VI SA/Wa 403/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Nowecki asesor WSA Łukasz Jarocki (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 lipca 2024 r. sprawy ze skargi [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 4 grudnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia patentu na wynalazek oddala skargę Decyzją z [...] grudnia 2023 r. nr [...] (dalej: "zaskarżona decyzja" lub "decyzja z [...] grudnia 2023 r.") Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: "organ" lub "Urząd Patentowy") utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z [...] października 2022 r. nr [...] (dalej: "decyzja z [...] października 2022 r."), o odmowie udzielenia patentu na rozwiązanie pt. "[...]", na podstawie zgłoszenia oznaczonego nr [...] (dalej: "zgłoszenie") dokonanego w dniu [...] lutego 2020 r. przez A. S. oraz J. R. (dalej: "zgłaszający"). Jako podstawę prawną wydania zaskarżonej decyzji wskazano art. 24 w związku z art. 315 ust. 3 oraz art. 245 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (Dz.U. z 2023 r. poz. 1170; dalej: "p.w.p."). Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym: W dniu [...] lutego 2020 r. zgłaszający złożyli do Urzędu Patentowego podanie o udzielenie patentu na wynalazek pt. "[...]". Do podania załączono: wykaz zgłaszających, opis wynalazku, zastrzeżenia patentowe, skrót opisu, rysunek oraz wykaz oznaczeń na rysunku. Zgodnie z wstępną oceną zgłoszenia, organ uznał, że sprawozdanie o stanie techniki nie musiało zostać sporządzone, ponieważ przedmiot zgłoszenia nie jest uznawany za wynalazek w rozumieniu art. 24 w związku z art. 33 ust. 3 p.w.p., jak również § 29 ust. 2a rozporządzenia w sprawie dokonywania i rozpatrywania zgłoszeń wynalazków i wzorów użytkowych (Dz. U. z 2001 r. Nr 102, poz. 1119; z 2005 r. Nr 109, poz. 910; z 2015 r. poz. 366 oraz z 2016 r. poz. 1840; dalej: "rozporządzenie"). Zdaniem Urzędu Patentowego, zastrzeżenia patentowe zgłoszenia nie spełniają wymogów wynikających z powyższych przepisów oraz nie są zgodne z praktyką organu wynikającą z interpretacji orzecznictwa sądów administracyjnych. Zdaniem Urzędu Patentowego, zgodnie z zastrzeżeniem nr 1, przedmiot zgłoszenia należy do kategorii wytworu zdeterminowanego przestrzennie, o czym świadczy fragment: "[...]". Tymczasem zastrzegane cechy dotyczą rozwiązania w kategorii sposobu, o czym świadczą fragmenty: "[...]", "[...]", "[...]", "[...]". Niezależnie od tego zarzutu Urząd Patentowy zwrócił uwagę, że wspomniane cechy nie są cechami technicznymi. Dotyczą one organizacji przesyłu danych (dwustronnie, jednostronnie), a nie techniki przesyłania sygnałów o cechach technicznych. Ponadto zgłoszone cechy dotyczą "[...]", co również nie jest cechą techniczną. Dodatkowo organ poinformował, że zgodnie z art. 24 p.w.p., na przedmiot zgłoszenia, który nie jest wynalazkiem, patent nie może być udzielony. Pismem z 11 sierpnia 2020 r. Urząd Patentowy poinformował pełnomocnika zgłaszających o braku potrzeby przeprowadzenia poszukiwań w stanie techniki oraz przekazał druk sprawozdania wraz z wstępną oceną. Następnie, pismem z 29 września 2021 r., organ zawiadomił, że zebrane dowody i materiały dotyczące zgłoszenia mogą świadczyć o istnieniu przeszkód do uzyskania patentu. W odpowiedzi na powyższe zawiadomienie zgłaszający w dniu 24 listopada 2021 r. przesłali do organu skorygowaną redakcję opisu patentowego, zastrzeżeń patentowych oraz skrótu opisu. Ponadto wnieśli o poddanie zmienionej treści opisu patentowego egzaminowaniu. Pismem z 29 listopada 2021 r. Urząd Patentowy zawiadomił pełnomocnika zgłaszających, że zebrane dowody i materiały dotyczące zgłoszenia, zmienionego wnioskiem z 24 listopada 2021 r., mogą świadczyć o istnieniu przeszkód do uzyskania patentu. Organ wskazał, że w nadesłanych zastrzeżeniach słowo "[...]" zastąpiono słowem "[...]", co powoduje, że przedmiot zgłoszenia nadal nie spełnia wymogów wynikających m.in. z art. 24 w związku z art. 315 ust. 3 p.w.p. Ponadto organ wyjaśnił, że przekazywanie danych i organizacja ich przekazywania (dwukierunkowo, jednokierunkowo, wprowadzanie danych na poziomie jednostki sterującej) nie są jednoznacznymi cechami technicznymi ani wynalazku w kategorii sposobu, ani wynalazku w kategorii wytworu zdeterminowanego przestrzennie. Zdaniem Urzędu Patentowego układ powinien być scharakteryzowany jednoznacznymi technicznymi cechami dotyczącymi jego części i/lub podzespołów, tworzących łącznie zwartą całość przestrzennie ukształtowaną. Nie jest przy tym jasne, czym technicznie jest "[...]" oraz czym technicznie są "[...]". Ponadto organ wskazał na postanowienia wynikające z art. 24 w związku z art. 33 ust. 3 p.w.p., podkreślając, że należy je odczytywać wprost. Urząd Patentowy wyznaczył zgłaszającym termin jednego miesiąca od dnia doręczenia zawiadomienia na przedstawienie stanowiska względem przedstawionych zarzutów. W dniu 14 grudnia 2021 r. zgłaszający zawiadomili Urząd Patentowy o niedotrzymaniu jednomiesięcznego terminu przewidzianego w zawiadomieniu z 29 listopada 2021 r. ze względu na zawiłość sprawy oraz wydłużony czas merytorycznych konsultacji nad istotą wynalazku. Następnie, pismem z 13 stycznia 2022 r., pełnomocnik zgłaszających wskazał m.in., że organ nie odniósł się szczegółowo do przesłanek ujętych w art. 24 p.w.p., jednak uznał, iż przedmiotowe rozwiązanie nie kwalifikuje się jako wynalazek. Zgłaszający wyjaśnili, że przedmiotowe rozwiązanie stanowi projekt z zakresu wynalazków wspomaganych komputerowo, jako wynalazek z kategorii układu zawierającego zespół urządzeń funkcyjnych (hardware) oraz autorskie oprogramowanie komputerowe wspomagające ich pracę (software). Tak skonstruowany układ urządzeń wspomaganych dedykowanym oprogramowaniem rozwiązuje problem zakłóceń w trakcie procesu przekazania dyspozycji z punktu kontroli i dowodzenia do dedykowanych wyświetlaczy parametrów. Oznacza to, że przekaz informacji imperatywnych, np. rozkaz ewakuacji, który w przypadku obiektów takich jak platformy wiertnicze nie może zostać zakłócony, dociera bez zakłóceń analogowych, właściwych systemom komunikacji naziemnej wykorzystującym moduły GPS czy fale radiowe. Przedmiotem wynalazku jest czteromodułowy, zamknięty układ zaprojektowany do przekazu danych na obiektach morskich. Transfer informacji w postaci danych odbywa się poprzez zintegrowaną pracę czterech modułów funkcyjnych w taki sposób, że informacja wprowadzona przez operatora do modułu jednostki sterującej jest następnie przekazywana przez serwer baz danych do modułu odbiorczego parametrów statusu, skąd trafia do dedykowanego wyświetlacza parametrów statusu jako informacja kierunkowa. Moduł odbiorczy, pobierając dane z serwera bazy danych, jednocześnie wysyła je w postaci sygnału wysokiej rozdzielczości do wyświetlacza parametrów statusu. Opis działania oraz współzależność między modułami, ich wzajemne połączenia, kolejność działania urządzeń oraz kierunek przekazu informacji są determinowane wsparciem działania urządzeń przez operacje na bazie komputerowego oprogramowania układowego. Ponadto w treści opisu zgłoszeniowego szczegółowo przedstawiono budowę poszczególnych urządzeń układu. Zdaniem zgłaszających trudno zgodzić się z Urzędem Patentowym, że przedstawione w zgłoszeniu rozwiązanie nie jest wynalazkiem. Z uwagi na powyższe wnieśli oni o poddanie zgłoszenia egzaminowaniu w treści zmienionej pismem zgłaszających z 29 października 2021 r., a w konsekwencji o udzielenie patentu. Pismem z 24 stycznia 2022 r. Urząd Patentowy zawiadomił pełnomocnika zgłaszających, że zebrane dowody i materiały dotyczące zgłoszenia mogą świadczyć o istnieniu przeszkód do uzyskania patentu. Organ wskazał, że przedmiotem badania były zastrzeżenia patentowe nadesłane przez zgłaszających pismem z 13 stycznia 2022 r. Zdaniem Urzędu Patentowego, system przekazu danych (nazwę przedmiotu zgłoszenia zmieniono na "układ") zastrzegany jest jako kombinacja cech rozwiązania w kategorii wytworu zdeterminowanego przestrzennie oraz rozwiązania w kategorii sposobu. Organ wyjaśnił, że pominął nieokreślone techniczne cechy, takie jak "[...]" czy "[...]," i ograniczył się do zbadania na tle stanu techniki pozostałej części rozwiązania zastrzeganego w zastrzeżeniu niezależnym nr 1, które ma cechy wytworu zdeterminowanego przestrzennie. Ponadto wyjaśniono, że Urząd Patentowy dokonał dodatkowych poszukiwań w stanie techniki, w wyniku czego wskazano, że w dokumencie z [...] listopada 2019 r. nr [...] ([...]) ujawniono układ monitorowania elektromagnetycznego zawierający zespół zintegrowanych modułów: procesora, modułu odbiorczego, modułu transmisji oraz wyświetlacza. Według tego dokumentu sygnały pomiędzy modułami wymieniane są jednokierunkowo lub dwukierunkowo (opis, skrót opisu). Organ wyjaśnił, że w świetle tego dokumentu przedmiot zgłoszenia jest nowy, ale nie ma poziomu wynalazczego, w związku z czym prawa wyłączne nie mogą być udzielone. Urząd Patentowy odniósł się również do uwag zgłaszających zawartych w piśmie przewodnim z 13 stycznia 2022 r. w stosunku do oceny przedmiotowego rozwiązania. W odpowiedzi na zawiadomienie z 24 stycznia 2022 r. pełnomocnik zgłaszających odniósł się do badania stanu techniki przeprowadzonego przez Urząd Patentowy, w tym przedstawił analizę zgłoszonego wynalazku w odniesieniu do wzoru użytkowego opisanego w dokumencie [...], oraz przedstawił rozważania dotyczące tego, czy przedmiotowe rozwiązanie stanowi wynalazek. Ponadto zwrócił się z prośbą o przychylną ocenę treści opisu oraz udzielenie patentu na skorygowaną treść zgłoszenia złożonego wraz z pismem z dnia 24 listopada 2021 r. Decyzją z [...] października 2022 r. Urząd Patentowy odmówił udzielenia patentu na rozwiązanie pt. "[...]" gdyż przedmiot zgłoszenia nie jest wynalazkiem i prawa wyłączne nie mogą być udzielone. Jako podstawę prawną wydania decyzji wskazano art. 49 ust. 1 oraz art. 24 p.w.p. (Dz. U. z 2013 r., poz. 1410, ze zm.). W uzasadnieniu decyzji przedstawiono stan faktyczny sprawy oraz powtórzono argumenty zawarte we wcześniejszych zawiadomieniach kierowanych do pełnomocnika zgłaszających. Pismem z 14 listopada 2022 r. pełnomocnik zgłaszających wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Pismem z 20 lipca 2023 r. Urząd Patentowy przedstawił swoje stanowisko na podstawie dotychczas posiadanych materiałów. Organ wskazał, że po ponownym rozpatrzeniu sprawy podtrzymuje zarzuty, iż zakres żądanej ochrony został określony niejednoznacznie, a przedmiot zgłoszenia nie jest wynalazkiem, oraz że nie ma potrzeby dalszego wyjaśnienia wątpliwości dotyczących jego poziomu wynalazczego. Ponadto wyjaśniono, że Urząd Patentowy stoi na stanowisku, iż nie ma podstaw do uchylenia decyzji z [...] października 2022 r., w związku z czym oczekuje, w terminie jednego miesiąca od dnia doręczenia pisma, na stanowisko zgłaszających. Wnioskiem z dnia 5 grudnia 2023 r. przesłano do Urzędu Patentowego m.in. kopię dokumentu potwierdzającego przeniesienie prawa do zgłoszenia patentowego na rzecz U. sp. z o.o. z siedzibą w G. (dalej: "skarżąca", "strona" lub "spółka"). Decyzją z [...] grudnia 2023 r. Urząd Patentowy utrzymał w mocy decyzję z [...] października 2022 r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podkreślono, że organ konsekwentnie stawiał dwa zarzuty, które były podstawą do odmowy udzielenia patentu. Pierwszy dotyczył niejednoznaczności zakresu żądanej ochrony określonej w zastrzeżeniu patentowym niezależnym nr 1, drugi zaś braku cech technicznych przedmiotu zgłoszenia, ponieważ dotyczy on jedynie przekazywania danych i organizacji tego procesu. Dla lepszego zrozumienia kwestii takich jak "[...]", "[...]", "[...]" oraz "[...]", organ odwołał się do wytycznych Prezesa Urzędu Patentowego oraz wskazanych źródeł piśmienniczych. Organ uznał, że zgłoszone rozwiązanie, będące wynalazkiem wspomaganym komputerowo, wykorzystuje powszechnie znane elementy techniczne, takie jak moduł jednostki sterującej, serwer bazy danych, moduł odbiorczy i wyświetlacz. Nowością jest wspieranie tych modułów oprogramowaniem komputerowym, jednakże samo zastosowanie oprogramowania nie nadaje przedmiotowi zgłoszenia charakteru technicznego. Wszystkie nietechniczne cechy muszą prowadzić do dalszego efektu technicznego, aby uznać zgłoszenie za wynalazek. Organ podkreślił, że przekazywanie danych i organizacja ich przekazywania nie wywołują takiego efektu. Dodatkowo, organ odrzucił argumentację zgłaszającego dotyczącą jednokierunkowego przesyłania danych między modułem odbiorczym a wyświetlaczem, uznając, że nie stanowi to cechy technicznej, lecz typowe rozwiązanie organizacyjne. Wskazano, że zgodnie z art. 28 ust. 1 pkt 6 p.w.p., rozwiązania polegające jedynie na przedstawieniu informacji, zwłaszcza te dotyczące wyświetlania na ekranie przy użyciu programu komputerowego bez interakcji ze sprzętem, nie są wynalazkami i podlegają wyłączeniu z ochrony patentowej. Ostatecznie, organ podtrzymał oba zarzuty, stwierdzając, że zakres żądanej ochrony został określony niejednoznacznie, a przedmiot zgłoszenia nie spełnia kryteriów wynalazku, co wyklucza potrzebę dalszego badania jego poziomu wynalazczego. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zaskarżając decyzję z [...] grudnia 2023 r. w całości. Spółka zarzuciła zaskarżonej decyzji: 1. 1. Naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: a) art. 77, art. 80, art. 7 oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: "k.p.a.") w związku z art. 252 p.w.p. poprzez zaniechanie dokładnego zbadania wszystkich okoliczności sprawy w zakresie oceny przesłanek udzielenia patentu, a także dokonanie ustaleń błędnych, dowolnych i niezgodnych z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, w tym: – niepełna i błędna ocena dowodów oraz stanowiska skarżącej w zakresie oceny niejednoznaczności zakresu żądanej ochrony określonej w zastrzeżeniu patentowym niezależnym nr 1 spornego wynalazku; – niepełna i błędna ocena w zakresie cech zastrzeganego zgłoszenia poprzez przyjęcie, iż cechy tego rozwiązania nie są cechami technicznymi, gdyż dotyczą przekazywania danych i organizacji ich przekazywania; – niepełna i błędna ocena dowodów i stanowiska skarżącego w zakresie dalszego skutku technicznego zastrzeganego rozwiązania; – błędna ocena, iż zgłoszenie stanowi przedstawienie informacji; co doprowadziło Urząd Patentowy do odmowy udzielenia patentu na wynalazek "[...]" – [...]; b) art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 252 p.w.p. poprzez brak prawidłowego uzasadnienia faktycznego decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń i niewskazanie przyczyn, z powodu których organ odmówił udzielenia ochrony, lakonicznego uzasadnienia nie odnoszącego się do spornego zgłoszenia patentowego, zwłaszcza w zakresie stawianych zarzutów, co uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji; c) art. 8 k.p.a. w zw. z art. 252 p.w.p. poprzez zaniedbanie ścisłego przestrzegania prawem przewidzianej procedury w zakresie dokładnego wyjaśnienia sprawy, w tym brak precyzyjnego wskazania motywów przyjętego rozstrzygnięcia; d) art. 8 § 1 i § 2 k.p.a. w zw. z art. 252 p.w.p. poprzez prowadzenie postępowania w sposób budzący brak zaufania jego uczestników do władzy publicznej, przez nieuwzględnienie praktyki orzeczniczej Europejskiego Urzędu Patentowego, sprzeczność rozstrzygnięć i dokonywanie skrajnie różnej oceny tego samego stanu faktycznego. 2. Naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: a) art. 24 p.w.p. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że przedmiot zgłoszenia nie jest wynalazkiem w sytuacji gdy rozwiązanie skarżącej posiada charakter techniczny, gdyż stanowi zespół czterech zintegrowanych modułów w postaci jednostki sterującej, serwera baz danych, co najmniej jednego modułu odbiorczego oraz wyświetlacza parametrów statusu wyposażonych w podzespoły funkcjonalne dedykowane poszczególnym modułom wspomagany oprogramowaniem układowym, tak więc wywołuje ono konkretny efekt techniczny i rozwiązuje istniejący problem techniczny; b) art. 33 ust. 1 p.w.p. oraz art. 33 ust. 3 p.w.p. poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że zastrzegane cechy nie są cechami technicznymi i pominięciu rozważań dotyczących zdolności patentowej wynalazków implementowanych za pomocą komputera i rozwiązań, które są techniczne, bo rozwiązują problem techniczny i powodują dalszy skutek. Z uwagi na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z [...] października 2022 r., zasądzenie od organu na rzecz strony kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych, a także o rozpoznanie sprawy pod nieobecność skarżącego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej. Ponadto, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a."), Urząd Patentowy wniósł o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sąd, po rozpoznaniu sprawy, stwierdza, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w sposób uzasadniający jej uchylenie. Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie organ wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, a skarżąca nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 1615), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta, zgodnie z § 2 powołanego artykułu, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, chyba że ustawy stanowią inaczej. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Podkreślenia wymaga również, że zgodnie z powołanymi wyżej przepisami, Sąd nie bada zaskarżonej decyzji pod względem jej celowości czy słuszności. W niniejszej sprawie istota sporu sprowadza się do oceny, czy Urząd Patentowy prawidłowo, tj. zgodnie z art. 24 w zw. z art. 33 ust. 3 p.w.p., uznał, że zakres żądanej ochrony w niezależnym zastrzeżeniu patentowym nr 1 został określony niejednoznacznie oraz że przedmiot zgłoszenia nie spełnia kryteriów wynalazku, co wyklucza potrzebę dalszego badania jego poziomu wynalazczego. Z okoliczności sprawy wynika, że pełnomocnik zgłaszających, składając wniosek o ponowne rozpatrzenie, odwołał się do zaktualizowanej wersji zgłoszenia (w tym zawartych w nim zastrzeżeń) zatytułowanej "[...]" (wcześniej zgłoszenie nosiło tytuł "[...]"). Zgodnie z art. 37 ust. 1 p.w.p., do czasu wydania decyzji w sprawie udzielenia patentu, zgłaszający może, z zastrzeżeniem ust. 2, wprowadzać uzupełnienia i poprawki do zgłoszenia wynalazku, pod warunkiem że nie wykraczają one poza to, co zostało ujawnione w dniu dokonania zgłoszenia jako przedmiot rozwiązania w opisie zgłoszeniowym, obejmującym opis wynalazku, zastrzeżenia patentowe oraz rysunki. Zgodnie z ust. 2 tego artykułu, zmiana zastrzeżeń patentowych w sposób rozszerzający pierwotny zakres żądanej ochrony może być dokonana tylko do czasu ogłoszenia o zgłoszeniu, przy zachowaniu ograniczeń określonych w ust. 1. Z zaskarżonej decyzji wynika, że organ uznał nowe zastrzeżenia patentowe jako zgodne z przepisami i na ich podstawie kontynuował postępowanie dotyczące zgłoszonego wynalazku. Zgodnie z art. 315 ust. 3 p.w.p., ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu, prawa ochronnego albo prawa z rejestracji ocenia się według przepisów obowiązujących w dniu zgłoszenia wynalazku, wzoru użytkowego, znaku towarowego albo topografii układów scalonych w Urzędzie Patentowym. Jednakże do zgłoszeń wynalazków i wzorów użytkowych, nierozpatrzonych przed dniem wejścia w życie ustawy, stosuje się przepis art. 37 ust. 2. Zgodnie z art. 24 p.w.p. (w brzmieniu obowiązującym w dniu zgłoszenia, tekst jedn. Dz. Z. 2017 poz. 776 ze zm.), patenty są udzielane - bez względu na dziedzinę techniki - na wynalazki, które są nowe, posiadają poziom wynalazczy i nadają się do przemysłowego stosowania. Należy wyjaśnić, że wszystkie przesłanki udzielenia patentu, wymienione w art. 24 p.w.p. (nowość, poziom wynalazczy, przemysłowe stosowanie), muszą wystąpić łącznie, aby dane rozwiązanie mogło uzyskać ochronę patentową. Stanowią one kryteria zdolności patentowej, które determinują, czy dany wynalazek kwalifikuje się do opatentowania. Brak którejkolwiek z tych cech wyklucza możliwość udzielenia patentu. Ponadto, przedstawione rozwiązanie nie może spełniać warunków określonych w art. 28 p.w.p., co wykluczałoby możliwość objęcia go ochroną patentową. Zgodnie z art. 28 p.w.p., za wynalazki nie uważa się w szczególności: 1) odkryć, teorii naukowych i metod matematycznych; 2) wytworów o charakterze jedynie estetycznym; 3) planów, zasad i metod dotyczących działalności umysłowej lub gospodarczej oraz gier; 4) wytworów, których niemożliwość wykorzystania może być wykazana w świetle powszechnie przyjętych i uznanych zasad nauki; 4¹) wytworów lub sposobów, których: a) możliwość wykorzystania nie może zostać wykazana, lub b) wykorzystanie nie przyniesie rezultatu spodziewanego przez zgłaszającego – w świetle powszechnie przyjętych i uznanych zasad nauki; 5) programów do maszyn cyfrowych; 6) przedstawienia informacji. Stosownie do art. 31 ust. 1 p.w.p., zgłoszenie wynalazku w celu uzyskania patentu powinno obejmować: 1) podanie zawierające co najmniej oznaczenie zgłaszającego, określenie przedmiotu zgłoszenia oraz wniosek o udzielenie patentu lub patentu dodatkowego; 2) opis wynalazku ujawniający jego istotę; 3) zastrzeżenie lub zastrzeżenia patentowe; 4) skrót opisu. Opis patentowy jest tą częścią zgłoszenia patentowego, która ma dawać zarówno organowi rejestrowemu jak też zainteresowanym osobom trzecim pełny obraz sposobu rozwiązania określonego problemu technicznego z danej dziedziny wiedzy (por. wyrok NSA z 1 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 86/11). Zgodnie z art. 33 ust. 3 p.w.p., zastrzeżenia patentowe, o których mowa w art. 31 ust. 1 pkt 3, w całości popiera się opisem wynalazku. Określają one zastrzegany wynalazek i zawarty w nim wkład techniczny w sposób zwięzły i jednoznaczny, przez podanie cech technicznych odnoszących się do jego budowy lub składu wytworu względnie do sposobu technicznego oddziaływania na materię bądź nowego zastosowania znanego wytworu. Niezbędnym warunkiem zgłoszenia celem uzyskania ochrony patentowej jest takie określenie zastrzeżeń patentowych, aby stanowiły precyzyjną instrukcję, wskazując na konkretne środki techniczne niezbędne do osiągnięcia założonego powtarzalnego rezultatu w dowolnych warunkach. Możliwość zastosowania wynalazku ma wynikać z zastrzeżeń patentowych (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 marca 2017 r., sygn. akt II GSK 1990/15). Wskazać należy, że wynalazek polega na znalezieniu nowego sposobu wykorzystania materii, a jego rezultatem musi być wytwór materialny o nowej budowie lub składzie albo nowy sposób technicznego oddziaływania na materię, przy czym techniczny charakter mają rozwiązania, które dotyczą jednej z dziedzin techniki jako sfery działalności ludzkiej, w której empirycznie stosowane nauki przyrodnicze pozwalają na stworzenie środków i sposobów, przy pomocy których człowiek może lepiej oddziaływać na materię i przez to zaspokajać swoje potrzeby. W konsekwencji powyższego uznaje się, że sfera techniki nie wykracza poza domenę nauk przyrodniczych, a przede wszystkim mechaniki, fizyki i chemii, zaś jej przedmiotem jest wykorzystanie materii nieożywionej lub ożywionej. W sferze techniki nie mieszczą się zatem rozwiązania, których przedmiotem są pomysły o charakterze abstrakcyjno-myślowym, w tym organizacyjnym, gdyż rozwiązują one problemy intelektualne lub organizacyjne. Nie zwiększają zaś arsenału środków technicznego oddziaływania na materię. Realizacja tych pomysłów może bowiem nastąpić bez takiego oddziaływania i wymaga wyłącznie weryfikacji logicznej - a nie eksperymentalnej, jak w przypadku nauk przyrodniczych (por. wyroki WSA w Warszawie: z 25 sierpnia 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 853/10 oraz z 18 maja 2018 r., sygn. akt VI SA/Wa 1144/17). Wynalazek, w świetle prawa polskiego, musi wiązać się z oddziaływaniem na materię poprzez jej nowe techniczne wykorzystanie, a rezultatem wynalazku musi być wytwór materialny o nowej budowie lub składzie albo nowy sposób technicznego oddziaływania na materię. Wynalazki mogą być dokonywane we wszystkich dziedzinach techniki, ale jednak ciągle muszą mieć charakter techniczny. Wynalazek to jest rozwiązanie techniczne, które oczywiście jest poprzedzone przez pomysł, ale istotą wynalazku jest przedstawienie precyzyjnego sposobu realizacji tego pomysłu przy pomocy oddziaływania na materię, tak aby znawca mógł go w sposób powtarzalny realizować i otrzymać określony w wynalazku rezultat (por. wyrok WSA w Warszawie z 15 grudnia 2009 r., sygn. akt. 719/09). W literaturze wynalazek określa się m.in. jako rozwiązanie o charakterze technicznym ukierunkowane na zaspokojenie praktycznych potrzeb za pomocą nowych sposobów oddziaływania na materię lub wykorzystania jej właściwości, podające w sposób zupełny i kompletny reguły postępowania, które gwarantują osiągnięcie zamierzonego rezultatu (S. Sołtysiński [w:] System prawa własności intelektualnej, t. 3, Prawo wynalazcze, red. J. Szwaja, A. Szajkowski, Ossolineum 1990, s. 29–32). Natomiast wynalazek w kategorii sposobu jest scharakteryzowany przez zespół czynności, operacji jednostkowych bądź procesów technologicznych - rozumianych jako oddziaływanie na materię bądź na sygnały (zmianę stanu lub postaci), uporządkowanych według ustalonej z góry kolejności, jak również środki techniczne do ich realizacji np. materiały, surowce, aparatura, narzędzia oraz warunki, w których te czynności się przeprowadza (np. temperatura, czas trwania, ciśnienie, itp.) i stosowane surowce (por. wyroki WSA w Warszawie z: 21 lutego 2018 r., sygn. akt 1729/17 oraz z 18 maja 2018 r., sygn. akt VI SA/Wa 1144/17). W świetle powyższego Sąd podziela stanowisko organu, że kategoria wynalazku (czy dotyczy on sposobu, czy wytworu materialnego) nie została jednoznacznie określona w niezależnym zastrzeżeniu patentowym nr 1, co prowadzi do niejasności w zakresie żądanej ochrony. W konsekwencji, nie został spełniony wymóg wynikający z art. 24 w zw. z art. 33 ust. 3 p.w.p. Jak słusznie zauważył organ, wprowadzone zmiany w stosunku do pierwotnej wersji zgłoszenia (w tym m.in. zmiana terminu "[...]" na "[...]" oraz zmiana formy gramatycznej z czynnej na bierną) nie wyeliminowały tej niejednoznaczności dotyczącej kategorii wynalazku. Kluczowe znaczenie w ocenie zdolności patentowej ma kryterium technicznego charakteru wynalazku. Jeśli Urząd Patentowy stwierdzi brak tej przesłanki, uznaje, że wynalazek nie posiada zdolności patentowej, co skutkuje zakończeniem dalszego badania i wykluczeniem ochrony patentowej (zob. także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 marca 2011 r., sygn. akt II GSK 374/10). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślono, że ocena technicznego charakteru wynalazków realizowanych za pomocą komputera powinna być dokonywana przy zastosowaniu tych samych kryteriów, które są stosowane w orzecznictwie Europejskiego Urzędu Patentowego. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że przystąpienie Polski do Porozumienia TRIPS oraz Konwencji o Patencie Europejskim wymaga jednolitej interpretacji przepisów dotyczących zdolności patentowej, zarówno w prawie polskim, jak i w ramach tych międzynarodowych porozumień. Wykładnia pojęcia "[...]" oraz interpretacja wymogu technicznego charakteru rozwiązania, powinna uwzględniać dynamiczną wykładnię i międzynarodowy kontekst, przyjmując europejską perspektywę i dorobek Europejskiego Urzędu Patentowego. Ponadto, ocena nowości, poziomu wynalazczego i przemysłowej stosowalności musi być przeprowadzana odrębnie od analizy, czy zgłoszenie stanowi wynalazek w rozumieniu art. 10 ustawy z 1972 r. o wynalazczości (obecnie art. 24 p.w.p.), zwłaszcza pod kątem charakteru technicznego zgłoszonego rozwiązania (zob. wyroki NSA: z 30 sierpnia 2021 r., sygn. akt II GSK 1069/11 oraz z 19 kwietnia 2021 r., II GSK 1140/11, a także K. Szczepanowska-Kozłowska, 3. Techniczny charakter rozwiązania [w:] K. Szczepanowska-Kozłowska, E. Nowińska, U. Promińska, Prawa własności przemysłowej. Przedmiot, treść i naruszenie, Warszawa 2021). Z art. 52 ust. 2 lit. (c) Konwencji o patencie europejskim (dalej: "Konwencja") jednoznacznie wynika, że programy komputerowe nie są uznawane za wynalazki. Ponadto zgodnie z ust. 3 tego artykułu, wyklucza się zdolność patentową przedmiotu lub działalności, o których mowa w art. 52 ust. 2 Konwencji, jedynie w takim zakresie, w jakim europejskie zgłoszenie patentowe lub patent europejski dotyczą takiego przedmiotu lub działalności jako takich. Zgodnie z art. 28 pkt 5 ustawy Prawo własności przemysłowej, za wynalazki nie uważa się również programów do maszyn cyfrowych. Choć zatem konwencja monachijska wyraźnie wyklucza możliwość udzielenia patentu na programy komputerowe, jeżeli europejskie zgłoszenie patentowe dotyczy takiego przedmiotu "[...]" (ang. [...]), to restrykcyjny charakter przepisu był wielokrotnie liberalizowany w decyzjach wydawanych przez Europejski Urząd Patentowy (K. Sztobryn, 3. Ochrona patentowa programów komputerowych w konwencji o udzielaniu patentów europejskich [w:] Ochrona programów komputerowych w prawie własności intelektualnej w Unii Europejskiej, Warszawa 2015). W decyzji T 208/84, dotyczącej systemu filtrowania zakłóceń obrazu, Europejski Urząd Patentowy (dalej: "EUP") jednoznacznie stwierdził, że przy ocenie patentowalności wynalazków nie należy czynić rozróżnienia w zależności od tego, czy efekt techniczny osiągany jest za pomocą oprogramowania, czy inną metodą. Kluczowym elementem w tej ocenie jest techniczny wkład, jaki wynalazek wnosi do znanego stanu techniki. W przedmiotowej decyzji EUP wskazał, że program komputerowy jako taki, będący jedynie metodą matematyczną, nie podlega ochronie patentowej. Natomiast program komputerowy, który jest przeznaczony do realizacji określonego procesu technicznego, w którym metoda matematyczna jest używana do osiągnięcia technicznego efektu, może zostać uznany za wynalazek. W przypadku rozpatrywanego wynalazku, dotyczącego cyfrowej metody przetwarzania obrazów, EUP uznał, że techniczny charakter rozwiązania, wyrażający się w "[...]" będących rezultatem zastosowanej metody, spełnia przesłanki patentowalności. Ponadto, decyzja [...] wprowadziła istotną zmianę w dotychczasowej praktyce, polegającą na uznaniu, że nowość wynalazku nie musi przejawiać się wyłącznie w cechach konstrukcyjnych komputera. Ostatecznie EUP podkreślił, że choć metoda matematyczna sama w sobie nie wywołuje skutku technicznego, to jej zastosowanie w ramach technicznego procesu, prowadzącego do zmian fizycznych, uzasadnia przyznanie ochrony patentowej (zob. decyzja Europejskiego Urzędu Patentowego T 208/84 w sprawie VICOM, pkt 16). Zgodnie z orzeczeniami Komisji Odwoławczej EUP z [...] lipca 1998 r., [...] oraz z [...] lutego 1999 r. [...], program komputerowy nie jest wyłączony z patentowania, jeśli powoduje tzw. dalszy efekt techniczny (ang. further technical effect). Efekt ten musi wykraczać poza zwykłą, fizyczną interakcję między oprogramowaniem (software) a sprzętem komputerowym (hardware), na którym jest uruchamiany. Innymi słowy, jeżeli program komputerowy generuje dalszy efekt techniczny, który polega na usprawnieniu wewnętrznego działania komputera, wykraczającym poza standardową interakcję między komponentami sprzętowymi i programowymi podczas przetwarzania danych, to program ten może być uznany za wynalazek o charakterze technicznym i nie jest wyłączony z możliwości patentowania. W decyzji Europejskiego Urzędu Patentowego z [...] kwietnia 2004 r. ([...]) w punktach 4.4, 4.5 oraz 4.6, podkreślono, że kluczowym elementem definicji wynalazku w rozumieniu art. 52 ust. 1 Konwencji jest posiadanie charakteru technicznego. Charakter ten może wynikać zarówno z fizycznych cech wynalazku, jak i z charakteru działania, a także może być nadany nietechnicznemu działaniu poprzez zastosowanie środków technicznych. Niemniej jednak, samo wykorzystanie środków technicznych nie gwarantuje patentowalności. Aby metoda była patentowalna, musi spełniać kryteria nowości, nieoczywistości oraz technicznego rozwiązania problemu, a także musi być zdolna do zastosowania przemysłowego. Skład orzekający zaznaczył, że w każdym przypadku konieczne jest przeprowadzenie analizy, która uwzględnia znaczenie poszczególnych cech w celu określenia istoty wynalazku. Ta analiza powinna obejmować ocenę technicznej istotności tych cech, zwłaszcza w kontekście potencjalnych nowych lub wynalazczych wkładów w porównaniu ze stanem techniki. Zgodnie z orzeczeniem NSA z 16 kwietnia 2024 r. sygn. akt II GSK 908/20 badając nowość, należy porównać nie tyle sama ideę (pomysł) urzeczywistnianą przez wynalazek zgłoszony i przeciwstawione mu rozwiązanie należące do stanu techniki, ile raczej tożsamość zastosowanych w obu wypadkach środków technicznych, sposób ich zestawienia oraz ocenę rozwiązań jako całość. O nowości wynalazku stanowią te jego cechy, które ujawniono w części znamiennej zastrzeżeń patentowych. Brak nowości musi dotyczyć całego zgłoszonego rozwiązania. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych oraz Europejskiego Urzędu Patentowego, wynalazki wspomagane programem komputerowym mogą być objęte ochroną patentową wyłącznie wtedy, gdy wykazują charakter techniczny i wywołują tzw. dalszy efekt techniczny. Oznacza to, że wynalazek musi wykraczać poza standardowe fizyczne oddziaływanie między programem a komputerem (lub jego komponentami) albo prowadzić do usprawnienia wewnętrznego działania komputera, które przekracza zwykłe interakcje między sprzętem a oprogramowaniem podczas przetwarzania danych. Urząd Patentowy powinien oceniać takie rozwiązanie pod kątem jego technicznej istotności, zwłaszcza w kontekście nowych lub wynalazczych wkładów w porównaniu do stanu techniki. Ponadto, wynalazek musi spełniać kryteria nowości, nieoczywistości oraz oferować techniczne rozwiązanie problemu, a także być zdolny do zastosowania przemysłowego. Bezsporne jest, że zgłoszenie dotyczy rozwiązania wspomaganego komputerowo, przy czym wszystkie ogólnie określone cechy techniczne, takie jak moduł jednostki sterującej, serwer bazy danych, moduł odbiorczy oraz wyświetlacz, stanowią powszechnie znane elementy techniczne. Urząd Patentowy trafnie stwierdził, że nowość rozwiązania opisanego w niezależnym zastrzeżeniu patentowym nr 1 polega na wsparciu tych modułów za pomocą oprogramowania komputerowego. Niemniej jednak, samo zastosowanie oprogramowania komputerowego nie nadaje zgłoszonemu rozwiązaniu charakteru technicznego; aby uznać je za wynalazek, musi ono wywoływać tzw. dalszy efekt techniczny. Sąd podziela stanowisko Urzędu Patentowego, że przekazywanie danych oraz organizacja ich przekazywania nie stanowią jednoznacznych cech technicznych i w związku z tym nie prowadzą do powstania dalszego efektu technicznego. Analiza zgłoszenia, zarówno w jego pierwotnej, jak i poprawionej wersji, wskazuje, że jego przedmiot ma charakter typowo organizacyjny. W ocenie Sądu, organ słusznie zauważył, że zgłoszenie nie określa w sposób jednoznaczny dalszych skutków technicznych. Brakuje w nim przede wszystkim cech charakterystycznych programu komputerowego, które wskazywałyby, że jego zastosowanie wykracza poza standardowe interakcje pomiędzy oprogramowaniem a urządzeniem (lub urządzeniami), na którym jest on uruchamiany. Samo przekazywanie danych pomiędzy poszczególnymi elementami systemu nie stanowi dalszego efektu technicznego. Nie ma przy tym znaczenia, czy dane są przesyłane w jednym czy w dwóch kierunkach pomiędzy poszczególnymi elementami, ani ogólne stwierdzenia typu: zapewniają szybkie i bez zakłóceń przesyłanie danych do wyświetlacza. Z uwagi na powyższe, Sąd podziela stanowisko organu, że przedmiot zgłoszenia określony w niezależnym zastrzeżeniu patentowym nr 1 nie może zostać uznany za wynalazek. Rozpoznając sprawę, Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Organ podjął wszystkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz prawidłowego załatwienia sprawy. Zgromadził i rozpatrzył pełny materiał dowodowy, opierając się głównie na dowodach dostarczonych przez zgłaszających lub skarżącą. W ocenie Sądu postępowanie było prowadzone zgodnie z art. 8 § 1 i 2 k.p.a., a organ w pełni uwzględnił podstawowe zasady prawa administracyjnego, w tym zasadę bezstronności, równego traktowania oraz utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw. Zdaniem Sądu, zarzut nieuwzględnienia przez organ praktyki orzeczniczej Europejskiego Urzędu Patentowego, sprzeczności rozstrzygnięć oraz dokonania skrajnie różnej oceny tego samego stanu faktycznego jest chybiony. Należy podkreślić, że choć organ w zaskarżonej decyzji bezpośrednio nie odwołał się do orzeczeń Europejskiego Urzędu Patentowego, to jednak wskazał podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz odniósł się do publikacji branżowych, w tym Wytycznych Prezesa Urzędu Patentowego, które uwzględniają m.in. orzecznictwo EUP. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełniało wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a., w szczególności zawierało wskazanie faktów uznanych przez organ za udowodnione, dowodów, na których organ się oparł, oraz wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji wraz z przytoczeniem odpowiednich przepisów prawa. Zdaniem Sądu organ właściwie zastosował przepisy art. 24, art. 33 ust. 1 oraz art. 33 ust. 3 p.w.p., co znalazło pełne uzasadnienie w okolicznościach sprawy. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.