VI SA/Wa 3143/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: Joanna Kruszewska - Grońska po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego p o s t a n a w i a: odmówić przyznania skarżącemu W. K. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W załączonym do skargi wniosku o przyznanie prawa pomocy (złożonym na urzędowym formularzu PPF) W. K. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że do maja 2014 roku był uprawniony do renty, a obecnie nie posiada żadnych dochodów. Oświadczył, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Skarżący posiada dom o powierzchni 140 m2, przy czym nieruchomość ta jest obciążona kredytem hipotecznym w wysokości ok. 54.000 franków szwajcarskich, którego miesięczna rata spłaty wynosi ok. 2.200 zł. Jako miesięczne dochody rodziny skarżący wskazał wynagrodzenia małżonki z tytułu umowy o pracy w wysokości 3.968,80 zł oraz z tytułu działalności gospodarczej w kwocie 268 zł. Dodał, że pozostaje pod stałą opieką lekarską i nie jest w stanie podjąć dodatkowego zatrudnienia. Miesięczne dochody rodziny są w całości wydatkowane na spłatę raty kredytu hipotecznego oraz bieżące utrzymanie (w tym zakup leków). Do wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący załączył szereg dokumentów, m.in.: zeznania podatkowe, zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia żony skarżącego za pracę, zawiadomienie o wysokości rat spłaty kredytu. Mając na uwadze, iż oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącej, zarządzeniem referendarza sądowego wezwano skarżącego do uzupełnienia ww. wniosku w terminie 14 dni poprzez przedłożenie: 1. dokumentów wskazujących sytuację finansową skarżącego: a) w przypadku wykonywania pracy zarobkowej - przedstawienia zaświadczenia pracodawcy wskazującego wysokość wynagrodzenia, b) w przypadku posiadania statusu osoby bezrobotnej – przedstawienia zaświadczenia właściwego urzędu pracy, c) w przypadku pobierania renty/emerytury - przekazu pocztowego emerytury/renty, ewentualnie ostatniej decyzji określającej wysokość emerytury/renty, d) w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej - dokumentów wskazujących wysokość dochodów uzyskanych przez skarżącego w roku bieżącym z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (w zależności od formy opodatkowania np. ostatni PIT-5, kopie księgi przychodów i rozchodów, ewidencji przychodów), 2. wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (w przypadku, jeśli takie rachunki posiadają, jeżeli nie posiadają rachunków bankowych, zobowiązano skarżącego do złożenia stosownego oświadczenia). Pomimo upływu zakreślonego 14-dniowego terminu, skarżący nie przedstawił objętych wezwaniem dokumentów. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, rozpoznając wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004 s. 319). W niniejszej sprawie stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, iż spełnia powyższe przesłanki, od których uzależnione jest przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z wyjaśnień skarżącego wynika, że sam nie uzyskuje dochodów. Natomiast miesięczny dochód jego żony z tytułu umowy o pracę wynosi 3.514,80 zł netto (vide zaświadczenie z [...] sierpnia 2014 r. o wynagrodzeniu w aktach sądowych sprawy). Rozliczenie podatkowe za miesiąc lipiec 2014 roku wskazuje, iż małżonka skarżącego z prowadzonej samodzielnie działalności gospodarczej osiągnęła w okresie od [...] stycznia 2014 roku do [...] lipca 2014 roku przychód w kwocie 47.761,40 zł, przy kosztach jego uzyskania na poziomie 47.490,99 zł, co skutkowało dochodem w wysokości 270,41 zł. Z kolei z działalności prowadzonej jako wspólnik spółki cywilnej, żona skarżącego uzyskała w analogicznym okresie przychód sięgający kwoty 27.763 zł, przy kosztach na poziomie 26.156 zł, co pozwoliło na uzyskanie dochodu w wysokości 1.606 zł. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (vide postanowienie NSA z 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, LEX nr 1405537). Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 2 października 2009 r., sygn. akt II OZ 822/09 (LEX nr 571981), udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe. Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub gdy ich poniesienie uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Strona powinna więc dołożyć wszelkich starań, aby zgromadzić środki konieczne do prowadzenia postępowania sądowego. Instytucja prawa pomocy może mieć zastosowanie tylko w wyjątkowych sytuacjach i nie może być nadużywana wtedy, gdy strona posiada jakiekolwiek środki finansowe lub dochody. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Małżonka skarżącego jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę za miesięcznym wynagrodzeniem w kwocie 3.514,80 zł netto. Ponadto prowadzi działalność gospodarczą - samodzielnie oraz w formie spółki cywilnej. W okresie pierwszych siedmiu miesięcy 2014 roku jej łączny przychód z działalności gospodarczej przekroczył 75 tysięcy zł. Wprawdzie dochód z tego tytułu wyniósł niespełna 1.900 zł, jednakże sama kwota dochodu nie jest jedynym ani wyłącznie relewantnym źródłem wiedzy o rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy będącego przedsiębiorcą (vide postanowienie NSA z 10 lipca 2013 r., sygn. akt I FZ 302/13, LEX nr 1347244). W przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotne zatem jest to, że żona skarżącego uzyskuje przychód z działalności gospodarczej i że przychód ten kształtuje się na poziomie przekraczającym w skali siedmiomiesięcznej 75 tysięcy zł. Skarżący nie znajduje się więc w sytuacji uzasadniającej przerzucenie na Skarb Państwa kosztów postępowania wywołanych wniesieniem skargi. Odnosząc się natomiast do argumentacji związanej z koniecznością wyasygnowania miesięcznie kwoty 2.200 zł tytułem spłaty raty kredytu hipotecznego, podkreślić należy, iż skarżący nie może przedkładać pierwszeństwa ponoszenia zobowiązań cywilnoprawnych (np. rat kredytów, niezależnie jakiemu celowi one służą) przed koszty postępowania sądowego. Dysponowanie posiadanym majątkiem, w tym także jego obciążanie w drodze zaciągania zobowiązań, jest indywidualną sprawą skarżącego i nie może skutkować przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. Spłata zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych nie może korzystać z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi (vide postanowienie NSA z 14 października 2014 roku, sygn. akt II GZ 644/14, LEX nr 1522448). W tym kontekście zauważyć należy, że z przedłożonego zawiadomienia o wysokości rat spłaty kredytu wynika, iż spłata zadłużenia następuje w drodze potrącenia przez bank swoich wierzytelności z rachunku kredytobiorcy. Tymczasem skarżący, pomimo wezwania Sądu w tym przedmiocie, nie przedstawił żadnych wyciągów z rachunków bankowych. Nie jest zatem wiadome na etapie rozpoznawania niniejszego wniosku iloma rachunkami bankowymi dysponują skarżący i jego małżonka, jakie operacje były na nich wykonywane oraz jaka była na nich wysokość salda w okresie trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z § 4 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2003 r., Nr 227, poz. 2245), dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, mogą być w szczególności wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. Dlatego też skarżący został wezwany m.in. do przedstawienia wyciągów z posiadanych przez niego i żonę rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy, czego nie uczynił. W konsekwencji nie jest możliwe ustalenie, czy skarżący wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Fakt niedopełnienia obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia oraz dokumentów uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 września 2009 r., sygn. akt I OZ 895/09, LEX nr 612997). Reasumując stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przedstawionych powyżej informacji wyraźnie wynika, że skarżący wraz z małżonką posiadają stałe dochody, kształtujące się na takim poziomie, który pozwala im na regularne wywiązywanie się ze zobowiązań zarówno publicznoprawnych (podatki), jak i prywatnoprawnych (kredyty). Nadto skarżący nie udokumentował w pełni sytuacji majątkowej swojej i żony, nie wykonując zarządzenia referendarza sądowego (wzywającego do wyjaśnienia sytuacji finansowej skarżącego oraz przedłożenia wyciągów ze wszystkich posiadanych przez każdego z małżonków rachunków bankowych z okresu ostatnich 3 miesięcy). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.