VI SA/Wa 3173/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. Sp. z o.o. z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w sprawie ze skargi B.Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym p o s t a n a w i a: odmówić przyznania skarżącej – B. Sp. z o.o. z siedzibą w W. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie obowiązku uiszczenia wpisu od skargi B. Sp. z o.o. z siedzibą w W. (reprezentowana przez adwokata M. K.) wniosła skargę na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym. W skardze zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że nie posiada środków finansowych na opłacenie skargi, podnosząc, iż aktualny stan jej rachunku bankowego wynosi 448,06 zł, a za ubiegły rok odnotowała stratę w wysokości 206.720,83 zł. W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca podała, iż wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 5.000 zł, wartość środków trwałych to 0 zł, a strata za ostatni rok obrotowy według bilansu zamknęła się w kwocie 206.720,83 zł. Natomiast z dokumentów, nadesłanych przez skarżącą w dniu [...] lutego 2014 r., wynika, że w roku 2012 spółka poniosła stratę w kwocie 206.720,83 zł przy przychodzie w wysokości 310.354,30 zł (kopia zeznania CIT-8 za rok podatkowy 2012 – karty 29 -30 verte akt). Bilans na dzień [...] marca 2013 r. przedłożony do akt sprawy o sygn. VI SA/Wa 1196/13 (karta 35 - 36 verte akt o sygn. VI SA/Wa 1196/13) wskazuje, iż zarówno aktywa spółki, jak i jej pasywa osiągnęły wartość 8.484,56 zł (na koniec roku obrotowego 2012 wartość aktywów i pasywów wynosiła po 54.378,10 zł). W trzecim kwartale bieżącego roku spółka nabyła towary i usługi o wartości 115.479 zł netto (deklaracja dla podatku od towarów i usług za 3. kwartał 2013 r. VAT-7K – karty 31 – 32 akt). W sprawozdaniu z działalności skarżącej za rok 2012 (karta 28 akt) wskazano, że na przestrzeni poszczególnych miesięcy systematycznie rosła sprzedaż usług ochrony na rzecz osób fizycznych, co jednoznacznie dobrze rokuje na działalność spółki w roku 2013. Według dodatkowych informacji i objaśnień do sprawozdania z działalności spółki za 2012 rok, nadesłanych do sprawy o sygn. akt VI SA/Wa 1196/13 (karty 39 - 42 akt o sygn. VI SA/Wa 1196/13), skarżąca rozpoczęła działalność gospodarczą w marcu 2012 r., zatrudniła 265 osób, osiągnęła przychód netto ze sprzedaży usług ochrony w wysokości 287.682,75 zł, a odnotowana strata finansowa netto w kwocie 224.462,53 zł jest związana z zakupem 273 sztuk kas fiskalnych (niezbędnych ze względu na rodzaj prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej) za kwotę netto 109.473 zł. Skarżąca przedstawiła również wyciągi z rachunku bankowego za okresy: od [...] do [...] lipca 2013 r. (karty 33 – 37 akt), od [...] do [...] sierpnia 2013 r. (karty 38 – 41 verte akt) oraz od [...] do [...] września 2013 r. (karty 42 – 45 verte akt), na którym saldo końcowe zamknęło się w kwocie 237,17 zł. Postanowieniem z dnia 28 lutego 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 3173/13, odmówiono skarżącej spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. W uzasadnieniu postanowienia podano, że spółka nie wykazała, jakoby nie posiadała dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżąca podniosła, że ocena jej możliwości finansowych została dokonana w sposób wadliwy, skutkujący błędnym przyjęciem co do braku po jej stronie przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. W ocenie skarżącej, referendarz wykluczył możliwość pogorszenia się jej kondycji finansowej, bazując jedynie na informacjach wzrostowych skarżącej w 2012 r., ignorując jednocześnie wskazywane przez spółkę aktualne problemy finansowe. Spółka, w celu prowadzenia rozpoczętej w marcu 2012 r. działalności, zmuszona była zakupić 273 sztuki kas fiskalnych, który to wydatek wpłynął na jej kondycję finansową. Jak dodała skarżąca, transakcje dokonywane na rachunku bankowym, na które zwrócił uwagę referendarz, są próbą ratowania spółki, z kolei wpłaty na konto dokonywane są przez jej jedynego udziałowca z jego środków własnych, zatem nie są to dochody spółki. Co do kwot przekazywanych poprzez spółkę na pokrycie kosztów obsługi prawnej - skarżąca podniosła, że wskazana kwota 4000 złotych jest nieaktualna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do treści przepisu art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzenie niejawnym. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym może nastąpić wtedy, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Treść powołanego przepisu wskazuje, iż prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych, z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu i jej możliwości finansowych. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z faktu, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W tym miejscu nadmienić należy, że koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania cywilnoprawne, związane z prowadzoną działalnością. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania ich zobowiązań finansowych. W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez państwo kredytu w tej formie, pomimo że prawnie przewidziane, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach nadzwyczajnych. Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet państwa, i w konsekwencji na innych podatników, skutków decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 1 sierpnia 2013 r. sygn. akt I SA/Wr 966/130). Stosownie do art. 252 § 1 p.p.s.a. strona postępowania, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, zobowiązana jest do złożenia oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, jest ona zobowiązana na wezwanie złożyć, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów (art. 255 p.p.s.a.). Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia we wnioskowanym zakresie. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 9 stycznia 2014 r. skarżąca została wezwana do uzupełnienia ww. wniosku poprzez nadesłanie rocznego sprawozdania finansowego za rok 2013, dokumentu wskazującego na wysokość osiągniętego dochodu w 2013 roku, wyciągów z posiadanych przez skarżącą spółkę rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy, obejmujących informację o wszystkich transakcjach dokonanych na rachunkach bankowych w objętym wezwaniem terminie. Z nadesłanych dokumentów wynika, że skarżąca jest spółką prawa handlowego, której przedmiotem działalności zgodnie z wpisem do rejestru jest rozpoczęta w 2012 r. działalność w sektorze usług ochrony mienia dla firm oraz dla osób fizycznych, reklama oraz wynajem i dzierżawa pojazdów samochodowych (por. sprawozdanie z działalności skarżącej za rok 2012 oraz wprowadzenie do sprawozdania finansowego za 2012 r.). Sąd zauważa, że co prawda w roku 2012 spółka poniosła stratę w kwocie 206.720,83 zł przy przychodzie w wysokości 310.354,30 zł, jednakże w sprawozdaniu z działalności firmy za rok 2012 podano, że "na przestrzeni poszczególnych miesięcy systematycznie rosła sprzedaż usług ochrony na rzecz osób fizycznych (rozliczana za pomocą kas fiskalnych), co jednoznacznie dobrze rokuje na działalność spółki w następnym roku, tj. w 2013 r." (por. pkt 3 sprawozdania z działalności Spółki, karta 25 akt sądowych). Ze sprzeciwu wynika, że skarżąca taką ocenę jej sytuacji finansowej uznała za dokonaną na wyrost, jednakże nie przedstawiła żadnych dokumentów obrazujących jej sytuację finansową na dzień wniesienia sprzeciwu, tj. [...] kwietnia 2014 r. Na ocenę sytuacji finansowej skarżącej w kontekście spełniania przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nie pozwalają dane zawarte w wyciągach z rachunków bankowych (data wyciągów na dzień [...] lipca 2013 r., na dzień [...] sierpnia 2013 r. oraz na dzień [...] września 2013 r.), albowiem główną powtarzającą się wielokrotnie transakcją są przelewy dokonywane z konta spółki na rzecz komorników sądowych, do których strona nie odniosła się w żadnym piśmie. Ponadto analiza transakcji dokonywanych na rachunku bankowym skarżącej wskazuje, że regularnych wpłat (w tym na kwotę kilkukrotnie na kwotę 10.000 zł) na ten rachunek dokonują I. N. będący prezesem zarządu skarżącej spółki i E. B. (prokurent), co sugerowałoby, że wszelkie przychody spółki pochodzące ze świadczonych usług wpłacane są na ich konto, ewentualnie, przekazywane są im przez pracowników spółki w formie gotówkowej. Powyższe czyni niejasnym faktyczny stan środków pieniężnych posiadanych przez spółkę. W świetle powyższego, nierozstrzygnięta pozostaje wątpliwość Sądu, co do rzeczywistego wpływu kosztów poniesionych przez spółkę na zakup kas w ilości 273 sztuk, na jej kondycję finansową, w sytuacji, gdy aktywa na dzień [...] grudnia 2012 r. wyniosły 54.378,00 złotych. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd uznał, że skarżąca nie wykazała, jakoby nie posiadała dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Spółka ani we wniosku, ani w sprzeciwie nie podniosła, że z uwagi na powstałą sytuację majątkową jest zmuszona zawiesić działalność gospodarczą, czy też liczy się z całkowitym zaprzestaniem prowadzenia tej działalności. Jak wskazano w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2013 r. sygn. akt I FZ 97/13, takie okoliczności wskazując, że spółka dysponuje środkami na bieżące wydatki. Pomimo sugerowanych problemów spółka nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, prowadzi działalność gospodarczą, odprowadzając świadczenia na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz należności na rzecz Urzędu Skarbowego. Brak jest informacji o zaciąganych przez spółkę kredytach na pokrycie kosztów przychodów. Spółka nie wskazała na trudności w regulowaniu bieżących zobowiązań. Przeciwnie, co podniesiono powyżej, konto spółki zasilane jest wpłatami dokonywanymi przez jej jedynego udziałowca. Z powyższego wynika, że skarżąca dysponuje środkami i zamierza kontynuować swoją działalność, a koszty sądowe, które jest obowiązana ponieść w związku ze złożoną do Sądu skargą, winny być traktowane na równi z innymi zobowiązaniami spółki, wynikającymi z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. W orzecznictwie przyjmuje się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, LEX nr 477191). Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinna się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na udział w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Samodzielna działalność gospodarcza prowadzona na własny rachunek wiąże się bowiem, ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym także kosztów sądowych. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością gospodarczą podmiot ją prowadzący, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 9 lipca 1992 r. I ACz 393/92). Należy podkreślić, że możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich sytuacji, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 29 października 2010 r., sygn. akt I FZ 323/10). Zdaniem Sądu przedstawione przez skarżącą dokumenty finansowe oraz wyciągi bankowe nie dają podstaw do przyjęcia, że występuje po stronie spółki brak możliwości ponoszenia kosztów postępowania, wręcz przeciwnie stanowią o płynności prowadzenia tej działalności. Prezentowane przez skarżącą wątpliwości co do możliwości uiszczenia kosztów sądowych, stanowiące uzasadnienie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, należy oceniać wyłącznie jako jej niczym nie uzasadnione, subiektywne, przekonanie o braku zdolności płatniczych. Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.