VI SA/Wa 360/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Szydłowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Grzelak Sędzia WSA Olga Żurawska - Matusiak Protokolant Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi T. B. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2007 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącego T. B. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2007 r., Minister Sprawiedliwości, po rozpoznaniu odwołania T. B., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 75j ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm.) utrzymał w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] nr [...] z dnia 6 lipca 2007 r. w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Minister Sprawiedliwości wyjaśnił, iż T. B. w dniu [...] czerwca 2007 r. przystąpił do egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką przed Komisją Egzaminacyjną do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Okręgowej Rady Adwokackiej w [...]. Uchwałą nr [...] z dnia [...] lipca 2007 roku ww. Komisja Egzaminacyjna ustaliła wynik egzaminu konkursowego na 188 punktów, co zgodnie z przepisem art. 75i ust. 3 ustawy - Prawo o adwokaturze oznaczało negatywny wynik egzaminu. W odwołaniu od powyższej uchwały T. B. wniósł o jej zmianę i uznanie, że uzyskał pozytywny wynik egzaminu konkursowego. Zarzucił nieprawidłowe dokonanie oceny udzielonych odpowiedzi na pytania testowe: nr 39 dotyczące problematyki z postępowania karnego, nr 149 dotyczące problematyki z prawa handlowego, nr 181 dotyczące problematyki wynikającej z kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a także nr 196 dotyczące zagadnienia z procedury administracyjnej. Skarżący nie zgodził się ze wskazanymi jako prawidłowe odpowiedziami na pytania testowe, powołując w uzasadnieniu odwołania szczegółowe argumenty mające świadczyć o prawidłowości udzielonych przez niego odpowiedzi. Minister Sprawiedliwości wskazał, iż w wyniku dokonanej szczegółowej analizy przeprowadzonego egzaminu, zarówno prawidłowości jego przygotowania (w tym przygotowania testu egzaminacyjnego), jak również przebiegu samego egzaminu uznał, iż nie doszło do naruszenia rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania i odwoływania członków komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i adwokackiego (Dz. U. z 2005 r. Nr 258, poz. 2160 ze zm.), a egzamin przeprowadzono zgodnie z zasadami wynikającymi z ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze. Z przebiegu egzaminu sporządzono prawidłowy protokół, również uchwała Komisji Egzaminacyjnej została podjęta zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Podkreślił, iż ułożony test egzaminacyjny, który rozwiązywali kandydaci, odpowiadał kryteriom określonym w art. 75i ust. 1 oraz art. 75a ust. 3 ustawy - Prawo o adwokaturze. Minister podniósł także, iż w ramach postępowania odwoławczego dokonał ponownego przeliczenia punktów, w wyniku czego ustalono, iż uchwała Komisji Egzaminacyjnej jest w tym zakresie w pełni prawidłowa, zaś skarżący uzyskał z egzaminu konkursowego 188 punktów, co stanowi wynik negatywny. Organ dokonał szczegółowej analizy zarzutów odwołującego się dotyczących pytań nr 39, nr 149, nr 181 oraz nr 196 i uznał w konsekwencji. iż są one bezzasadne. Wskazał zarówno na podstawę prawną swojego stanowiska, jak i odniósł się do przedstawionych przez skarżącego poglądów doktryny. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości kwestionowane przez skarżącego pytania zostały sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź. W tej sytuacji organ uznał, iż wynik egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką został ustalony prawidłowo. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie T. B., zwany dalej skarżącym, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją uchwały Komisji Egzaminacyjnej. Podniósł zarzut naruszenia prawa materialnego tj. art. 75i ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze - poprzez zawarcie w teście egzaminacyjnym pytań, na które żadna z trzech podanych odpowiedzi nie jest prawidłowa, bądź też ewentualnie możliwe były różne odpowiedzi jako prawidłowe oraz zarzut naruszenia prawa procesowego tj. art. 7 i art. 8 k.p.a. - poprzez nieodniesienie się przez organ odwoławczy do istoty sprawy. W uzasadnieniu skargi skarżący ponowił swoje dotychczasowe, szczegółowo przedstawione w odwołaniu - zarzuty dotyczące pytań testowych nr 149, nr 181 i nr 196, stwierdzając, iż sporny test dla kandydatów na aplikację adwokacką zawierał błędy, zaś zaskarżona decyzja nie zawierała przekonujących argumentów. Skarżący stwierdził w konsekwencji, iż negowane przez niego pytania testowe nie spełniały wymagań, jakie stawia przepis art. 75i ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze. W tej sytuacji - zdaniem skarżącego - każda odpowiedź powinna być uznana przez Komisję Egzaminacyjną za prawidłową. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wyrokiem z 21 lutego 2008 r., sygn. akt VI SA/Wa 2247/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę T. B. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z [...] października 2007 r. w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, iż zakres odwołania obejmuje kontrolę prawidłowości ustalenia wyniku egzaminu, w tym ilości uzyskanych punktów. Celem kontroli organu rozpatrującego odwołanie jest także sprawdzenie, czy zostały spełnione wszystkie wymogi formalne związane z procedurą oceniania testu egzaminacyjnego i obliczania ilości punktów. Stwierdził także, że nie jest rolą sądu administracyjnego ponowne sprawdzanie testu egzaminacyjnego przeprowadzonego w ramach konkursu na aplikację, jednakże sąd nie może abstrahować w ramach przeprowadzanej kontroli sądowoadministracyjnej od konkretnych zarzutów merytorycznych sformułowanych przez stronę skarżącą w zakresie poszczególnych pytań testowych. Sąd nie może ograniczyć się wyłącznie do zbadania, czy Komisja Egzaminacyjna, a następnie Minister Sprawiedliwości, poprawnie podliczyli punkty, czy też nie naruszyli innych proceduralnych wymogów konkursowych, a także nie może poprzestać na generalnym ustaleniu, że Minister ustosunkował się do zarzutów strony, nie badając przy tym w ogóle czy argumenty użyte przez organ dla uzasadnienia wydanej decyzji odpowiadają prawu. Sąd uznał wyjaśnienia organu w zakresie prawidłowości sformułowania pytań i odpowiedzi testowych za poprawne i wyczerpujące. Sporne pytania testowe mieszczą się w ramach zakresu przedmiotowego egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką. Zostały opracowane zgodnie z zaleceniem zawartym w art. 75i ust. 1 ustawy, a odpowiedź wskazana przez organ jako właściwa wynikała z poprawnego w tym zakresie klucza odpowiedzi załączonego do testu. Odnośnie pytania nr 181 wskazał, ze odpowiedź na nie wynika literalnie z art. 137 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, natomiast odpowiedź na pytanie nr 196 jest zacytowaniem przepisu art. 14 § 2 kpa i również nie zasuwa wątpliwości interpretacyjnych. Analizując pytanie nr 149 - dotyczące reprezentacji spółki z o.o. w relacjach z członkiem jej zarządu - Sąd stwierdził, że bez większego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostawał fakt, że w kluczu odpowiedzi Minister wskazał przez pomyłkę inny przepis k.s.h. (dot. spółki akcyjnej), jak również okoliczność, że do zwrotu "zgromadzenia wspólników" mylnie dodano słowo "walnego". Z unormowań kodeksu spółek handlowych, jak i z samego pytania testowego, wyraźnie wynikało, że chodzi o relacje panujące w ramach spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, a odpowiedź bazowała na art. 210 § 1 k.s.h. Zdaniem Sądu, skarżący wykazując w skardze znajomość odpowiednich przepisów prawnych, jednocześnie dokonywał ich interpretacji jedynie w kierunku zgodnym ze swoimi założeniami, nie uwzględniając, że przepisy na podstawie których powstały zaskarżone pytanie testowe każdorazowo wprost regulowały poruszane kwestie prawne. Nadto Sąd wyraził pogląd, że pytania testowe na aplikację adwokacką powinny być wyłącznie testem umiejętności kandydata na przyszłego aplikanta adwokackiego, a zarazem testem na wiedzę wynikającą z określonych dziedzin prawa i instytucji prawnych ukształtowanych przez prawo pozytywne, nie zaś egzaminem ze znajomości niejednoznacznych i kontrowersyjnych często poglądów wyrażanych przez doktrynę i judykaturę. W wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku przez skarżącego T. B. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 28 stycznia 2009 roku w sprawie II GSK 667/08 uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził m.in., iż w zakresie, w jakim skarżący zakwestionował prawidłowość sformułowań trzech pytań testowych miało miejsce błędne odczytanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny powołanego przepisu, aby tylko jedna odpowiedź z trzech zaproponowanych w oparciu o treść pytania była prawidłowa. Sąd podzielił też pogląd skarżącego, że nie można uznać za dopuszczalne czynienie przez zdającego egzamin jakichkolwiek założeń czy uzupełnień do postawionego pytania. W konkluzji Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż ustalony w zgodzie z prawidłową wykładnią przepisu art. 75i ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze stan faktyczny sprawy w pełni uzasadnia przyjęcie, że doszło do błędu w subsumpcji, a test w spornym zakresie nie spełniał wymogów unormowaniem tym przewidzianych. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny nakazał Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, ponownie przeanalizować zarzuty dotyczące pytań testu egzaminacyjnego, z uwzględnieniem indywidualnej oceny zarzucanych wadliwości; a nadto dokonać oceny, czy ewentualne błędne ich sformułowanie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona i prowadzi do uchylenia zaskarżonej decyzji. Przy wydaniu zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia wskazanych przez skarżącego przepisów prawa materialnego i naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy. Wskazać należy, iż stosownie do treści art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wskazanego wyżej wyroku stwierdził, iż zarzuty podniesione przez skarżącego odnośnie pytań testowych nr 149, nr 181 i nr 196 są zasadne. W myśl art. 75i ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż sposób formułowania pytań i odpowiedzi na nie tak, aby tylko jedna odpowiedź z trzech zaproponowanych w oparciu o treść pytania była prawidłowa, oznacza, że konstrukcja pytań i odpowiedzi na pytania nie może wprowadzać uczestnika konkursu w błąd; pytanie musi być w stosunku do odpowiedzi niewątpliwe. Nadto nie powinno budzić wątpliwości, że nie chodzi o to, aby kandydat wybrał odpowiedź najbardziej odpowiadającą treści pytania, najpełniejszą, czy najściślej odpowiadającą i korespondującą z treścią pytania. Test nie może zawierać pytań i odpowiedzi z wyrażeniami potocznymi, wyraźnie odbiegającymi od sformułowań kodeksowych. Sąd uznał trafny zarzut skarżącego, polegający na wadliwym sformułowaniu pytania nr 149 w stosunku do propozycji odpowiedzi. Pytanie brzmiało: "W umowie między spółką z ograniczoną odpowiedzialnością a członkiem zarządu, spółkę reprezentuje: A) członek rady nadzorczej, B) pełnomocnik ustanowiony przez radę nadzorczą, C) rada nadzorcza albo pełnomocnik powołany uchwałą walnego zgromadzenia wspólników." W tak sformułowanym pytaniu żadna z propozycji odpowiedzi nie jest prawidłowa, co jest sprzeczne z art. 75i ust. 1 ustawy. Pytanie dotyczyło spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, w której nie istnieje instytucja "walnego zgromadzenia wspólników" wskazana w odpowiedzi C jako odpowiedź prawidłowa. Walne zgromadzenia wspólników to termin określający organ spółki akcyjnej, a nie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Pytanie dotyczyło spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, a nie spółki akcyjnej. Pytanie wykluczało więc odpowiedz C jako odpowiedź prawidłową, zmieniało jej sens. Zgodzić się więc należy ze skarżącym, że w pytaniu 149 wystąpił błąd przy konstrukcji pytania jak i odpowiedzi na nie. Wprowadzało w błąd uczestnika konkursu. Pytanie nie było niewątpliwe w stosunku do odpowiedzi. Dodanie słowa "walne" zmienia istotnie sens odpowiedzi. Jak podkreślone zostało wyżej "walne zgromadzenie wspólników" i "zgromadzenie wspólników" to dwa różne organy w dwóch różnych podmiotach gospodarczych. Skutków negatywnych takiego sformułowania pytania nie może ponosić uczestnik konkursu. Podobnie za trafny należy uznać zarzut dotyczący pytania nr 181, które brzmiało: "Według Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, roszczenia alimentacyjne: A. przedawniają się z upływem 3 lat; B. przedawniają się z upływem 10 lat; C. nie przedawniają się." Zdaniem Sądu nie można kodeksowego określenia "roszczenie o świadczenie alimentacyjne" (konkretne świadczenie z art. 137 Kro, które przedawnia się z upływem lat trzech) używać zamiennie z określeniem "roszczenie alimentacyjne" (czyli niepodlegającym przedawnieniu prawie do alimentów). Powyższe prowadzi do wniosku, że skoro do pytania nr 181 nie podano żadnych prawidłowych odpowiedzi, to w związku z tym nie można stwierdzać, że uczestnik konkursu błędnie odpowiedział na to pytanie. Podzielić należy także stanowisko skarżącego odnośnie pytania nr 196, dotyczącego możliwości ustnego ogłoszenia decyzji stronom. Brzmiało ono następująco: "Kodeks postępowania administracyjnego przewiduje, że decyzja organu administracji publicznej: A. w żadnym przypadku nie może być ogłoszona ustnie; B. może być ogłoszona ustnie, ale jedynie w przypadku, gdy dotyczy zatwierdzenia projektu scalania gruntów; C. może być ogłoszona ustnie, gdy przemawia za tym interes strony, a przepis prawa nie stoi temu na przeszkodzie, zaś treść oraz istotne motywy takiego załatwienia powinny być utrwalone w aktach w formie protokołu lub podpisanej przez stronę adnotacji". Wynikająca z testu konkursowego propozycja odpowiedzi C (w kluczu odpowiedzi wskazana jako prawidłowa), poprzez art. 109 § 2 Kpa nawiązywała do uregulowania z art. 14 § 2 Kpa. Ten ostatni przepis reguluje kwestię, kiedy sprawy mogą być załatwiane ustnie (gdy przemawia za tym interes strony, a przepis prawa nie stoi temu na przeszkodzie). W tej sytuacji prawidłową odpowiedzią na pytanie, czy decyzja organu administracji publicznej może być ogłoszona ustnie, jest - tak, gdy sprawa była załatwiona ustnie. Wymienione w odpowiedzi C przesłanki ustnego ogłoszenia decyzji są zatem, w części przesłankami możliwości ustnego załatwienia sprawy (a nie ogłoszenia), a w części - poprzez niewłaściwe użycie spójnika "zaś"- niezasadnie włączonymi do przesłanek czynnościami materialno-technicznymi służącymi utrwaleniu treści rozstrzygnięcia organu administracji publicznej. Wobec tego, że uchwałą Komisji Egzaminacyjnej nr [...] z dnia [...] lipca 2007 r. utrzymaną w mocy decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2007 r. ustalony został wynik egzaminu konkursowego skarżącego na 188 punktów, a zakwestionowane pytania zdaniem Sądu, zostały sformułowane nieprawidłowo, zasadnym było uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O wykonalności uchylonych decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a. O kosztach postępowania Sąd postanowił na podstawie art. 200 p.p.s.a.