VI SA/Wa 3092/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Zalewski po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. K. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 stycznia 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 3092/13 w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego postanawia: odmówić W. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Pismem z dnia [...] września 2013 r. W. K. (nazywany dalej “skarżącym") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] sierpnia 2013 r. w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, do której dołączył, złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że obecnie otrzymuje zasiłek rehabilitacyjny w kwocie ok. 950 zł i nie posiada środków na uiszczenie wpisów od wszystkich swoich skarg. Wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz 30-letnią córką. Cały majątek rodziny wyczerpuje dom o powierzchni 140 m2 posadowiony na działce o powierzchni 1 ha. Powyższa nieruchomość jest obciążona kredytem hipotecznym w wysokości ok. 62.000 franków szwajcarskich, którego miesięczna rata wynosi ok. 2.200 zł. Jako miesięczne dochody rodziny skarżący wskazał wynagrodzenia małżonki z tytułu umowy o pracy w wysokości 3.968,80 zł oraz z tytułu działalności gospodarczej w kwocie 500 zł. Dodał, że córka z tytułu jednorazowej umowy zlecenia otrzymała w miesiącu lipcu 2013 r. wynagrodzenie w wysokości 1.227 zł. Natomiast skarżący od trzech lat choruje, pozostaje pod stałą opieką lekarską i nie jest w stanie podjąć dodatkowego zatrudnienia. Miesięczne dochody rodziny są w całości wydatkowane na ratę kredytu hipotecznego oraz bieżące utrzymanie (w tym zakup leków). Wykonując wezwanie referendarza sądowego skarżący przedłożył do sprawy szereg dokumentów dotyczących swojej sytuacji majątkowej i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, a w szczególności: 1) zeznanie podatkowe skarżącego za 2012 r. (PIT/B), wskazujące, że w 2012 r. prowadził działalność gospodarczą, która przyniosła mu stratę w kwocie 376,52 zł (przy przychodzie w wysokości 16.349,58 zł i kosztach uzyskania przychodów wynoszących 16.726,10 zł), a z tytułu innych źródeł uzyskał dochód w kwocie 12.661,07 złotych (PIT-36); 2) zeznanie podatkowe córki za 2012 r. (PIT/B), z którego wynika, że córka skarżącego – K. K. prowadzi działalność gospodarczą, z tytułu której osiągnęła w 2012 r. dochód w wysokości 16.527,72 zł (przy przychodzie w wysokości 94.004,98 zł i kosztach uzyskania przychodów w kwocie 77.477,26 zł); ponadto z tytułu działalności wykonywanej osobiście (PIT-36) jej dochód zamknął się w kwocie 568,80 zł (przy przychodzie w wysokości 711 zł i kosztach uzyskania przychodu wynoszących 142,20 zł), a z tytułu innych źródeł (PIT-11A) uzyskała dochód w kwocie 66,99 zł; 3) zeznanie podatkowe małżonki skarżącego za 2012 r., z którego wynika, że żona skarżącego – E. K. w 2012 r. osiągnęła łączny dochód w kwocie 119.876,27 zł (PIT-36), z czego: • 46.907,67 zł z tytułu stosunku pracy (przy przychodzie w wysokości 48.909,67 zł i kosztach uzyskania przychodów w kwocie 2.002 zł), • 15.368,60 zł z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (przy przychodzie w wysokości 115.533,80 zł i kosztach uzyskania przychodów w kwocie 100.165,20 zł) oraz • 57.600 zł z tytułu działalności wykonywanej osobiście (PIT-36, PIT-11) (przy przychodzie w wysokości 72.000 zł i kosztach uzyskania przychodu w kwocie 14.400 zł); 4) wniosek skarżącego z dnia [...] października 2013 r. o rentę z tytułu niezdolności do pracy; 5) decyzję ZUS Oddział w S. z dnia [...] kwietnia 2013 r. o przyznaniu skarżącemu prawa do świadczenia rehabilitacyjnego za okres od [...] marca 2013 r. do [...] października 2013 r. w wysokości 75% podstawy wymiaru oraz odcinki przekazów pocztowych tego świadczenia w wysokości 937,60 zł netto za okres od [...] do [...] września 2013 r. oraz 375,44 zł za okres od [...] do [...] października 2013 r.; 6) zaświadczenie pracodawcy żony skarżącego zatrudnionej w Szkole Podstawowej na stanowisku nauczyciela, z którego wynika, że jej przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto w okresie od lipca 2013 r. do września 2013 r. wyniosło 4.110,54 zł; 7) wyciągi rachunków bankowych skarżącego, jego małżonki oraz córki oraz wyciąg ze wspólnego rachunku bankowego żony i córki skarżącego, zarejestrowanego na prowadzoną przez nie spółkę cywilną – E.; 8) rozliczenia podatkowe córki i małżonki skarżącego z tytułu prowadzonej przez nie działalności gospodarczej, obejmujące listopad 2013 r.; 9) umowę kredytu hipotecznego w kwocie 93.670,00 franków szwajcarskich na dokończenie budowy domu jednorodzinnego, którego ostatnia rata spłaty przypada na dzień [...] kwietnia 2022 r. oraz zawiadomienie o wysokości miesięcznej raty spłaty tego kredytu (613,91 franków szwajcarskich); 10) dokumenty potwierdzające wydatki związane z utrzymaniem domu: dowód zakupu węgla na kwotę 787 zł, faktura VAT za wodę (obejmująca okres 2 miesięcy) wystawiona na kwotę 142,77 zł, faktury VAT za energię elektryczną wystawione na kwotę 377,76 zł oraz 279,19 zł, potwierdzenie uiszczenia opłaty za wywóz śmieci w wysokości 80,80 zł; 11) faktury za leki. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 31 stycznia 2014 r. odmówiono skarżącemu, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, nazywanej dalej "p.p.s.a."), prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia podano, że z dokumentów przedstawionych przez skarżącego nie wynika aby był on osobą na tyle ubogą, że pokrycie przez niego kosztów sądowych (wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 złotych – w każdej z trzydziestu dwóch spraw, tj. łącznie 6.400 zł) skutkować będzie uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny. Pismem z dnia [...] marca 2014 r. skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia z dnia [...] stycznia 2014 r. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący podał, że nie był w stanie poczynić oszczędności na poczet kosztów tego postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny, składającej się oprócz niego z jego żony i 30-letniej córki. Wskazał, że w ostatnim czasie – w związku z toczącymi się sporami pomiędzy nim, a ZUS-em i Prezesem NFZ, podupadł na zdrowiu i jest pod stałą opieką lekarską, co wiąże się z tym, że duża część dochodów przeznaczana jest na lekarstwa oraz z tym, że nie jest w stanie podjąć dodatkowego zatrudnienia. Poinformował, że w związku z chorobą pozostaje na utrzymaniu córki oraz żony. Skarżący podniósł, że jest obciążony kredytem hipotecznym w wysokości 62.000 franków szwajcarskich, którego miesięczna rata do spłaty wynosi 2.200 złotych. Fakt, że na bieżąco pokrywa koszty związane z utrzymaniem domu, a także, że nie sygnalizuje trudności czy zaległości w spłacie kredytu, nie świadczy, że jest w stanie dodatkowo uiścić pełne koszty postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w cytowanym przepisie określenie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że jej dochody i sytuacja życiowa nie pozwalają na poniesienie kosztów postępowania. Inaczej mówiąc, to strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdyż od tego będzie zależało rozstrzygniecie Sądu (J. P. Tarno - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). W postanowieniu z dnia 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Dokonując oceny wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy Sąd wziął pod uwagę informacje zawarte w formularzu PPF, jak również informacje zawarte w dokumentach przedłożonych przez skarżącego na żądanie Sądu. Z dokumentów wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, oraz córką, która prowadzi własną działalność gospodarczą pod nazwą "E.". W przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka i to niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 listopada 2013 r. sygn. akt I FZ 434/13, LEX nr 1394354). Nadesłane do akt sprawy rozliczenia podatkowe za 2013 r. wskazują, że z tytułu własnej działalności gospodarczej córka skarżącego do końca 2013 r. uzyskała narastająco przychody w wysokości 38.881,30 złotych. Tymczasem w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, w rubryce nr 10 zatytułowanej "Dochody" skarżący ograniczył się do wskazania, że córka w miesiącu lipcu 2013 r. otrzymała wynagrodzenie w wysokości ok. 1227 złotych z tytułu jednorazowej umowy zlecenia. Nadto, córka skarżącego wspólnie z matką (żoną skarżącego) prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą "E." s.c.", osiągając we wrześniu 2013 r. przychód w wysokości 2.608,00 złotych. Żona skarżącego, oprócz działalności gospodarczej prowadzonej w formie spółki cywilnej wspólnie z córką, prowadzi własną działalność gospodarczą pod nazwą "E.". Żona skarżącego z tytułu prowadzenia własnej działalności gospodarczej do końca września 2013 r. osiągnęła narastającą przychody w kwocie 66.167,40 złotych. Przedmiotem ww. form działalności gospodarczej jest prowadzenie szkoleń w ramach pozaszkolnej edukacji. Z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w 2012 r. małżonka skarżącego oraz jego córka uzyskały stosunkowo wysokie przychody - odpowiednio 115.533,80 zł i 94.004,98 złotych. Podkreślić należy, że w przypadku przedsiębiorców (a do takich należą żona i córka skarżącego) miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istoty zatem jest fakt uzyskiwania przychodów i poziom, na jakim przychody te się kształtują (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 10/10). Ponadto małżonka skarżącego w 2012 r. osiągnęła znaczny przychód z tytułu działalności wykonywanej osobiście (72.000 zł). Jest także zatrudniona w ramach stosunku pracy, z miesięcznym wynagrodzeniem w kwocie 4.110,54 zł. Z przedłożonych przez skarżącego rachunków wynika, że na bieżąco pokrywa koszty związane z utrzymaniem domu. Sam fakt udzielenia stronie kredytu świadczy o możliwościach płatniczych strony i nie stanowi przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych. Zobowiązania cywilnoprawne strony nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez nią postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby zostałby przerzucony na innych obywateli. Nie można, stosując prawa pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Ponoszenie wydatków, które mają na celu zaspakajanie innych niż niezbędne koszty związane z utrzymaniem, nie mogą być argumentem przemawiającym za przyznaniem prawa pomocy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/11, cbois.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu, w świetle powyższych ustaleń, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokonanej oceny finansowej skarżącego wynika, że jest on w stanie ponieść koszty sądowe, które w rozpatrywanej sprawie sprowadzają się do konieczności uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 złotych. W tej sytuacji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.