VI SA/Wa 3083/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Szydłowska po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. R. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2014 roku nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że dysponuje skromnymi dochodami w wysokości 2700 złotych brutto, a niewielkie dochody z działalności gospodarczej spowodowane są trudna sytuacją gospodarczą na rynku oraz dużymi kosztami utrzymania starego samochodu. Ponadto żona skarżącego przebywa na długotrwałym leczeniu chorobowym. Jak wynika z nadesłanych na wezwanie referendarza sądowego dokumentów, skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną i synem. Skarżący uzyskuje dochód z działalności gospodarczej w wysokości około 1400 złotych miesięcznie. Powyższe wynika z zestawienia przychodów i rozchodów za okres od stycznia do października 2014 roku - przy przychodzie 156899 złotych i kosztów jego uzyskania na poziomie 143638 złotych. W roku 2013 z prowadzonej działalności gospodarczej skarżący uzyskał przychód na poziomie 88 890 złotych, co przy kosztach jego uzyskania wynoszących 86 127 złotych pozwoliło mu osiągnąć dochód wynoszący 2 763 złotych. Ponadto w 2013 roku z innych źródeł skarżący uzyskał dodatkowy dochód w kwocie 16112 złotych. Żona skarżącego otrzymywała zasiłek chorobowy, którego łączna wypłacona kwota w okresie od 1 stycznia 2014 r. do 25 listopada 2014 r. wyniosła 10057,51zł. Syn skarżącego nie uzyskuje żadnych dochodów i jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Skarżący oświadczył, że żaden z członków jego rodziny nie posiada rachunku bankowego, oszczędności lub przedmiotów wartościowych. Skarżący posiada dom o pow. 85 m2 i nieruchomość rolną o pow. 2, 634 ha, na którą otrzymał płatność obszarową za rok 2013 w kwocie 1 675 złotych. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 3 lutego 2015 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia skarżący w terminie złożył sprzeciw podkreślając, że jego dochód jest za niski i skarżący kwalifikuje się do objęcia go treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., od postanowień wydanych na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 cyt. ustawy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw. W związku z tym należy uznać, iż właściwy do rozpatrzenia sprzeciwu jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym może nastąpić wtedy, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść powołanego przepisu wskazuje, iż prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i dlatego też udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych, przy uwzględnieniu wysokości obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu i oceny jej możliwości finansowych. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z faktu, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów postępowania. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ponadto strona powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności, gdy jest to stały dochód miesięczny (p. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 września 2011 r. sygn. akt I OZ 730/11). Jak wynika z nadesłanych przez skarżącego dokumentów, skarżący od stycznia do października 2014 roku z prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości 156 899 złotych. Co prawda dochód z tej działalności wyniósł we wskazanym okresie 13 tysięcy złotych, jednakże podkreślić należy, że sama kwota dochodu nie jest jedynym ani wyłącznie relewantnym źródłem wiedzy o rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy będącego przedsiębiorcą (postanowienie NSA z 10 lipca 2013 r. sygn. akt I FZ 302/13, CBOSA). W przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotne zatem jest to, że skarżący uzyskuje przychód z działalności gospodarczej, a przychód ten we wskazanym okresie przekroczył 150 tysięcy złotych. Ponadto żona skarżącego otrzymywała zasiłek chorobowy, którego łączna kwota przekroczyła w 2014 r. 10000 złotych netto. W ocenie Sądu nie można oczekiwać, aby budżet państwa ponosił koszty za stronę, w sytuacji gdy ta prowadząc działalność gospodarczą nie uwzględniła kosztów postępowania sądowego. Koszty sądowe należy postrzegać jako normalne koszty działalności gospodarczej, bowiem dochodzenie swoich praw przed sądem jest elementem tej działalności i wymaga, na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie. W orzecznictwie wyrażono pogląd, że przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym skarżący w przypadku wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 42/13, publ. http://orzeczenia.gov.pl). Należy wskazać, że na obecnym etapie postępowania koszty sądowe sprowadzają się do uiszczenia wpisu od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi 450 złotych. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.