VI SA/Wa 3235/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Fronczyk Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Maliszewska (spr.) Sędzia WSA Jakub Linkowski Protokolant st. sekr. sąd. Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 marca 2016 r. sprawy ze skargi A. GmbH & Co. oHG z siedzibą w E., Niemcy na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia prawa ochronnego na znak towarowy oddala skargę w całości Sygn. akt: VI SA/Wa 3235/15 Uzasadnienie Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 20 października 2015 r. uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 marca 2014 r. o sygn. akt VI SA/Wa 2351/13, wydany po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. GmbH & Co. oHG z siedzibą w E. w Niemczech (dalej także jako "A.") na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] oddalającą sprzeciw w sprawie unieważnienia prawa ochronnego na słowno-graficzny znak towarowy "kids Vitalsss MULTIWITAMINA DLA DZIECI suplement diety cola" nr [...], uchylający zaskarżoną decyzję. Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia. Decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. Urząd Patentowy udzielił O. Sp. z o.o. w W. prawo ochronne na słowno-graficzny znak towarowy "kids Vitalsss MULTIWITAMINA DLA DZIECI suplement diety cola" nr [...], zgłoszony w dniu 13 marca 2009 r., przeznaczony do oznaczania towarów i usług z klasy 5 (witaminy i dodatki mineralne, tabletki musujące z witaminami i minerałami) i 32 (napoje bezalkoholowe wzbogacone witaminami i minerałami, preparaty do przygotowywania napojów). W dniu [...] października 2011 r. A. wniosła sprzeciw od powyższej decyzji, opierając go na art. 132 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2002 r. Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm.), dalej jako p.w.p. Wskazała na przysługujące jej prawo do międzynarodowego znaku towarowego słownego "VITALIS" nr [...], z pierwszeństwem od 10 maja 2006 r. i przeznaczonego do oznaczania towarów z klasy 3, 5 i 21. Stwierdziła, że towary z klasy 5, do oznaczania których przeznaczony jest jej znak i znak sporny są podobne oraz identyczne. Także towary z klasy 32, do oznaczania których przeznaczony jest sporny znak, są podobne do towarów z klasy 5, bowiem mimo, że jest on przeznaczony do oznaczania napojów bezalkoholowych zawartych w klasie 32, są to napoje wzbogacone witaminami i minerałami, co stanowi bezpośrednie odniesienie do towarów z klasy 5. Wnosząca sprzeciw podkreśliła, że sporny znak jest podobny w warstwie wizualnej do znaku przeciwstawionego i niemal identyczny z tym znakiem w warstwie fonetycznej w zakresie słowa "Vitalis". Co więcej, znak przeciwstawiony jest znakiem słownym, tak więc jego ochrona rozciąga się – co do zasady – na wszelkie formy graficzne, w jakich może być przedstawiony. Podobieństwo porównywanych znaków oraz towarów powoduje ryzyko wprowadzenia odbiorców w błąd. Uznając sprzeciw za bezzasadny uprawniony stwierdził, że o podobieństwie towarów można mówić jedynie w zakresie towarów z klasy 5, lecz towary jak napoje z klasy 32 oznaczane spornym znakiem nie są podobne do towarów z klasy 5, oznaczanych znakiem wnoszącej sprzeciw, bo są to towary odmienne tj. w postaci saszetek, proszku lub kapsułek. Porównywane znaki nie są podobne w warstwie wizualnej, fonetycznej ani znaczeniowej, więc nie mogą wprowadzać odbiorców w błąd. Nadto uprawniony uznał, że znak "VITALIS" ma słabą zdolność odróżniającą. Decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. Urząd Patentowy, działając na podstawie art. 246 i art. 247 ust. 2 oraz art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. oraz art. 98 k.p.c. w zw. z art. 256 ust. 2 p.w.p., oddalił sprzeciw i przyznał uprawnionemu koszty postępowania. Urząd Patentowy uznał, że porównywane towary sygnowane znakami "kids Vitalsss MULTIWITAMINA DLA DZIECI suplement diety cola" nr [...] i "VITALIS" nr [...] są przeznaczone do oznaczania podobnych towarów z klasy 5. Zdaniem Urzędu nie istnieje jednak podobieństwo pomiędzy towarami z klasy 5, do oznaczania których przeznaczony jest znak towarowy "VITALIS" do napojów bezalkoholowych wzbogaconych witaminami i minerałami oraz preparatów do przygotowywania napojów z klasy 32, do oznaczania których został przeznaczony znak sporny. Towary te należą bowiem do różnych i rozróżnianych przez nabywców grup towarów o innym charakterze i przeznaczeniu. Towary takie jak substancje dietetyczne, suplementy żywnościowe i produkty multiwitaminowe służą utrzymaniu dobrego zdrowia, natomiast napoje bezalkoholowe wzbogacone witaminami i minerałami służą do zaspokojenia pragnienia. Pierwsza grupa towarów jest pakowana zasadniczo w opakowania w postaci saszetki lub tuby, a druga w opakowania w postaci butelki lub puszki. W ocenie organu nie można uznać napojów za podobne do witamin i substancji dietetycznych tylko dlatego, że te pierwsze towary są wzbogacone witaminami i minerałami. Dodanie do napojów witamin i minerałów nie zmienia tego, że są to zupełnie różne produkty. Towary te mogą być wprawdzie czasem dostępne w tych samych miejscach sprzedaży, takich jak: sklepy spożywcze, supermarkety, sklepy z odżywkami dla sportowców oraz sklepy ze zdrową żywnością, lecz nawet jeżeli są one sprzedawane w tych samych punktach sprzedaży, to są umieszczone w odrębnych miejscach, na zupełnie odmiennych działach. Substancje dietetyczne i suplementy żywnościowe oraz witaminy sprzedawane są przede wszystkim w aptekach, w których z kolei nie można nabyć napojów bezalkoholowych. Krąg odbiorców tych towarów jest szeroki, przy czym analizują oni dane towary przed dokonaniem zakupu. Tym samym charakter towarów, ich przeznaczenie, sposób użytkowania, działania, dystrybucji oraz czas ich użytkowania jest odmienny, co powoduje brak podobieństwa między nimi. Dokonując oceny podobieństwa spornego znaku do znaku przeciwstawionego Urząd stwierdził, że nie są one podobne w myśl art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. Pomimo występowania w tych znakach wspólnego, powszechnie stosowanego członu vital (stanowiącego element słów dominujących w obu znakach) organ uznał, że jako całość znaki różnią się w warstwie wizualnej. Porównywane znaki towarowe oprócz wspólnego członu vital posiadają także inne elementy, które różnicują je w dostateczny sposób. W warstwie fonetycznej obydwa znaki brzmią odmiennie, a w warstwie znaczeniowej nie mają żadnego konkretnego znaczenia w języku polskim, więc nie można mówić o ich podobieństwie bądź różnicach pod względem znaczeniowym. Można je jedynie uznać za oznaczenia aluzyjne (użycie elementu vital). Obydwa znaki mają słabą zdolność odróżniającą. Z uwagi na charakter towarów finalni konsumenci, osoby dobrze poinformowane, uważne i racjonalne, będą dokładnie analizować nie tylko towar ale też znak towarowy. Urząd przyjął zatem, że nie istnieje prawdopodobieństwo powstania wśród odbiorców błędu polegającego na skojarzeniu między badanymi znakami. Uwzględniając skargę A. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., Sąd I instancji uchylił zaskarżoną decyzję jako naruszającą przepisy postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd I instancji uznał, że zastrzeżenia w sprawie budzi przedwczesne ustalenie przez Urząd Patentowy braku podobieństwa pomiędzy towarami z klasy 5 znaku przeciwstawionego, a mianowicie – substancjami dietetycznymi, suplementami żywnościowymi, produktami multiwitaminowymi w stosunku do napojów bezalkoholowych wzbogaconych witaminami i minerałami z klasy 32 (sporny znak) poprzez przyjęcie odmiennej funkcji porównywanych towarów. Sąd podzielił stanowisko strony skarżącej, że wspólną cechą charakterystyczną porównywanych towarów jest, iż są wzbogacone witaminami i mikroelementami, a nie to, jaka jest postać tych produktów – stała (tabletki, proszki, saszetki), czy płynna (napoje). Zdaniem Sądu, Urząd nie dokonał także wnikliwej i szczegółowej analizy innych kwestii związanych z podobieństwem wyżej wymienionych towarów, w szczególności miejsc, gdzie towary te mogą być potencjalnie oferowane, jak również tego czy konkurują ze sobą, czy też wzajemnie się uzupełniają. Urząd bliżej nie wskazał jakiego rodzaju są to "punkty sprzedaży", ograniczając się do przykładowego wskazania super i hipermarketów oraz drogerii. Pominął zaś inne miejsca, gdzie takie produkty mogą być oferowane klientom tj. apteki, sklepy sprzedające zdrową żywność czy też specjalne sklepy sprzedające odżywki dla osób uprawiających sport. Jak stwierdził Sąd, niewątpliwie błędne ustalenia faktyczne organu w zakresie porównania towarów z klasy 5 znaku przeciwstawionego, a mianowicie – substancji dietetycznych, suplementów żywnościowych, produktów multiwitaminowych w stosunku do napojów bezalkoholowych wzbogaconych witaminami i minerałami z klasy 32 wpływają też na błędną ocenę podobieństwa samych oznaczeń. W tym aspekcie sprawy Sąd podzielił argumenty skargi co do tego, że znak towarowy "Vitalis" nr [...] jest znakiem słownym, którego ochrona rozciąga się co do zasady na wszystkie formy graficzne, w których może on zostać zapisany. W konsekwencji Sąd przyznał rację stronie skarżącej, która wywodziła, że w uzasadnieniu decyzji brak jest wskazania konkretnych przykładów stosowania członu vital do oznaczania produktów farmaceutycznych i dietetycznych z klasy 5. W tej sytuacji rzeczywiście nie jest możliwa weryfikacja, czy stawiając taką tezę organ oparł się na miarodajnych przesłankach i czy słusznie uznał, że człon vital jest w omawianym zakresie powszechnie stosowany. Zdaniem Sądu niezbadanie powyższych kwestii w sposób wszechstronny nie pozwoliło na pełne skontrolowanie legalności decyzji. Omawiane uchybienia formalne poczynione przez organ, uniemożliwiły Sądowi prawidłowe ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów skargi i wypowiedzenie się co do zasadności rozstrzygnięcia pod względem materialnoprawnym. Z uwagi na wskazane okoliczności Sąd uznał za zasadne zarzuty naruszenia art. 107 § 3 oraz art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej: k.p.a., poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a w szczególności brak wnikliwie, wręcz drobiazgowo przeprowadzonej analizy podobieństwa przeciwstawionych znaków w pierwszym etapie badania – podobieństwa towarów. W ocenie Sądu ta analiza nie może być pobieżna, ponieważ jednocześnie występuje podobieństwo towarów oraz samych oznaczeń, co słusznie podkreślono w skardze. O. Sp. z o.o. wniosła skargę kasacyjną opartą na podstawach wskazanych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a., domagając się uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o uchyleniu zaskarżonego wyroku oraz o przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie dochodząc do przekonania, że skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., uznając bowiem, że organ dokonał błędnego porównania towarów oznaczonych przeciwstawionymi znakami, nie dokonał przeprowadzonej przez Urząd Patentowy analizy podobieństwa samych znaków, lecz a priori przyjął, że ocena ta została przeprowadzona wadliwie z naruszeniem art. 77 § 1 k.p.a. i art. 107 § 3 tej ustawy, co z kolei skutkowało wadliwym zastosowaniem art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. Mianowicie NSA stwierdził, iż Sąd nie rozważył, czy stwierdzony przezeń błąd co do podobieństwa towarów w klasach 5 i 32 mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem NSA, stwierdzając, że badanie podobieństwa towarów stanowi pierwszy etap oceny podobieństwa znaków w stopniu mogącym prowadzić do konfuzji, Sąd I instancji winien był odnieść się merytorycznie do wystarczająco wyczerpujących ustaleń i wywodów organu w tej kwestii – zwłaszcza uznając towary za podobne. Sąd I instancji, nie dokonując w istocie oceny stanowiska organu co do braku podobieństwa znaków przeciwstawionych, pochopnie stwierdził, że ocena ta jest błędna wyłącznie z tego powodu, iż organ nie dopatrzył się podobieństwa towarów w klasach 5 i 32. Sąd winien był ocenić prawidłowość dokonanych przez organ ustaleń faktycznych w ich całokształcie pod względem wszystkich określonych art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. i rozważonych przez organ przesłanek. Naczelny Sąd Administracyjny w wytycznych skierowanych do WSA w Warszawie nakazał, aby ten Sąd ponownie rozpatrując sprawę, dokonał oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, biorąc pod uwagę, że – jak prawidłowo stwierdził WSA – towary z klas 5 i 32 są podobne. Nakazał uwzględnienie również faktu, że organ, podając przykłady rejestracji znaków ze słowem "vital", wypowiedział się w kwestii występowania tak zbudowanych znaków dla produktów farmaceutycznych (str. 9 decyzji), co umożliwi ocenę trafności twierdzenia organu, że człon ten jest powszechnie stosowany. Ponowna kontrola legalności rozstrzygnięcia Urzędu Patentowego przeprowadzona ma być z poszanowaniem zasady wypracowanej w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz WSA w Warszawie, że ocena podobieństwa znaków musi uwzględniać całościowe oddziaływanie znaków [postanowienie TSUE z dnia 30 stycznia 2014 r. w sprawie C-422/12P Industrias Alen SA de CV (LEX nr 1421775), wyroki NSA: z dnia 12 lutego 2015 r. o sygn. akt II GSK 2139/13, z dnia 4 września 2012 r. o sygn. akt II GSK 1091/11, z dnia 16 września 2014 r. o sygn. akt II GSK 1023/13]. Rozpoznając ponownie sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Należy na wstępie podkreślić, iż w przedmiotowej sprawie orzekał Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z dnia 20 października 2015 r. uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 marca 2014 r. o sygn. akt VI SA/Wa 2351/13, Sąd na podstawie art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) pozostaje związany oceną prawną oraz wskazaniami co do dalszego postępowania, wyrażonymi w powyżej opisanym wyroku NSA. Podkreślić należy, że wykładnia prawa i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie nie tylko sąd, lecz także organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także strony postępowania. Art. 190 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić wykładni prawa dokonanej przez NSA w jego wcześniejszym orzeczeniu, gdyż są nimi związane. Kluczowy dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest pogląd wyrażony w powyższym wyroku, iż Sąd I instancji naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., uznając bowiem, że organ dokonał błędnego porównania towarów oznaczonych przeciwstawionymi znakami, nie dokonał przeprowadzonej przez Urząd Patentowy analizy podobieństwa samych znaków, lecz a priori przyjął, że ocena ta została przeprowadzona wadliwie z naruszeniem art. 77 § 1 k.p.a. i art. 107 § 3 tej ustawy, co z kolei skutkowało wadliwym zastosowaniem art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. Sąd pominął kwestię, czy stwierdzony błąd organu co do podobieństwa towarów w klasach 5 i 32 mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie ulega wątpliwości, że dokonując badania podobieństwa towarów, co stanowi pierwszy etap oceny podobieństwa znaków, Sąd jest zobligowany odnieść się merytorycznie do uznanych przez NSA za wystarczająco wyczerpujące ustaleń i wywodów organu w tej kwestii. Zdaniem NSA Sąd w sposób zasadny i jak najbardziej uprawniony uznał porównywane towary za podobne. Sąd winien zatem na obecnym etapie ocenić prawidłowość dokonanych przez organ ustaleń faktycznych w ich całokształcie pod względem wszystkich określonych art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. Tak więc na aktualnym etapie sprawy ocenie należało poddać kwestię podobieństwa znaków. W ocenie Sądu Urząd zasadnie stwierdził, że porównywane znaki: sporny znak skarżącej "kids Vitalsss MULTIWITAMINA DLA DZIECI suplement diety cola" nr [...] oraz przeciwstawiony przez spółkę A. znak towarowy słowny: "VITALIS" nr [...] z pierwszeństwem od dnia 10 maja 2006 r. - nie są podobne w rozumieniu art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. Urząd prawidłowo uznał, że pomimo występowania w tych znakach wspólnego, powszechnie stosowanego członu vital (stanowiącego element słów dominujących w obu znakach) organ uznał, że jako całość znaki różnią się w warstwie wizualnej. Porównywane znaki towarowe oprócz wspólnego członu vital posiadają także inne elementy, które różnicują je w dostateczny sposób. W warstwie fonetycznej obydwa znaki brzmią odmiennie, a w warstwie znaczeniowej nie mają żadnego konkretnego znaczenia w języku polskim, więc nie można mówić o ich podobieństwie bądź różnicach pod względem znaczeniowym. Można je jedynie uznać za oznaczenia aluzyjne (użycie elementu vital). Obydwa znaki mają słabą zdolność odróżniającą. Z uwagi na charakter towarów finalni konsumenci, osoby dobrze poinformowane, uważne i racjonalne, będą dokładnie analizować nie tylko towar ale też znak towarowy. Należy więc przyjąć, że nie istnieje prawdopodobieństwo powstania wśród odbiorców błędu polegającego na skojarzeniu między badanymi znakami. Reasumując, pomimo błędnego zakwalifikowania przez organ jako towarów z klasy 5 i klasy 32, decyzja o oddaleniu sprzeciwu w sprawie udzielenia prawa ochronnego na słowno – graficzny znak towarowy skarżącej "kids Vitalsss MULTIWITAMINA DLA DZIECI suplement diety cola" nr [...] była prawidłowa. Błąd organu nie mógł bowiem mieć istotnego wpływu na wynik sprawy z tego powodu, że organ mimo tego stwierdzenia, dokonał szczegółowego badania obu znaków, dochodząc do przekonania o braku podobieństwa znaków spornego i z wcześniejszym pierwszeństwem. Nie może budzić wątpliwości ugruntowany w doktrynie i orzecznictwie pogląd, że oceny konfuzyjnego podobieństwa znaków towarowych dokonuje się na zasadzie całościowego ich oddziaływania, co trafnie podkreślił organ. Przeprowadzanie porównania znaków towarowych wbrew tej regule, przy wyodrębnieniu jednego z elementów znaku, jest działaniem nieprawidłowym i mogącym prowadzić do błędnych wniosków (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 11 listopada 1997 r. SABEL BV c-a Puma AG, sprawa C-251/95, LEX nr 113636; wyroki Sądu: z dnia 7 lutego 2012 r. o sygn. akt T-424/10, pkt 22, LEX nr 1107449, z dnia 9 marca 2012 r. o sygn. akt T-32/10, pkt 39, LEX nr 1112567; wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 26 października 2011 r. o sygn. akt II GSK 932/10, LEX nr 1070265, z dnia 4 września 2012 r. o sygn. akt II GSK 1091/11, LEX nr 1244477). Z powyższym nie stoi w sprzeczności pogląd, że przy dokonywaniu porównania znaków słownego i słowno-graficznego na plan pierwszy wysuwają się ich elementy słowne. Łączący oba znaki wspólny element "vital" znaczący tyle, co "witalny", "żywotny", jest elementem słabym i nie przyczynia się do wyróżniającego charakteru znaku z wcześniejszym pierwszeństwem. Słowo "vital" często współtworzy znaki towarowe przeznaczone do oznaczania produktów z klasy towarowej 5 i 32 (przywołane w decyzji rejestracje znaków "VITALA’S" "VITALIA", "VITALITE", "VITALINEA", "VITALIPID"), a jeśli tak, to budowanie sprzeciwu wobec rejestracji znaku w oparciu o art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. ze względu na identyczność wspólnego słabego, bo często stosowanego elementu, nie może odnieść zamierzonego przez wnoszącego sprzeciw skutku. Sąd doszedł więc do przekonania, że Urząd Patentowy przeprowadził analizę podobieństwa znaków przeciwstawionych z poszanowaniem przepisów art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. Mianowicie, dokonał analizy na wszystkich trzech płaszczyznach podobieństwa (graficznej, słownej i znaczeniowej) z uwzględnieniem ogólnego wrażenia, jakie oba znaki wywierają na odbiorcy, dochodząc do słusznego wniosku o braku ich konfuzyjnego podobieństwa. Z powyższych względów, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.