VI SA/Wa 340/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Zalewski po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. Sp. z o.o. z siedzibą w L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. Sp. z o.o. z siedzibą w L. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego postanawia: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych UZASADNIENIE: Pismem z dnia 27 lutego 2015 r., uzupełnionym w dniu 27 kwietnia 2015 r., spółka M. Sp. z o.o. z siedzibą w L. (nazywana dalej: "skarżącą") wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy (formularz PPPr) podniosła, że na dzień jego złożenia ma znaczne problemy z płynnością finansową. Stan środków na kontach skarżącej nie pozwala na zapłatę zobowiązań przeterminowanych, a klienci strony nie są w stanie potwierdzić realnych dat wpływów na konta skarżącej. Na dzień [...] kwietnia 2015 r. skarżąca posiadała na rachunkach bankowych kwotę 200.361,94 zł. Zobowiązania wobec podwykonawców na dzień [...] kwietnia 2015 r. wynosiły 1.708.288,00 zł, natomiast należności od klientów – 418.904,67 zł (przeterminowane) i 970.134,09 zł (nieprzeterminowane). Wskazała, że jej zobowiązania rosną z każdym z dniem, m.in. w związku z realizacją projektów. Spółka spłaca zobowiązania podatkowe, gromadzi na subkoncie środki w celu wypłaty poborów za dany miesiąc dla pracowników, jak również przygotowuje się do spłaty kredytu obrotowego w linii odnawialnej. W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca podała, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 50.000 zł, wartość środków trwałych to 618.409,33 zł, a zysk netto z bilansu za okres styczeń-grudzień 2014 r. wyniósł 18.192,21 zł. Ponadto skarżąca wskazała stany 11 posiadanych przez nią kont bankowych, na których były zgromadzone środki pieniężne na kwotę 1833,88 zł. Zarządzeniem z dnia 4 maja 2015 r. skarżąca została wezwana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie: rocznego sprawozdania finansowego Spółki za rok 2013, dokumentu wskazującego na wysokość osiąganego dochodu (poniesionej straty) w 2014 r. w postaci odpisu z księgi rachunkowej na koniec grudnia 2014 r. oraz od początku bieżącego roku do końca marca 2015 r., wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy, obejmujących informację o wszystkich transakcjach dokonanych na rachunkach w objętym wezwaniem terminie. Przy piśmie z dnia 2 czerwca 2015 r. skarżąca przesłała: sprawozdanie finansowe Spółki za 2013 r., rachunek zysków i strat sporządzony na dzień 28 lutego 2015 r., rachunek zysków i strat za 2014 r. Skarżąca, w odpowiedzi na wezwanie Sądu o nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy, wyjaśniła, że ze względu na specyfikę działalności spółki w miesiącu realizowanych jest kilka tysięcy transakcji, wydruk ww. wyciągów opiewałby na setki stron, co byłoby dla strony skarżącej zbyt kosztowne. Postanowieniem starszego referendarza sądowego z dnia 19 czerwca 2015 r. odmówiono skarżącej, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, nazywanej dalej: "p.p.s.a."), przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi. W uzasadnieniu postanowienia podano, że Spółka nie wykazała, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Pismem z dnia 3 lipca 2015 r. skarżąca wniosła sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego, wskazując, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Podała, że jej sytuacja finansowa pogorszyła się w stosunku do stycznia 2015 r., gdyż strona nie posiada już środków finansowych na rachunkach, zobowiązania wobec podwykonawców wynoszą 1.744.655,59 zł, a należności ściągalne oscylują w granicach 1.057.007,66 zł, lecz nie ma żadnych wpływów z czynności egzekucyjnych. Ponadto powiększyła się strata z działalności Spółki, która wynosi 200.155,18 zł. Strona podkreśliła, że przychody Spółki są wprost związane z jej kosztami bowiem Spółka otrzymuje pieniądze na wynagrodzenia uczestników badań, które nie stanowią zarobku Spółki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinna się ona sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na udział w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Samodzielna działalność gospodarcza prowadzona na własny rachunek wiąże się bowiem, ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym także kosztów sądowych. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością gospodarczą podmiot ją prowadzący, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego (zob. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 9 lipca 1992 r. I ACz 393/92). Należy podkreślić, że możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich sytuacji, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (zob. postanowienie NSA z dnia 29 października 2010 r., sygn. akt I FZ 323/10). W związku z tym, że koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania cywilnoprawne, związane z prowadzoną działalnością, zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania ich zobowiązań finansowych. W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez państwo kredytu w tej formie, pomimo że prawnie przewidziane, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach nadzwyczajnych. Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet państwa, i w konsekwencji na innych podatników, skutków decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I SA/Wr 966/130). W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użyte w cytowanym przepisie określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że osiągane przychody nie pozwalają na poniesienie kosztów postępowania. Zatem, to strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdyż od tego będzie zależało rozstrzygniecie Sądu. Stosownie do art. 252 § 1 p.p.s.a. strona postępowania, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, zobowiązana jest do złożenia oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, jest ona zobowiązana na wezwanie złożyć, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów (art. 255 p.p.s.a.). Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia we wnioskowanym zakresie. Z tej przyczyny skarżąca była wzywana do potwierdzenia stosownymi dokumentami oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 27 kwietnia 2015 r. (zob. zarządzenie z dnia 4 maja 2015 r.). Z nadesłanych dokumentów wynika, że skarżąca jest Spółką prawa handlowego, której przedmiotem działalności zgodnie z wpisem do rejestru, jak również informacjami zawartymi w "Sprawozdaniu finansowym za rok obrotowy zakończony 31 grudnia 2013 r." jest rozpoczęta w 1991 r. działalność w szeroko pojętym marketingu usług farmaceutycznych, a w szczególności : sprzedaż usług badania rynku farmaceutycznego, programów badawczo-obserwacyjnych w obszarze specjalizacji farmakologicznych, szeroko pojęta edukacja lekarzy, farmaceutów, pielęgniarek oraz pacjentów, organizacja i obsługa konferencji, zjazdów oraz usługi szkoleniowe w obszarze prawa farmaceutycznego, farmacji i marketingu na rynku farmaceutycznym. Z dokumentów nadesłanych przez stronę wynika, że skarżąca w latach 2012-2013, przy bardzo dużych przychodach netto ze sprzedaży produktów (odpowiednio 24.255.458,23 zł i 15.384.896,79 zł), uzyskała znaczny zysk netto (odpowiednio 386.895,97 zł oraz zł 388.524,43 zł). Także w roku 2014 skarżąca uzyskała zysk w kwocie 18.192,21 zł. Sąd zauważa znaczny wzrost przychodów netto ze sprzedaży w roku 2014 w stosunku do roku 2013. W roku 2013 przychód netto wyniósł 15.384.896,79 zł, a w roku 2014 przychód sięgnął kwoty 17.554.864,42 zł. Ponadto skarżąca w roku 2014 r. poniosła wysokie koszty ogólnego zarządu w wysokości 2.078.802,90 zł, związane z organizacyjnym utrzymaniem przedsiębiorstwa oraz ogólną organizacją produkcji jako całości, na które składają się koszty administracyjno-gospodarcze oraz koszty ogólnoprodukcyjne dotyczące tej części. Z powyższych okoliczności wynika bezspornie, że Spółka, pomimo odnotowywanego w 2014 r. mniejszego niż w poprzednim roku dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej, ewidentnie zwiększyła jej skalę w stosunku do roku 2013, co miało wpływ na podniesienie poziomu wydatków przeznaczonych na wytworzenie sprzedanych produktów, w tym wynagrodzenia. Nadto we wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 27 kwietnia 2015 r. wskazała określone kwoty na 11 kontach bankowych. Skarżąca taką ocenę jej sytuacji finansowej uznała za nieaktualną na dzień wniesienia sprzeciwu, jednakże na poparcie swoich twierdzeń nie przedstawiła żadnych dokumentów obrazujących jej sytuację finansową na dzień jego wniesienia, tj. na dzień 3 lipca 2015 r., co uniemożliwiło porównanie jej sytuacji finansowej z sytuacją, jaka miała miejsce na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w dniu 27 kwietnia 2015 r., a co za tym idzie ocenę jej możliwości w zakresie spełnienia warunku z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Skarżąca nie potwierdziła stosownymi dokumentami informacji o braku środków finansowych na rachunkach, nie potwierdziła w ten sam sposób kwoty 1.744.655,59 zł należnej podwykonawcom. Skarżąca nie udokumentowała również straty z działalności spółki, ograniczając się do podania kwoty 200.155,18 zł. Na podstawie poczynionych ustaleń Sąd uznał, że skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Nadto Spółka ani we wniosku o przyznanie prawa pomocy, ani w sprzeciwie nie podniosła, że z uwagi na powstałą sytuację finansową jest zmuszona zawiesić działalność gospodarczą, czy też liczy się z całkowitym zaprzestaniem prowadzenia tej działalności. A to oznacza, że Spółka dysponuje środkami na bieżące wydatki (v. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2013 r., sygn. akt I FZ 97/13). Pomimo sugerowanych problemów Spółka nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, prowadzi działalność gospodarczą: realizuje projekty, spłaca zobowiązania podatkowe wobec urzędów (v. uzasadnienie wniosku z dnia 27 kwietnia 2015 r.). Z powyższego wynika, że skarżąca dysponuje środkami i zamierza kontynuować swoją działalność, a koszty sądowe, które jest obowiązana ponieść w zainicjowanych sprawach winny być traktowane na równi z innymi zobowiązaniami Spółki, wynikającymi z prowadzonej działalności gospodarczej. W orzecznictwie przyjmuje się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, LEX nr 477191). Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.