VI SA/Wa 3083/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska Sędziowie Sędzia WSA Aneta Lemiesz Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.) Protokolant st. ref. Katarzyna Zielińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 maja 2016 r. sprawy ze skargi P. F. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w celu rozpatrzenia odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego oddala skargę w całości P. F. (dalej też jako "skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w celu rozpatrzenia odwołań od wyników egzaminu adwokackiego (dalej też jako "Komisja odwoławcza" lub "Komisja II stopnia") z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...]. Zaskarżoną uchwałą Komisja odwoławcza utrzymała w mocy uchwałę z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego z siedzibą w [...] (dalej też jako "Komisja Egzaminacyjną") stwierdzającą, że skarżący uzyskał wynik negatywny z egzaminu adwokackiego. Podstawę materialnoprawną skarżonego rozstrzygnięcia stanowi art. 78f ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (t. j.: Dz. U. z 2014 r., poz. 635 ze zm., dalej także jako "p.o.a.") w związku z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o zmianie ustaw regulujących wykonywanie niektórych zawodów (Dz. U. z 2013 r., poz. 829). Do wydania zaskarżonej uchwały doszło w następującym stanie faktycznym: W dniach od [...] marca 2015 roku skarżący przystąpił do egzaminu adwokackiego. Uchwałą z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] Komisja Egzaminacyjna stwierdziła, że skarżący uzyskał wynik negatywny z egzaminu adwokackiego. Z uzasadnienia uchwały wynika, że z poszczególnych części egzaminu uzyskał następujące oceny: z zadania z zakresu prawa karnego ocenę dobrą, z zakresu prawa cywilnego ocenę dostateczną, z zakresu prawa administracyjnego ocenę dobrą, a z zadania z zakresu prawa gospodarczego - ocenę niedostateczną. Zadanie z prawa gospodarczego obejmowało, po zapoznaniu się z jego treścią, czyli opracowanym na potrzeby egzaminu stanem faktycznym – przygotowanie, jako należycie umocowany pełnomocnik spółki z ograniczoną odpowiedzialnością "A." adwokat T. F. - pozwu albo opinii prawnej w przypadku uznania, że brak jest podstaw prawnych do wniesienia pozwu, z uwzględnieniem interesu mocodawcy. Z opisanego w zadaniu stanu faktycznego wynikało, że "A." spółka z o.o. z siedzibą w L. sprzedała [...] sierpnia 2010 r. "B." spółce z o.o. z siedzibą w L. (dalej: "spółka B.") materiały budowlane o wartości 130 000 złotych. Spółka B. nie wywiązała się z obowiązku zapłaty ceny. Prawomocnym wyrokiem z [...] sierpnia 2011 r., sygn. akt [...], Sąd Okręgowy w L. zasądził od spółki B. na rzecz spółki A. należność 130 000 złotych z odsetkami ustawowymi od dnia 1 grudnia 2010 r. do dnia zapłaty oraz kwotę 10 100 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu. Po uzyskaniu tytułu wykonawczego spółka A. skierowała wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego. W dniu [...] marca 2012 r. spółka A. i spółka B. zawarły w formie pisemnej ugodę pozasądową. Na jej podstawie spółka B. zobowiązała się zapłacić całą zasądzoną od niej należność w terminie 7 dni od dnia zawarcia ugody, z odsetkami ustawowymi wyliczonymi na dzień zawarcia ugody. W wyniku zawarcia ugody spółka A. cofnęła wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego, które zostało umorzone. Ugoda nie została wykonana przez spółkę B., która nie odpowiadała na kolejne wezwania spółki A. do uiszczenia należności. W ugodzie zawarte było postanowienie, zgodnie z którym, w razie niezapłacenia należności w terminie, ugodę uważa się za niezawartą. W dniu [...] maja 2012 r. Sąd Rejonowy w L. ogłosił upadłość spółki B. połączoną z likwidacją jej majątku, przy czym wniosek o ogłoszenie upadłości spółki B. został złożony przez A. C. w dniu [...] kwietnia 2012 r., bezpośrednio po zapoznaniu się ze stanem spraw spółki. W dniu [...] lipca 2012 r. w postępowaniu upadłościowym spółka A. zgłosiła przysługującą jej wierzytelność do masy upadłości spółki B. Wierzytelność ta została uznana i wciągnięta na listę wierzytelności. Po uznaniu wierzytelności, spółka A. otrzymała [...] października 2013 r. pismo (zawiadomienie) od syndyka, że jej wierzytelność nie zostanie zaspokojona w postępowaniu upadłościowym. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2013 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy w L. stwierdził zakończenie postępowania upadłościowego spółki B. Orzeczenie to zostało doręczone spółce A. w dniu [...] grudnia 2013 r. Zgłoszona przez spółkę A. wierzytelność nie została zaspokojona w postępowaniu upadłościowym. Następnie na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w L. w dniu [...] lutego 2014 r. wykreślono spółkę B. z Krajowego Rejestru Sądowego. Oba postanowienia są prawomocne. Spółka B. od 16 maja 2011 r., z powodu braku środków pieniężnych, zaprzestała na stałe płacenia wszystkich wymagalnych wobec niej zobowiązań pieniężnych, a na dzień 31 grudnia 2011 r. nadwyżka pasywów nad aktywami wynosiła 205 000 złotych. W skład aktywów spółki B. wchodziły nieruchomości o łącznej wartości co najmniej 2 000 000 złotych. Zarząd w spółce B. był jednoosobowy. Prezesami zarządu spółki B. (uprawnionymi do jednoosobowej reprezentacji tej spółki i ujawnionymi w KRS) byli: a. od 1 stycznia 2009 r. do 3 maja 2011 r. – A. K., zam. ul. [...] (funkcja ustała wskutek rezygnacji); b. od 4 maja 2011 r. do 30 marca 2012 r. – T. K., zam. ul. [...] (funkcja ustała wskutek odwołania); c. od 31 marca 2012 r. – A. C., zam. ul. [...]. Prezes jednoosobowego zarządu spółki A., A. S. zgłosił się 16 lutego 2015 r. do adwokata T. F. o ocenę prawną sytuacji reprezentowanej przez niego spółki i ewentualne dochodzenie roszczeń w postępowaniu przed sądem, co stanowiło dla skarżącego zadanie egzaminacyjne z prawa gospodarczego. Skarżący, rozwiązując zadanie sporządził pozew. Obydwaj egzaminatorzy sprawdzający jego pracę wystawili z niej oceny niedostateczne. Pierwszy z egzaminatorów ocenił, że pozew wniesiono do właściwego Sądu Okręgowego, ale niewłaściwego wydziału cywilnego, co opóźni rozpoznanie sprawy. Egzaminowany popełnił następujące uchybienia formalne: - w określeniu strony pozwanej nie podał numeru KRS; - wniosek o zabezpieczenie roszczenia zawiera nieodpowiedni zwrot "o zajęcie nieruchomości powoda". Egzaminator wskazał, że podstawę prawną roszczenia stanowi przepis art. 299 § 1 k.s.h., zatem pozew powinien zawierać prawidłowo określone, wynikające ze stanu faktycznego zadania roszczenia, poprzez żądanie zasądzenia od pozwanego -członka zarządu na rzecz powoda należnego odszkodowania . Uznał, że zdający nie zbudował roszczenia w oparciu o art. 299 §1 k.s.h., do którego w ogóle się nie odwołał, lecz w oparciu o ogólne zasady odpowiedzialności deliktowej, za niezłożenie wniosku o ogłoszenie upadłości, mimo zaistnienia stanu niewypłacalności spółki. Odwołał się do wyroku Sądu Najwyższego z 9 września 1938 r. Egzaminator ocenił, że jest to zasadniczy błąd pracy wskazujący, że zdający nie rozumie zasad odpowiedzialności członków zarządu za zobowiązania spółki. Za rażący błąd uznał ograniczenie powództwa do kwoty 141.000,- zł i nieuwzględnienie szkody w postaci braku uzyskania zasądzonych w wyroku odsetek od kwoty 130.000,- zł od dnia 1 grudnia 2010 r. do 20 grudnia 2013 r. Ponadto, zdający nie przedstawił także wyczerpująco twierdzeń faktycznych, w szczególności odnoszących się do bezskuteczności egzekucji. Z kolei drugi z egzaminatorów ocenił, że praca skarżącego nie realizuje poprawnie licznych wymogów formalnych. Pozew skierowany jest do niewłaściwego wydziału: cywilnego, a nie gospodarczego - bez jakiegokolwiek uzasadnienia dla takiego stanowiska; powód nie został wystarczająco oznaczony: brak numeru KRS, NIP-u, REGON-u; wadliwie zredagowane żądanie pozwu, w którym powód dochodzi jedynie kwoty 141.000,- zł, choć prawidłowa kwota żądania wynosi 203.526,- zł i czyni to bez uwzględnienia faktu, iż żądanie pozwu poprzedzone jest prawomocnym tytułem wykonawczym. W ocenie egzaminatora, uzasadnienie pisane jest bez rozumienia przedmiotowego roszczenia oraz podstaw faktycznych i prawnych dla jego dochodzenia, bowiem skarżący całkowicie pomija przesłanki dochodzenia roszczenia określonego w art. 299 k.s.h. Przyjmuje jako podstawę prawną odpowiedzialność art. 21 ust. 3 p.u.n., choć zakres szkody i ciężar dowodu przesłanek odpowiedzialności jest tam mniej korzystnie określony. Nade wszystko zdajacy nie dostrzegł, że art. 299 k.s.h. jest normą lex specialis z uwagi na odpowiedzialność członków zarządu za szkodę wyrządzoną wierzycielom, stwierdzoną tytułem egzekucyjnym. Nie wskazał także w uzasadnieniu, dlaczego wierzytelność powódki wynikająca z wyroku z dnia 26 sierpnia 2011 r. przeciwko upadłej spółce B. ma być dochodzona wobec pozwanego oraz dlaczego w takiej wysokości i z odsetkami od dnia 1 stycznia 2015 r. Nigdzie w pozwie nie użył pojęcia bezskuteczności egzekucji, mimo okoliczności wynikających ze stanu faktycznego sprawy, wskazujących na istnienie wierzytelności powódki i brak ich zaspokojenia. Nie wiadomo, jaki ma to związek z odpowiedzialnością pozwanego. W ocenie egzaminatora, stwierdzone błędy nie pozwalają na przyjęcie, że zdający w sposób elementarny zadbał o interes powoda. W odwołaniu od uchwały nr [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. Komisji Egzaminacyjnej skarżący podniósł, że zgodnie z przedmiotem zadania egzaminacyjnego z zakresu prawa gospodarczego, skarżący sporządził pozew o zapłatę. Jego zdaniem, ocena pracy egzaminacyjnej winna uwzględnić fakt, że pozew jest pierwszym pismem procesowym o szczególnym znaczeniu, w którym powód określa żądanie i na uzasadnienie tego żądania przytacza okoliczności faktyczne. Tym samym powinien on czynić zadość warunkom pisma procesowego określonych w art. 126 k.p.c. i art. 187 § 1 k.p.c. Skarżący podkreślił, że wyłącznie opisane w tych przepisach elementy można uznać za konstrukcyjne składniki pozwu i w oparciu o taką interpretację treści zadania powinna zostać przeprowadzona ocena pracy egzaminacyjnej skarżącego, z oczywistym uwzględnieniem kryteriów określonych w art. 78 e ust. 2 p.o.a. Zadanie obejmujące sporządzenie pozwu nie jest jednoznaczne z wniesieniem pozwu do sądu. Z treści zadania egzaminacyjnego nie wynika w jakim terminie czynność faktyczna miałaby zostać dokonana. Zdaniem skarżącego, treść pozwu nie jest miejscem właściwym do zaprezentowania motywów i przesłanek podjętych przez pełnomocnika strony, decyzji w zakresie taktyki procesowej, gdyż w wielu przypadkach mogłoby to rodzić zarzut działania na niekorzyść reprezentowanej strony. Ustawodawca nie przewidział dodatkowej formy prezentowania takich uwag w treści pracy egzaminacyjnej, a przeznaczonych tylko dla osób ją oceniających. Zgodził się, że analiza prawdopodobieństwa uwolnienia się poszczególnych członków zarządu spółki była niezbędna dla prawidłowego rozwiązania zadania egzaminacyjnego, jednakże jego zdaniem, pozew nie jest dokumentem, w którym tego typu rozważania powinny być prezentowane. Dowodem na prawidłową analizę stanu faktycznego jest decyzja zdającego o przygotowaniu pozwu skierowanego przeciwko T. K. (zgodnie z "Opisem istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej"). Skarżący nie zgodził się z ocenami egzaminatorów, prezentując odmienne zdanie. Jego zdaniem, obaj egzaminatorzy z faktu wskazania podstawy roszczenia art. 21 ust. 3 p.u.n., przy jednoczesnym niewskazaniu art. 299 k.s.h., wyprowadzili wniosek, że w pozwie nie zostały podniesione okoliczności faktyczne (i zawnioskowane dowody je potwierdzające) pozwalające na rozstrzygniecie sprawy przez sąd orzekający w oparciu o przepis art. 299 k.s.h. Tymczasem, jego zdaniem, wskazał wszystkie okoliczności faktyczne niezbędne do ustalenia przez sąd orzekający odpowiedzialności pozwanego w oparciu o dyspozycję art. 299 k.s.h. Podniósł, że obligatoryjnym elementem pozwu nie jest wskazanie podstawy prawnej dochodzonego roszczenia. Natomiast przyjęta przez niego podstawa prawna roszczenia jest prawidłowa i w oparciu o nią prawidłowo ustalił właściwość rzeczową, miejscową oraz tryb postępowania, czego konsekwencją było skierowanie pozwu do wydziału cywilnego Sądu Okręgowego w L. Skarżący zakwestionował poprawność rozwiązania zadania egzaminacyjnego w zakresie zasadności dochodzenia skapitalizowanych odsetek od roszczenia głównego zaproponowanego w opisie istotnych zagadnień. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia uchwałą z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...]. Oceniając zadanie egzaminacyjne przez pryzmat ocen dokonanych przez egzaminatorów i zarzuty odwołania, nie zgodziła się z argumentacją skarżącego. Uznała, że obaj egzaminatorzy słusznie i zasadnie ocenili, że w przedstawionym stanie faktycznym, opisanym w zadaniu egzaminacyjnym należy dochodzić odszkodowania opartego na art. 299 k.s.h. Norma ta wprost wskazuje okoliczności w jakich odpowiadają członkowie zarządu upadłej spółki za istniejące zobowiązania i to na podstawie prawomocnego tytułu egzekucyjnego przeciwko upadłej spółce. Komisja odwoławcza uznała nadto, że nieobjęcie żądaniem pozwu kwoty skapitalizowanych odsetek należnych powodowi na podstawie prawomocnego wyroku, a co więcej - nieuwzględnienie żądania odsetek ustawowych od skapitalizowanej kwoty odsetek - stanowi działanie na szkodę klienta, bowiem pominięta w pozwie, a należna powodowi, kwota skapitalizowanych odsetek stanowi wartość około połowy należności z kwoty głównej roszczenia. Za bezzasadny uznała zarzut "nieuprawnionego przyjęcia", że podstawa prawna dochodzonego roszczenia jest elementem konstrukcyjnym pozwu, tj. że zasadę pozwu tworzy wskazana podstawa prawna, nie zaś przytoczone okoliczności faktyczne, a w konsekwencji przyjęcie ustalenia, że wskazanie przez zdającego w przygotowanym pozwie, jako podstawy roszczenia przepisu art. 21 ust. 3 p.u.n. oraz niewskazanie przepisu art. 299 k.s.h., może być podstawą do obniżenia oceny końcowej zadania egzaminacyjnego. Komisja odwoławcza podkreśliła słuszność oceny obu egzaminatorów, którzy jednoznacznie wytknęli zdającemu brak wskazania twierdzeń faktycznych uzasadniających zgłoszone roszczenie. Natomiast żaden z egzaminatorów nie wskazywał, by podstawa prawna stanowiła element konstrukcyjny pozwu. Przeciwnie, jasno wskazali, że zdający nie wskazał właściwej podstawy prawnej, a wskazana podstawa prawna jest nieadekwatna do stanu faktycznego zadania, w którym istotą była odpowiedzialność członków zarządu za zobowiązania spółki wynikające z prawomocnego wyroku. Odpowiedzialność ta w sposób oczywisty wiązała się z brakiem zgłoszenia wniosku o upadłość przy zaistnieniu oczywistych przesłanek do jej ogłoszenia. Za bezpodstawny uznała także zarzut braku wszechstronnej oceny pracy egzaminacyjnej. Na powyższą uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zarzucił: - naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 7 k.p.a., art. 77 §1 k.p.a. oraz art. 107 §3 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie, w konsekwencji czego doszło do naruszenia obowiązku ustalenia prawidłowego stanu faktycznego sprawy oraz do sporządzenia uzasadnienia zaskarżonej uchwały bez jednoznacznego wyjaśnienia, dlaczego praca skarżącego z zakresu prawa gospodarczego nie mogła zostać zakwalifikowana w przedziale ocen pozytywnych, oraz poprzez brak merytorycznego odniesienia się do zarzutów odwołania, - naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 8 k.p.a., art. 80 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie, w konsekwencji czego doszło do naruszenia zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy. W uzasadnieniu skargi podniósł, że wyłącznie część uzasadnienia (zawarta na stronach od 13 do 16) zawiera odniesienie do części zarzutów podniesionych przez skarżącego w odwołaniu, jednak nie pozwala zdekodować, jakimi przesłankami kierowała się Komisja Egzaminacyjna II stopnia, przy wydawaniu zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia. Jego zdaniem, nie zawiera jednoznacznego wyjaśnienia, dlaczego praca skarżącego z zakresu prawa gospodarczego nie mogła zostać zakwalifikowana w przedziale ocen pozytywnych. Wskazał, że przedstawiona argumentacja ogranicza się wyłącznie do mechanicznego potwierdzania poprawności twierdzeń zawartych w uzasadnieniach ocen cząstkowych egzaminatorów sprawdzających pracę w Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego z siedzibą w [...], bez jakiegokolwiek merytorycznego odniesienia do treści zarzutów podnoszonych przez skarżącego w odwołaniu i bez wszechstronnej oceny całokształtu materiału dowodowego, a niejednokrotnie w sposób oczywiście sprzeczny z treścią zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. W ocenie skarżącego, organ nie odniósł się między innymi do tej części argumentacji odwołania, w której jednoznacznie wykazano, że wbrew twierdzeniom egzaminatorów, skarżący wskazał w sporządzonym pozwie wszystkie okoliczności faktyczne niezbędne do ustalenia przez sąd orzekający odpowiedzialności pozwanego w oparciu o dyspozycję art. 299 k.s.h. Także zarzucił, że Komisja odwoławcza nie odniosła się do przywołanych przez niego orzeczeń podważających linię orzeczniczą Sądu Najwyższego w zakresie prawidłowości objęcia powództwem skapitalizowanych odsetek, ponieważ nadal istnieją wątpliwości co do jej trafności. Skarżący podkreślił, że ani z art. w art. 365 ust. 2 o radcach prawnych, ani odpowiadającego mu art. 78e ust. 2 Prawa o adwokaturze nie wynika, by jako poprawna mogła być oceniona tylko taka praca egzaminacyjna, która spełnia wszystkie kryteria wymienione w powołanych przepisach. Przyjęcie takiego stanowiska prowadzi do wniosku, że prace egzaminacyjne mogą być oceniane w zasadzie w skali dwustopniowej, gdyż w przypadku gdy nie spełniają łącznie kryteriów ustawowych nie mogą być ocenione pozytywnie, zaś spełnienie wspomnianych kryteriów oznacza pracę, która zasługuje na najwyższą ocenę. Przy takich założeniach praca, która nie spełnia wszystkich warunków formalnych, nawet gdy uchybienia nie są wielkiej wagi, a poza tym jest bezbłędna, nie mogłaby zostać oceniona pozytywnie. Podobnie pominięcie choćby jednego elementu składającego się na rozwiązanie zadania pod względem materialnoprawnym, przy spełnieniu pozostałych kryteriów wykluczałoby uzyskanie przez zdającego oceny pozytywnej. W podanych przykładach nie byłoby więc miejsca na różnicowanie ocen pozytywnych. Gdyby zamiarem ustawodawcy było wprowadzenie takich właśnie zasad oceny rozwiązania zadań egzaminacyjnych to zbędne byłoby określanie skali ocen określonej w art. 78d ust. 10 Prawa o adwokaturze. Określenie skali ocen, przy jednoczesnym sformułowaniu kryteriów oceny rozwiązań zadań z części drugiej do piątej egzaminu adwokackiego przemawia za przyjęciem, że ocenę pozytywną zdający może uzyskać także wówczas, gdy jego praca nie w pełni odpowiada kryteriom wymienionym w art. 78e ust. 2 p.o.a. Stopniowalność ocen nakłada na egzaminatorów i Komisję obowiązek wszechstronnego zbadania i rozważenia wpływu ewentualnych błędów popełnionych przez zdającego na ocenę jego pracy. W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II Stopnia wniosła o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w zaskarżonej uchwale. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2014 roku, poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Wymaga podkreślenia, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tekst jednolity Dz. U z 2012 roku, poz. 270, z późn. zm.; zwaną dalej "p.p.s.a."). Rozpoznając w świetle powołanych wyżej kryteriów skargę na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w celu rozpatrzenia odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...], utrzymującą w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego z siedzibą w [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] stwierdzającą, że skarżący uzyskał negatywny wynik z egzaminu adwokackiego - należy uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Szczegółowy tryb składania egzaminu adwokackiego regulują przepisy art. 78d ust. 1-13 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze. I tak egzamin adwokacki polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu adwokackiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Egzamin adwokacki w roku 2015 składał się z czterech części pisemnych. Pierwsza część egzaminu adwokackiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu prawa karnego, polegającego na przygotowaniu aktu oskarżenia albo apelacji, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu. Druga część egzaminu adwokackiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu prawa cywilnego lub rodzinnego, polegającego na przygotowaniu pozwu lub wniosku albo apelacji, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu. Trzecia część egzaminu adwokackiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu prawa gospodarczego, polegającego na przygotowaniu umowy albo sporządzeniu pozwu, wniosku lub apelacji, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu. Czwarta część egzaminu adwokackiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu prawa administracyjnego, polegającego na przygotowaniu skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego lub skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu. Egzaminatorzy dokonują oceny każdej z części egzaminu adwokackiego z zastosowaniem następującej skali ocen: 1) oceny pozytywne: a) celująca (6), b) bardzo dobra (5), c) dobra (4), d) dostateczna (3); 2) ocena negatywna – niedostateczna (2). Stosownie do treści art. 78e ust. 2-6 ww. ustawy – Prawo o adwokaturze, oceny rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu adwokackiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Naczelną Radę Adwokacką, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. W zależności od stopnia przygotowania do wykonywania zawodu adwokata przez osobę przystępującą do egzaminu, wynik ten powinien być jeden: pozytywny albo negatywny, przy czym tylko spełnienie wszystkich ustawowych kryteriów zaproponowanego rozwiązania uprawnia oceniających do przejścia do skali ocen pozytywnych (od celującej do dostatecznej). Z kolei art. 78f ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze stanowi, że pozytywny wynik z egzaminu adwokackiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu otrzymał ocenę pozytywną, a więc - a contrario - negatywna ocena z którejkolwiek części skutkuje negatywnym wynikiem całego egzaminu adwokackiego. Podkreślić należy, że nie wszystkie błędy pracy egzaminacyjnej z poszczególnych części egzaminu adwokackiego popełnione przez osobę zdającą mogą dopuszczać wartościowanie tej pracy w ramach skali określonej w art. 78d p.o.a., bowiem stwierdzenie błędu, którego ciężar gatunkowy dyskwalifikuje pracę, skutkować będzie wyłącznie oceną negatywną. Taki przypadek, w ocenie Sądu, miał miejsce w odniesieniu do pracy egzaminacyjnej skarżącego z zakresu prawa gospodarczego, bowiem zaproponowane przez niego rozwiązanie eliminowało możliwość wystawienia mu oceny pozytywnej. Zaznaczyć należy, że Sąd nie dokonuje ponownej oceny pracy skarżącego, lecz wyłącznie ma ją na uwadze jako stan faktyczny sprawy oceniony przez Komisje egzaminacyjne obu instancji. Zdaniem Sądu, należy podzielić argumentację Komisji II stopnia, co do istotnych stwierdzeń dokonanej oceny pracy egzaminacyjnej. Wnioski Komisji II Stopnia (pokrywające się w istocie z wnioskami obydwu egzaminatorów Komisji Egzaminacyjnej) zostały bowiem wyciągnięte po przeprowadzeniu postępowania w oparciu o istniejący materiał dowodowy w sprawie i właściwie uzasadnione. Słuszne jest zatem stanowisko Komisji II stopnia, podzielające opinię egzaminatorów, że skarżący nie wskazał właściwej podstawy prawnej pozwu. Dokonał bowiem kwalifikacji prawnej roszczenia nieadekwatnie do stanu faktycznego w sprawie, w której istotą była odpowiedzialność członków zarządu za zobowiązania spółki, wynikające z prawomocnego wyroku. Odpowiedzialność ta w sposób oczywisty wiązała się z brakiem zgłoszenia wniosku o upadłość, przy zaistnieniu oczywistych przesłanek do jej ogłoszenia. Nie można, zdaniem Sądu, przychylić się do stanowiska skarżącego, by wskazał w sporządzonym pozwie wszystkie okoliczności faktyczne niezbędne do ustalenia przez sąd orzekający odpowiedzialności pozwanego w oparciu o dyspozycję art. 299 k.s.h. Słusznie bowiem w zaskarżonej uchwale wskazano na różnice pomiędzy odpowiedzialnością członków zarządu spółki w oparciu art. 299 k.s.h. a art. 21 ust. 3 p.u.n. Podkreślenia wymaga, że w ramach odpowiedzialności z art. 21 ust. 3 p.u.n. możliwe jest naprawienie każdej szkody wyrządzonej niezgłoszeniem wniosku o upadłość, a nie tylko realizacja tytułu egzekucyjnego wierzyciela w stosunku do spółki. Z tego punktu widzenia odpowiedzialność określona mocą art. 299 k.s.h., jako lex specialis, obejmuje jedynie realizację tytułu wykonawczego wydanego przeciwko spółce, którego od spółki tej nie udało się wyegzekwować. Co istotne, roszczenie oparte na art. 299 k.s.h. umożliwia zatem łatwiejsze dochodzenie niezaspokojonych wierzytelności od członków zarządu. Natomiast na wierzycielu domagającym się na podstawie art. 21 ust. 3 p.u.n. wynagrodzenia szkody wyrządzonej mu przez niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości spoczywa ciężar dowodu, czyli przedstawienia spektrum przesłanek odpowiedzialności członków zarządu, tj. szkody, winy i związku przyczynowego. Wierzyciel musi zatem przede wszystkim wykazać, że przez zaniechanie zgłoszenia wniosku, o którym mowa w art. 21 ust. 1 p.u.n., zmniejszył się majątek masy upadłości i wskutek tego wierzyciele przy podziale funduszów masy bądź nic nie otrzymali, bądź otrzymali mniej, niż przypadłoby im, gdyby wniosek był zgłoszony w czasie właściwym, i że od dłużnika nic nie można uzyskać. Tymczasem wierzyciel dochodzący roszczenia na podstawie art. 299 k.s.h. od członków zarządu, w zakresie niewyegzekwowanych roszczeń względem spółki, korzysta natomiast z ustawowego domniemania szkody i winy członka zarządu i musi jedynie wykazać spełnienie przesłanki bezskuteczności egzekucji swej wierzytelności w stosunku do spółki. Ma rację Komisja Egzaminacyjna II Stopnia, że możliwość dochodzenia roszczenia na podstawie art. 299 k.s.h. jest bardziej korzystna dla wierzyciela, ale bardziej dolegliwa dla dłużnika. Przepis ten jest właśnie z powyższych względów częściej stosowany i ma większe znaczenie praktyczne niż art. 21 ust. 3 p.u.n. (p. Adam Karolak, Glosa do wyroku SN z dnia 21 września 2005 r., V CK 129/05). Innymi słowy, domniemanie wynikające z odpowiedzialności członków zarządu za zobowiązania spółki przewidzianej w art. 299 k.s.h. przerzuca ciężar dowodzenia (braku tej odpowiedzialności) na dłużnika (§ 2). Skorzystanie z tej podstawy prawnej roszczenia przez powoda leżało przede wszystkim w interesie strony, którą w zadaniu reprezentował skarżący jako adwokat T. F. Pozwalało bowiem, w sytuacji stwierdzonej bezskuteczności egzekucji wobec spółki, na dochodzenie od członków zarządu roszczeń objętych tytułem wykonawczym wydanym przeciwko spółce - w pełnym zakresie: czyli, co do kwoty głównej, jak i skapitalizowanych odsetek. Nie można podzielić stanowiska prezentowanego przez skarżącego, że sporządzony przez niego pozew umożliwia pociągnięcie pozwanego członka zarządu do odpowiedzialności również w oparciu o przepis art. 299 k.s.h. Dlatego trafnie w skarżonej uchwale wykazano zarówno brak właściwej podstawy prawnej dochodzonego roszczenia, ale i nieuwzględnienie stanu faktycznego wynikającego z zadania egzaminacyjnego, pozwalającego na uzyskanie korzystnego dla mandanta wyroku, który w pełnym zakresie zaspokoi roszczenie na podstawie odpowiedzialności członka zarządu spółki, w sytuacji stwierdzonej bezskuteczności egzekucji skierowanej przeciwko spółce. Należy dodać, że zadaniem skarżącego, reprezentującego powoda jako adwokat było działanie w szeroko rozumianym interesie klienta. Niewątpliwie atutem pozwu byłoby wykazanie się przez zdającego znajomością orzecznictwa Sądu Najwyższego znajdującego zastosowanie na tle identycznego stanu prawnego. Jednakże w przypadku rozbieżności w poglądach SN, działanie w interesie reprezentowanego klienta oznacza powołanie się na tę linię orzeczniczą, której argumentacja wspiera najszerzej dochodzone roszczenie, a nie na tę linię, która to roszczenie ograniczy. Innymi słowy, ma rację Komisja odwoławcza oceniając, że wyłączenie z zakresu roszczenia kwoty skapitalizowanych odsetek stanowiło działanie na szkodę klienta. Dlatego chybiony jest zarzut, że Komisja odwoławcza nie odniosła się do przywołanych przez skarżącego orzeczeń podważających linię orzeczniczą Sądu Najwyższego w zakresie prawidłowości objęcia powództwem skapitalizowanych odsetek, "ponieważ nadal istnieją wątpliwości co do jej trafności". Podkreślić należy, że profesjonalny pełnomocnik, działa w interesie reprezentowanej strony i interpretuje ewentualne wątpliwości według wspomnianej zasady. Podkreślenia wymaga, że ustawodawca, mając na uwadze cel i charakter adwokackiego jako egzaminu zawodowego, przy ocenie prac dopuszcza możliwość różnego, acz prawidłowego rozwiązania tych samych zadań. Dlatego też w powołanym wyżej przepisie jedynie wyszczególnił najważniejsze kryteria oceny prac pisemnych z tych części egzaminu, tj.: zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność rozstrzygnięcia problemu egzaminacyjnego, należyte zabezpieczenie interesu reprezentowanej strony. Przesłanki te mają charakter pojęć niedookreślonych (szacunkowych), których indywidualizacja dokonywana jest przez egzaminatorów i komisje podejmujące uchwały w odniesieniu do konkretnego przypadku (por. Małgorzata Jaśkowska "Uznanie administracyjne a inne formy władzy dyskrecjonalnej administracji publicznej, System Prawa administracyjnego" Tom 1, Warszawa 2010, s. 256). W pojęciach niedookreślonych zakodowana jest swoboda oceny stanu faktycznego z punktu widzenia danej wartości (zob. Z. Cieślak, w: Z. Cieślak, I. Lipowicz, Z. Niewiadomski "Prawo administracyjne", s. 83-87), którą na gruncie regulacji egzaminu adwokackiego jest sprawdzenie przygotowania prawniczego zdających do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu zaufania publicznego. Określone w przytoczonym przepisie kryteria muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2012 r, II GSK 921/11, z dnia 8 sierpnia 2012 r, II GSK 1037/12, z dnia 12 grudnia 2012 r., II GSK 1854/11). Tak surowa regulacja, mająca na celu ochronę interesu społecznego, ma gwarantować dopuszczenie do wykonywania zawodu zaufania publicznego osób, których przygotowanie pod względem samodzielności i należytej wiedzy nie może budzić wątpliwości (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 marca 2013 r., II GSK 2333/11 czy z dnia 10 lipca 2012 r., II GSK 195/12). Dokonując więc oceny prac z poszczególnych części egzaminu Komisja Egzaminacyjna ma obowiązek kierować się wskazówkami zawartymi w tym przepisie, odnosząc je indywidualnie do każdej pracy. Z powyższych względów za zasadne należy uznać argumenty organu, który poszczególne braki - w zakresie właściwej podstawy prawnej dochodzonych racji pozwu i ich uzasadnienia i uchybienia w pracy pisemnej kandydata do zawodu adwokata w postaci braku określenia kwoty skapitalizowanych odsetek, zakwalifikował jako wady istotne w stopniu dyskwalifikującym przedmiotową pracę. Wbrew zarzutom skargi odnośnie braku nieuwzględnienia przez organ czterostopniowej skali ocen, nie wszystkie błędy pracy egzaminacyjnej popełnione przez osobę zdającą mogą dopuszczać wartościowanie tej pracy w ramach skali określonej w art. 78 d p.o.a.. Stwierdzenie bowiem błędu, którego ciężar gatunkowy dyskwalifikuje pracę, skutkować będzie wyłącznie oceną negatywną (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1959/12). Odnosząc się do zarzutu braku odniesienia się przez organ odwoławczy o wszystkich racji i zarzutów odwołania należy, w ocenie Sądu, zauważyć, że przedmiotowe uzasadnienie spełnia wszystkie wymogi określone w art. 107 k.p.a. Organ nie ma obowiązku w wydawanej decyzji odniesienia się do każdego przywołanego w odwołaniu orzeczenia sądowego czy wypowiedzi doktryny. W tym kontekście warto także zwrócić uwagę na orzeczenie NSA z 2 grudnia 2011 sygn. akt II GSK 2333/11, zgodnie z którym nie narusza normy art. 107 § 3 k.p.a. nie odniesienie się do wszystkich argumentów odwołania, jeżeli wskazane i objaśnione przez organ w uzasadnieniu decyzji okoliczności przesądzają o trafności decyzji. Jest to w przedmiotowym przypadku o tyle istotne, że skarżący w odwołaniu, próbując uzasadnić prawidłowość pominięcia przez niego dochodzenia pozwem skapitalizowanych odsetek od kwoty należności głównej, nie zauważa, że takie rozwiązanie nie uwzględniałoby jednej z kluczowych przesłanek materialnych pozwalających na wystawienie oceny pozytywnej, jaką jest zabezpieczenie interesu klienta reprezentowanego przez skarżącego. Wyraźnie podkreślić należy, że rozwiązanie zadania nawet poprawne pod względem formalnym i materialnoprawnym, które jednak nie uwzględnia interesu strony, którą zgodnie z zadaniem zdający reprezentuje świadczy o braku przygotowania do należytego wykonywania zawodu adwokata (por. wyrok NSA z 8 sierpnia 2012 r. II GSK 1037/12, wyrok NSA z 27.02.2014 r. II GSK 1987/12 niepublikowane). W żaden sposób nie można przyjąć, że brak w pozwie żądania zasądzenia na rzecz klienta należnych mu skapitalizowanych odsetek ustawowych mógłby w jakikolwiek sposób uwzględniać interes tego klienta. Dlatego też brak jest podstaw do żądania od organu szczegółowej analizy zasadności zaproponowanych przez skarżącego rozwiązań stojących w jawnej sprzeczności z interesem klienta. Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości uczyniła zadość obowiązkowi przedstawienia wyczerpującego i przekonującego uzasadnienia uchwały, realizując tym samym dyspozycję art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 140 k.p.a. w związku z art. 78h ust. 12 ww. ustawy - Prawo o adwokaturze. Wbrew stanowisku skarżącego, z uzasadnienia zaskarżonej do Sądu uchwały w pełni wynika, dlaczego z zadania z prawa gospodarczego skarżący otrzymał ocenę niedostateczną. Zaskarżona uchwała zawiera zatem dokładne wskazania mankamentów pracy z prawa gospodarczego, które popełnione przez skarżącego uniemożliwiały wystawienie oceny pozytywnej. Porównanie obu podjętych w sprawie uchwał wskazuje, że wydając uchwałę na skutek odwołania, organ dokonał ponownej całościowej analizy zakwestionowanej przez skarżącego oceny jego pracy z egzaminu z prawa gospodarczego, co świadczy o tym, że w postępowaniu tym zachowana została zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Innymi słowy, w ocenie Sądu, w niniejszej sprawie postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu adwokackiego. W uzasadnieniu uchwały organ podał przesłanki podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja odnosi się do wszystkich istotnych w sprawie okoliczności faktycznoprawnych. Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, które Sąd ma obowiązek badać z urzędu – na mocy art. 151 p.p.s.a. skargę należało oddalić.