VI SA/Wa 4159/14

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: Tomasz Sałek po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. S. A. w upadłości układowej z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. S. A. w upadłości układowej z siedzibą w W. na decyzję Komisji Nadzoru Finansowego z dnia [...] września 2014 roku nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów o funduszach inwestycyjnych p o s t a n a w i a: odmówić przyznania A. S. A. w upadłości układowej z siedzibą w W. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. A. S. A. w upadłości układowej z siedzibą w W. (dalej też jako skarżąca lub spółka) w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wpisu sądowego od skargi w kwocie 9 800 złotych, wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych dotyczące obowiązku uiszczenia wskazanej tytułem wpisu sądowego kwoty. W uzasadnieniu wniosku wskazała na zamknięcie roku obrotowego 2014 stratą sięgającą 13 240 000 złotych, przy wysokości kapitału zakładowego na poziomie 3 166 200 złotych i wartości środków trwałych wynoszącej 59 000 złotych. Wskazała, że zdeponowane przez nią środki finansowe w dwóch bankach zostały zajęte przez organ egzekucyjny. Skarżąca przedłożyła także postanowienie Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] marca 2015 roku ogłaszające upadłość skarżącej z możliwością układu oraz pozostawiające własny zarząd upadłego. Z treści przedmiotowego postanowienia wynika, że na dzień 23 lutego 2015r. ogólna wartość zobowiązań skarżącej wynosiła 5 961 348,96 zł, w tym m. in. zobowiązania pracownicze w wysokości 401 182,58 zł, zobowiązania podatkowe związane z niewypłaconymi wynagrodzeniami 151 423,14 zł, zobowiązania podatkowe PIT 317 661,00 zł, zobowiązania ZUS 28 061,67 zł. Najstarsze wymagalne i niezapłacone zobowiązania skarżąca posiadała wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i Urzędu Skarbowego. Na majątek skarżącej składały się jednostki uczestnictwa i certyfikaty w funduszach inwestycyjnych, środki trwałe, należności oraz środki gotówkowe w kasie w wysokości 100 000,00 zł i na rachunkach bankowych. Tym samym Sąd oszacował majątek skarżącej na kwotę 4 453 478,08 zł. Sąd zauważył, ze majątek skarżącej nie został zabezpieczony hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym czy ustawowym. Zostało natomiast dokonane szereg zabezpieczeń w toczących się z udziałem skarżącej procesach, poprzez zajęcia dokonane na rachunkach bankowych, bądź wierzytelnościach przypadających skarżącej. Sąd wskazał, że przeciwko skarżącej toczy się siedem postępowań sądowych. Wysokość miesięcznych kosztów ponoszonych na działalność skarżącej sięga kwoty około 25 000,00 zł. Sąd przedstawił propozycje układowe skarżącej, w których dokonała podziału wierzycieli na dwie grupy, pierwsza obejmująca wierzycieli, których wartość wierzytelności nie przekracza kwoty 5.000,00 zł, oraz druga, w której znaleźli się pozostali wierzyciele, których wierzytelności przekraczają ww. kwotę. W stosunku do wierzycieli drobnych, których wierzytelności nie przekraczają kwoty 5.000 zł skarżąca zaproponowała spłatę w całości kwoty głównej zadłużenia w terminie 60 dni od daty prawomocnego zatwierdzenia układu przy równoczesnym zaspokojeniu należności ubocznych. W ramach kategorii drugiej skarżąca zaproponowała, aby wierzyciele ci zostali zaspokojeni co do całości kwoty głównej wraz z odsetkami w 12 równych ratach, płatnych pod koniec każdego kwartału kalendarzowego, począwszy od końca pierwszego kwartału kalendarzowego w którym uprawomocniło się postanowienie o zatwierdzeniu układu. Jako źródła finansowania układu skarżąca wskazała: ściągnięcie wierzytelności od swoich dłużników, zysk z prowadzenia działalności, a nadto likwidację jednostek uczestnictwa i certyfikatów. Skarżąca przewidywała przy tym, iż w okresie 2 lat uda jej się odzyskać 100% należności od swoich kontrahentów, z czego uzyska wpływ w wysokości 2 384 778,76 zł. Nadto skarżąca wskazała, że w toku postępowania upadłościowego będzie prowadziła działalność, która będzie przynosić co najmniej 81 600 zł zysku rocznie. Natomiast likwidacja jednostek uczestnictwa oraz certyfikatów w funduszach inwestycyjnych zajmie ok. 2 - 3 lata zaś z tego tytułu uda się uzyskać wpływ w wysokości 4.874.729,33 zł. Skarżąca dodała również, iż w przypadku ogłoszenia upadłości z możliwością zawarcia układu jej akcjonariusze zamierzają doinwestować ją kwotą 700 000,00 zł z przeznaczeniem na zaspokojenie wierzytelności nie objętych układem. Zdaniem Sądu Rejonowego plan skarżącej zawierał realistyczne prognozy, w związku z czym ogłosił upadłość skarżącej z możliwością układu pozostawiając własny zarząd upadłego. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, rozpoznając wniosek skarżącej, zważył, co następuje: W świetle art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a.) zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy - jako wyjątek od powyższej zasady - winna być stosowana tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W myśl art. 245 § 1 i 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podkreślenia wymaga, że prawo pomocy jest wyjątkiem od zasady, zgodnie z którą każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 468/11 oraz postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 504/11 – publ.: orzeczenia.nsa.gov.pl). Oceniając zasadność wniosku, rozważenia wymaga, z jednej strony – interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej – interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Należy ponadto wskazać, że skarżąca wszczynając spór na drodze sądowej powinna liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. Uwzględniając powyższe stwierdzić należy, że wniosek skarżącej spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, nie zasługuje na uwzględnienie. Nie można przyjąć, że w sytuacji ogłoszenia upadłości podmiotu z możliwością zawarcia układu, który kontynuuje przecież prowadzenie działalności gospodarczej, możliwe jest priorytetowe traktowanie przez wnioskującego zobowiązań prywatnoprawnych ponad daniny publiczne. Wskazuje na to wyjątkowość instytucji prawa pomocy, powodującej, że koszty wszczętego postępowania sądowoadministracyjnego pokrywa Skarb Państwa, a zatem ogół obywateli. Podkreślenia wymaga, że spółka nie została pozbawiona możliwości zarządu swym majątkiem. Ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu stwarza bowiem możliwość kontynuowania działalności i nie powoduje również automatycznego zwolnienia spółki od ponoszenia kosztów sądowych. Stosownie do art. 10 w związku z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. prawo upadłościowe i naprawcze (dalej: u.p.u.n.) przesłanką ogłoszenia upadłości jest niewypłacalność dłużnika rozumiana jako niewykonywanie swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. W doktrynie przyjmuje się, że dla określenia, czy dłużnik jest niewypłacalny, nieistotne jest, czy nie wykonuje wszystkich zobowiązań pieniężnych czy też tylko niektórych z nich. Nieistotny też jest rozmiar niewykonywanych przez dłużnika zobowiązań. Tak rozumiana "niewypłacalność" nie jest więc tożsama z brakiem środków na dalsze funkcjonowanie przedsiębiorstwa upadłego. Dla określenia stanu niewypłacalności bez znaczenia są przyczyny niewykonywania zobowiązań z uwagi na to, że nawet niewykonywanie zobowiązań o niewielkiej wartości oznacza niewypłacalność dłużnika w rozumieniu art. 11 u.p.u.n. Podkreślić należy, że postępowanie układowe ma charakter pojednawczy. Sprawdzenie wierzytelności nie ma charakteru dochodzenia roszczeń wierzycieli od dłużnika. Ma ono na celu ustalenie istnienia wierzytelności, które są objęte postępowaniem układowym. Sprawdzone wierzytelności wpisywane są na listę wierzytelności. Od tego momentu wierzyciel otrzymuje prawo uczestniczenia w zgromadzeniu wierzycieli. Otwarcie postępowania układowego nie stanowi przeszkody w prowadzeniu postępowań sądowych na rzecz lub przeciwko dłużnikowi. Istnieje możliwość wszczęcia procesów w sprawach wierzytelności objętych postępowaniem układowym. Dłużnik ma możliwość dojścia z wierzycielami do porozumienia, a przez to kontynuowania swojej działalności, natomiast wierzyciele mają szansę odzyskania własnych należności bez ponoszenia kosztów (p. A. Jakubiak-Mirończuk, Postępowanie upadłościowe i naprawcze, [w:] "Alternatywne a sądowe rozstrzyganie sporów sądowych", LEX nr 81308). Podnieść należy, że, jak wynika z uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] marca 2015 r. sygn. akt [...], skarżąca zaprezentowała w postępowaniu upadłościowym propozycje układowe. I tak w stosunku do wierzycieli drobnych, których wierzytelności nie przekraczają kwoty 5.000 zł skarżąca zaproponowała spłatę w całości kwoty głównej zadłużenia a w stosunku do pozostałych wierzycieli spłata ta rozłożona będzie w 12 równych ratach. Skarżąca wskazała przy tym źródła finansowania układu, czyli ściągnięcie wierzytelności od swoich dłużników, zysk z prowadzenia działalności, a nadto likwidację jednostek uczestnictwa i certyfikatów. Skarżąca przewidywała przy tym, iż w okresie 2 lat uda jej się odzyskać 100% należności od swoich kontrahentów, z czego uzyska wpływ w wysokości 2 384 778,76 zł. Nadto skarżąca wskazała, że w toku postępowania upadłościowego będzie prowadziła działalność, która będzie przynosić co najmniej 81 600 zł zysku rocznie. W tym kontekście nie sposób uznać, że przewidywane przez skarżącą zaspokojenie w toku postępowania upadłościowego jej wierzycieli stanowi argument przemawiający za zwolnieniem strony postępowania sądowoadministracyjnego z obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania. Wierzytelności o charakterze cywilnoprawnym nie korzystają bowiem w żaden sposób z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym. Skoro skarżąca widzi możliwość uzyskania środków na cele związane ze spłatą jej wierzycieli, brak jest podstaw aby w ramach tych środków, nie uwzględnić kosztów postepowania sądowoadministracyjnego. Wydatki na spory sądowe są, obok wydatków o charakterze cywilnoprawnym, co do zasady, związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Zarazem wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o charakterze cywilnoprawnym - czyli te, których w przeważającej mierze dotyczą koszty uzyskania przychodów - nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. Nie można uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 listopada 2011 r., I FZ 344/11). Odnosząc się do argumentu, że strona ma zablokowane rachunki bankowe należy stwierdzić, że sam fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych skarżącej nie jest wystarczający dla uznania, iż spółka spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (zob. postanowienie NSA z 9 kwietnia 2009 r., I FZ 66/09). W razie zajęcia na zabezpieczenie rachunku bankowego przedsiębiorcy, sąd na wniosek obowiązanego złożony w terminie tygodniowym od dnia doręczenia mu postanowienia o zabezpieczeniu określa, jakie kwoty można pobierać na bieżące wypłaty wynagrodzeń za pracę wraz z podatkiem od wynagrodzenia i innymi ustawowymi ciężarami, a także na bieżące koszty prowadzonej działalności gospodarczej. Fakt zabezpieczenia rachunku bankowego nie jest zatem tożsamy z niemożliwością korzystania przez obowiązanego z rachunku bankowego, a tego typu blokada środków do oznaczonej wysokości na rachunku nie oznacza niemożności korzystania z rachunku przez spółkę. Reasumując, uznać należy, że skarżąca nie wykazała okoliczności niezbędnych do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało postanowić jak w sentencji.