VI SA/Wa 4379/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Romanowski po rozpoznaniu w dniu 2 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. Sp. z o.o. z siedzibą w L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. Sp. z o.o. z siedzibą w L. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym p o s t a n a w i a: odmówić przyznania skarżącej M. Sp. z o.o. z siedzibą w L. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych M. Sp. z o.o. z siedzibą w L. (dalej skarżąca, spółka) we wniosku o przyznanie prawa pomocy (złożonym na urzędowym formularzu PPPr [...] lutego 2015 r. – data stempla pocztowego) zażądała zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że w chwili obecnej odnotowuje znaczne problemy z płynnością finansową. Na dzień [...] lutego 2015 r. skarżąca posiadała na rachunkach bankowych kwotę 186.356,07 zł. Zobowiązania spółki wobec podwykonawców na [...] lutego 2015 r. wynosiły 1.391.481,92 zł, a należności od klientów na tę datę – 1.178.988,75 zł. Podkreśliła też, że jej zobowiązania rosną z każdym z dniem, m.in. w związku z realizacją projektów, jednakże spółka spłaca zobowiązania podatkowe, gromadzi na subkoncie środki w celu wypłaty poborów za dany miesiąc dla pracowników, jak również przygotowuje się do spłaty kredytu obrotowego. W oświadczeniu o majątku i dochodach spółka podała, iż wysokość jej kapitału zakładowego spółki wynosi 50.000 zł, wartość środków trwałych za okres styczeń - listopad 2014 r. to 879.775,93 zł, a strata za ten okres według bilansu wyniosła 229.487,24 zł. Ponadto skarżąca wskazała stany 11 posiadanych przez nią kont bankowych, na których były zgromadzone środki pieniężne w łącznej kwocie 128.408,79 zł. Postanowieniem z 14 maja 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu powyższego orzeczenia podniósł m.in., że pomimo odnotowywanego w 2014 roku mniejszego niż w roku poprzednim dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej, skarżąca ewidentnie zwiększyła jej skalę w stosunku do roku 2013. W tym kontekście zaakcentował znaczny wzrost przychodu w latach 2013 – 2014 (o ponad 2.140.000 zł) oraz zwrócił uwagę na wysokie koszty ogólnego zarządu (2.078.802,90 zł), które nie są związane z kosztami wytworzenia sprzedawanych produktów, a których skala świadczy o bardzo dobrej kondycji finansowej skarżącej. Wskazał ponadto, iż z informacji zawartych w rubrykach 5 i 9 urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że spółka posiada na kontach bankowych środki pieniężne w kwocie 128.408,79 zł, z których pokrywa koszty zobowiązań podatkowych i kredytowych oraz koszty wynagrodzeń pracowników. Podkreślił przy tym, że koszty sądowe również są wydatkami związanymi z bieżącą działalnością spółki. Pismem z [...] maja 2015 r. skarżąca wniosła sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego, podnosząc, iż jej sytuacja pogarsza się, ponieważ nie posiada już środków na rachunkach, zobowiązania wobec podwykonawców wynoszą 1.693.005,22 zł, a należności ściągalne są mniejsze i oscylują w granicach 489.560,09 zł. Ponadto zwiększyła się strata z działalności spółki i obecnie wynosi 200.155,18 zł. Podkreśliła, że przychody spółki są wprost związane z jej kosztami, gdyż jej wysoka pozycja wynika z pieniędzy jakie otrzymuje na wynagrodzenia uczestników badań, które bez marży przekazuje im po zakończeniu umów. Zatem "przychody te oznaczają przepływ środków przez spółkę, niż jej zarobek". Do sprzeciwu skarżąca nie załączyła żadnych dokumentów źródłowych potwierdzających pogorszenie jej sytuacji finansowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. (dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym może nastąpić, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Stosownie do treści art. 259 § 1 p.p.s.a. od postanowień wydanych na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw. Natomiast w myśl art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Na wstępie należy podkreślić, że z regulacji zawartej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wypływa jednoznaczny wniosek, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania w znaczeniu udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonujący, unaocznienia (por. Słownik języka polskiego pod redakcją prof. Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX z 1994 r., str. 805), że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna, ubiegająca się o prawo pomocy nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Tym samym rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy w gruncie rzeczy od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione (por. J. P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004 r., str. 319). Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną oraz prezentowane w tym zakresie stanowisko doktryny do realiów rozpatrywanej sprawy, stwierdzić należy, że przewidziana w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym nie została spełniona. Ponowna analiza stanu majątkowego skarżącej spółki dokonana w oparciu o podniesione przez nią okoliczności oraz znajdujące się w aktach sprawy kserokopie dokumentów źródłowych, prowadzi do wniosku, iż jej sytuacja finansowa pozwala na pokrycie kosztów sądowych, które na obecnym etapie sprawy sprowadzają się do wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł. Z dokumentów nadesłanych przez skarżącą (w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego) wynika, że w roku 2012 przy przychodzie w wysokości 24.356.718,17 zł spółka uzyskała dochód w kwocie 386.895,97 zł, natomiast w roku 2013 przy przychodzie w wysokości 15.409.486,26 zł jej dochód sięgnął kwoty 388.524,43 zł (por. sprawozdanie finansowe za rok 2013 wraz z rachunkiem zysków i strat). Wstępny rachunek zysków i strat za rok 2014 (wariant kalkulacyjny) wskazuje dochód w kwocie 18.192,21 zł przy przychodach w wysokości 17.554.864,42 zł. Jednocześnie zauważyć należy, że spółka w 2014 roku poniosła bardzo wysokie – sięgające kwoty 2.078.802,90 zł - koszty ogólnego zarządu. Koszty te są związane z organizacyjnym utrzymaniem przedsiębiorstwa oraz ogólną organizacją produkcji jako całości. Składają się na nie koszty administracyjno-gospodarcze (obejmujące koszty utrzymania zarządu przedsiębiorstwa jak np. wynagrodzenia członków zarządu, podróże służbowe, koszty biurowe) oraz koszty ogólnoprodukcyjne dotyczące tej części produkcji, która nie jest przypisana poszczególnym wydziałom (np. koszty utrzymania obiektów pozwalających na funkcjonowanie całego przedsiębiorstwa, ochrony mienia). Z kolei z rachunku zysków i strat za okres od 1 stycznia 2015 r. do 28 lutego 2015 r. wynika, iż spółka poniosła stratę w wysokości 78.341,09 zł przy przychodach netto ze sprzedaży w kwocie 1.699.114,51 zł. Skarżąca nie wykonała wezwania referendarza sądowego o nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy, nie odnosząc się w żaden sposób do przedmiotowego wezwania. Tymczasem brak udokumentowania na rachunkach bankowych transakcji potwierdzających prowadzoną działalność gospodarczą czyni w istocie niewyjaśnionym rzeczywisty stan środków pieniężnych posiadanych przez spółkę. Strona występująca na drogę sądową winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10). W odniesieniu do oceny wniosków składanych przez osoby prawne lub jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, ustawodawca wprowadził większe rygory, koncentrując się wyłącznie na przesłankach ekonomicznych, a ponadto uzależnił przyznanie prawa pomocy – mimo zaistnienia przesłanek ustawowych – od uznania sądów. Analiza orzeczeń sądów administracyjnych w tym zakresie prowadzi również do konstatacji, że jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 140/09). Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 16 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, a także postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08 oraz z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Dokonanej oceny nie zmienia też podnoszona przez skarżącą argumentacja dotycząca zwiększenia strat z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej oraz wysokości zobowiązań spółki wobec podwykonawców, bowiem nie została ona poparta żadnymi dokumentami źródłowymi. Jednocześnie Sąd zauważa - na co wielokrotnie zwracano uwagę w orzecznictwie sądów administracyjnych, że strona występująca na drogę sądową po pierwsze winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów takiego postępowania, a nadto koszty te należy traktować na równi z innymi wydatkami związanymi z prowadzeniem działalności gospodarczej. Skarżąca natomiast oświadczyła, iż spłaca swoje zobowiązania podatkowe, gromadzi na subkoncie środki w celu wypłaty poborów za dany miesiąc dla pracowników, jak również przygotowuje się do spłaty kredytu obrotowego, a jednocześnie zażądała zwolnienia od kosztów sądowych. Powyższe stwierdzenia, jak również okoliczność, iż skarżąca przeznacza bardzo wysokie kwoty na koszty ogólnego zarządu, pozwalają przypuszczać, że skarżąca drugorzędnie traktuje koszty niniejszego postępowania. W tym miejscu zaznaczyć należy, iż przyznanie prawa pomocy stanowi wsparcie państwa dla podmiotów, które z powodu braku środków finansowych zostały by pozbawione prawa do sądu. Pomoc ta pochodzi ze środków budżetu państwa, zatem jej przyznawanie może nastąpić tylko w niewątpliwie uzasadnionych przypadkach, a w niniejszej sprawie Sąd powziął wątpliwości, gdyż - jak już wyżej wskazano, nie jest w stanie ocenić rzeczywistej kondycji finansowej skarżącej. Wobec powyższego, brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej i dlatego na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.