 zł, osiągnął on dochód na poziomie 23.714 zł, d) zeznanie o wysokości dochodu osiągniętego przez żonę skarżącego w 2012 r. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, z którego wynika, iż przy przychodzie na poziomie 149.159,62 zł i kosztach jego uzyskania sięgających kwoty 177.505,97 zł, poniosła stratę w wysokości 28.346,35 zł, e) oświadczenie, że nie uzyskał dopłat do gruntów rolnych, f) oświadczenie, iż pełnienie przez skarżącego funkcji organu prowadzącego szkoły niepubliczne nie jest działalnością gospodarczą. Skarżący nie przedłożył natomiast wyciągów z rachunków bankowych (swoich oraz małżonki), nie wyjaśnił także, czy jakikolwiek rachunek bankowy posiada on sam lub jego małżonka. W wyniku rozpoznania wniosku strony skarżącej Referendarz sądowy WSA w Warszawie postanowieniem z dnia 27 stycznia 2014 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia Referendarz sądowy stwierdził, że skoro skarżący nie przesłał żądanych dokumentów w zakresie dotyczącym kwestii posiadanych rachunków bankowych i dokonywanych na nich operacji, to nie można ustalić, czy wypełnia on przesłanki art. 146 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Referendarz stwierdził ponadto, że skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów dotyczących kwestii prowadzenia działalności przez jego żonę, podczas gdy z zeznania podatkowego za rok 2012 wynika, że taką działalność jego małżonka prowadzi, i co nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy - uzyskuje z tego tytułu znaczny przychód (na poziomie 149.159,62 złotych w 2012 r.). Powyższe postanowienie Referendarza sądowego zostało skarżącemu doręczone w dniu 18 lutego 2014 r. (vide: zwrotne potwierdzenie odbioru przesyłki sądowej - k. 55 akt sądowych). Pismem z dnia 21 lutego 2014 r. skarżący wniósł sprzeciw od w/w postanowienia Referendarza sądowego. W sprzeciwie skarżący zwrócił uwagę na ilość spraw prowadzonych przez NFZ w związku z dokonaną po kilku latach zmianą interpretacji prawa przez ZUS w zakresie oceny dopuszczalności umów o dzieło na prowadzenie wykładów. Wskazał ponadto, że w stosunku do jego osoby takich postępowań będzie blisko pół tysiąca, z czego zdecydowana większość znajdzie finał w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie. Zdaniem skarżącego, wniesienie takiej ilości opłat sądowych spowoduję bardzo znaczący uszczerbek utrzymania dla skarżącego i jego rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. - zwanej dalej: "p.p.s.a."), od postanowień wydanych na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 cyt. ustawy, strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw. W związku z tym należy uznać, iż właściwy do rozpatrzenia sprzeciwu jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, na podstawie art. 246 p.p.s.a., obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną (por. m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2008 r., sygn. akt II FZ 345/08). Dokonując zaś oceny zasadności wniosku, Sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej - interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem, zachowując odpowiednią proporcję między wspomnianymi interesami. Stosownie do przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (por. art. 199 p.p.s.a.), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, iż może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia, bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (tak m.in. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, niepubl.). Warto zauważyć, jak wskazał przykładowo NSA w postanowieniu z dnia 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 (niepubl.), że prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. W niniejszej sprawie skarżący nie przedłożył na wezwanie Referendarza sądowego, a także nie dołączył do sprzeciwu wyciągów z rachunków bankowych, a także nie oświadczył, iż ani on, ani jego żona nie posiadają rachunków bankowych. Nie jest więc wiadome, czy skarżący i jego żona, posiadają rachunki bankowe, ani jakie operacje były wykonywane na tych rachunkach oraz jaka była wysokość salda w okresie trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tym samym, brak było możliwości ustalenia, czy skarżący rzeczywiście wypełnia przesłanki, o których mowa w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarżący nie przedstawił ponadto żadnych dokumentów dotyczących kwestii prowadzenia przez niego działalności gospodarczej, podczas, gdy z treści złożonego zeznania podatkowego za rok 2012 wynika, iż taką działalność skarżący prowadzi. Z uzasadnienia wniosku oraz złożonego oświadczenia wynika bowiem, że skarżący w istocie zmierza do wykazania, iż skoro cała działalność polegająca na prowadzeniu szkoły niepublicznej pokrywana jest z dotacji podmiotowej udzielanej przez jednostki samorządu terytorialnego, to oznacza, że szkoły nie generują żadnego przychodu i stąd zasadnym jest właśnie wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. Taka argumentacja, zdaniem Sądu, nie znajduje jednakże uzasadnienia. W świetle definicji działalności gospodarczej, zawartej w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych, prowadzenie niepublicznych szkół, o których mowa w ustawie o systemie oświaty, jest rodzajem aktywności określonej jako działalność podjęta w celu zarobkowym, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. W konsekwencji, w przypadku podmiotu prowadzącego szkołę niepubliczną, będącego osobą fizyczną, otrzymane przez niego dotacje na jej prowadzenie, są kwalifikowane jako przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej, zwolniony jednakże od podatku dochodowego na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 129 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Dotacja, jaką otrzymuje szkoła ma charakter dotacji przedmiotowej, zgodnie z ustawą o finansach publicznych. Ma ona na celu przede wszystkim finansowanie wydatków bieżących, a więc wydatków bezpośrednio związanych z funkcjonowaniem szkoły, tj. wydatków związanych z wynagrodzeniami pracowników, naliczanymi od nich składkami, a także wydatków związanych z realizacją statutowych zadań. Kluczową kwestią, której skarżący nie wyjaśnił, jest jednak to, czy skarżący, jako organ założycielski, pobiera wynagrodzenie za prowadzenie szkół bezpośrednio z otrzymywanej dotacji przedmiotowej. Skarżący w ogóle się na ten temat nie wypowiedział. Skarżący nie przedłożył również żadnych dokumentów dotyczących kwestii prowadzenia działalności gospodarczej przez jego małżonkę, podczas, gdy z treści złożonego przez nią zeznania podatkowego za rok 2012 wynika, iż taką działalność małżonka skarżącego prowadzi i uzyskuje z tego tytułu znaczny przychód (na poziomie 149159,62 złotych w 2012 r.). Zdaniem Sądu, samo zaś odnotowanie straty za 2012 rok nie przesądza zarazem o niemożności pokrycia kosztów sądowych, a nadmienić należy, że wpis sądowy w niniejszej sprawie wynosi 100 złotych. Tym samym stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 260 p.p.s.a. - orzekł, jak w sentencji postanowienia.