VI SA/Wa 439/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Kozik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Nowecki Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Protokolant st. ref. Paulina Stylińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 maja 2014 r. sprawy ze skargi G. N. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego, uchwałą z [...] listopada 2013 r., nr [...], na podstawie art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm., nazywanej dalej "ustawą o radcach") w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania G. N. (nazywanego dalej "zdającym" "Skarżącym") od uchwały Nr [...] z [...] maja 2013 r. Komisji Egzaminacyjnej nr 2 do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2013 r. z siedzibą w K. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę. Do wydania zaskarżonej uchwały doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: W dniach [...] - [...] marca 2013 r. Skarżący przystąpił do egzaminu radcowskiego, na podstawie art. 361 ust. 1 ustawy o radcach, przed Komisją Egzaminacyjną Nr 2, powołaną zarządzeniem Ministra Sprawiedliwości nr [...] z [...] stycznia 2013 r. Po sprawdzeniu testu z pierwszej części egzaminu oraz dokonaniu oceny każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu, Komisja Egzaminacyjna ustaliła, że: z pierwszej części egzaminu, stanowiącej zestaw pytań testowych Skarżący uzyskał 81 punktów i otrzymał ocenę dobrą, z drugiej części egzaminu, poświęconej prawu karnemu Skarżący otrzymał ocenę dostateczną, z trzeciej części egzaminu radcowskiego poświęconej prawu cywilnemu Skarżący uzyskał ocenę niedostateczną, z części czwartej dotyczącej prawa gospodarczego uzyskał ocenę dobrą, a z części piątej poświęconej prawu administracyjnemu Skarżący uzyskał ocenę dostateczną. Ocenę niedostateczną z trzeciej części egzaminu radcowskiego poświęconej prawu cywilnemu Skarżący uzyskał po otrzymaniu dwóch niedostatecznych ocen cząstkowych od egzaminatorów sprawdzających pracę Skarżącego. Zgodnie z art. 366 ust. 1 ustawy o radcach, pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. W związku z powyższym otrzymanie przez Skarżącego oceny niedostatecznej z części trzeciej egzaminu przesądziło o uzyskaniu wyniku negatywnego z egzaminu radcowskiego, co Komisja Egzaminacyjna nr 2 stwierdziła uchwałą z [...] maja 2013 r. Pismem z [...] czerwca 2013 r. Skarżący wniósł odwołanie od tej uchwały, wnosząc o jej uchylenie, zmianę oceny zadania z zakresu prawa cywilnego na ocenę pozytywną i podjęcie uchwały w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, stwierdzającej pozytywny wynik z tego egzaminu. Zaskarżonej uchwale zarzucił nieprawidłową weryfikację realizacji zadania części trzeciej egzaminu radcowskiego w 2013 r. (prawo cywilne), stanowiącą następstwo niewłaściwego zastosowania regulacji art. 364 ust. 1, art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, a w konsekwencji nieuzasadnione określenie oceny cząstkowej na poziomie oceny niedostatecznej, a tym samym nietrafne ustalenie negatywnego wyniku z egzaminu radcowskiego. Skarżący podniósł, że uwagi egzaminatorów mają jedynie charakter techniczny. Brak jest podstaw do przyjęcia, że skutkują one nieważnością apelacji, która, zdaniem Komisji, nie uwzględnia interesu reprezentowanej strony. Apelacja powinna przede wszystkim spełniać wymogi pisma procesowego wskazane w art. 126 k.p.c., jak również wymogi formalne określone w przepisie art. 368 k.p.c. Zdaniem Skarżącego, przygotowana przez niego apelacja w ramach zadania egzaminacyjnego, spełniała powyższe wymogi. Skarżący przyznał, że podana w apelacji wartość przedmiotu zaskarżenia oraz kwota ponad którą wyrok został zaskarżony, zostały wskazane omyłkowo wskutek dużego zmęczenia w końcowej części egzaminu. Skarżący zaznaczył, że uchybienia te w żaden sposób nie wpłynęły na ważność samej apelacji, ani też nie są sprzeczne z interesem reprezentowanej strony. Sporządzona apelacja wskazywała w zakresie zaskarżenia częściowe zaskarżenie wyroku ponad kwotę 11.750,00 zł (przy czym w zamyśle odwołującego winna znajdować się tu kwota 35.500,00 zł, która omyłkowo wstawiona została w pozycję wartości przedmiotu zaskarżenia), Skarżący domagał się tym samym uchylenia zaskarżonego wyroku w części zasądzającej od pozwanego na rzecz powoda kwotę 87.555,00 zł plus koszty procesu. Jakkolwiek z punktu widzenia redakcyjnego, zaskarżenie wyroku nie jest może do końca prawidłowe (chociaż w praktyce forma taka jest bardzo często stosowana, w tym również przez profesjonalnych pełnomocników), to nie można pominąć faktu, iż zakres zaskarżenia wskazany został prawidłowo. Nie zaskarżono bowiem wyroku co do całej kwoty, jaką Sąd I instancji zasądził, nie kwestionowano więc obowiązku zapłaty zachowku co do zasady. Zaskarżono wyrok jedynie w części zasądzającej zachowek ponad uznana przez pozwaną stronę wysokość. W kwestii niezasadności wniosku apelacji o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i skierowania sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji, Skarżący podniósł, że tak sformułowany wniosek nie miał znaczenia dla pozytywnego rozpatrzenia sprawy. Jak wynika bowiem z piśmiennictwa oraz jednolitego orzecznictwa Sądu Najwyższego brak w apelacji zarzutów bądź wniosków apelacyjnych, niezależnie od tego, czy apelacja została sporządzona przez samą stronę, czy też przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego, nie może prowadzić do odrzucenia apelacji bez wezwania do uzupełnienia tych braków (tak uchw. SN III ZP 1/98, wyr. TK P 18/07). Skarżący wskazał na trafność zarzutu apelacji, że należny zachowek winien być pomniejszony o kwotę 6.000,00 zł, która to kwota jako koszty pogrzebu spadkodawcy winna być zaliczona do długów spadkowych, jak również trafnie podniósł i uzasadnił w sporządzonej apelacji zarzut niezaliczenia na poczet zachowku kwoty 12.000,00 zł, jaką powód otrzymał od spadkodawcy, co zgodne jest zarazem, z "opisem istotnych zagadnień do części trzeciej egzaminu radcowskiego", jak i z interesem reprezentowanej strony, a co z kolei Komisja Egzaminacyjna oceniając pracę, całkowicie pominęła. Odnosząc się do zarzuconego przez egzaminatorów uchybienia polegającego na wadliwym określeniu dnia, od którego należy naliczać odsetki ustawowe od kwoty zachowku, Skarżący podniósł, że przepisy prawa expresis verbis nie określają dnia, od którego należy rozpocząć naliczanie odsetek od kwoty zachowku. Powyższa kwestia nie została również w jednolity sposób uregulowana w orzecznictwie, jednak prezentowane przez Skarżącego orzecznictwo Sądu Najwyższego jest nowsze od orzecznictwa prezentowanego w opisie istotnych zagadnień do zadania z zakresu prawa cywilnego", co czyni, zdaniem Skarżącego, zaprezentowany w apelacji sposób naliczania odsetek za uzasadniony. Ponadto z uwagi na fakt zasądzenia przez Sąd pierwszej instancji ustawowych odsetek już od dnia wydania postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, argumentacja idąca w kierunku wymagalności świadczenia od daty wezwania do zapłaty (doręczenia pozwu) była poprawna i mogła skutecznie doprowadzić do zmiany zaskarżonego wyroku w prezentowanym zakresie, co niewątpliwie realizowało interes reprezentowanej strony. Skarżący nie zgodził się również ze stwierdzeniem jednego z egzaminatorów, jakoby rozstrzygnięcie o kosztach postępowania nie znajdowało oparcia w treści art. 101 k.p.c. Nie zgodził się również z zarzutem że zachowek w kwocie 35.000,00 zł (winno być 35.500,00 zł) wyliczono wadliwie. Kwota powyższa wynika bowiem z przyjęcia, iż zachowek w niniejszej sprawie stanowi % część spadku (380.000,00 zł / 4 = 95.000,00 zł). Jednocześnie pozwany wnosił o miarkowanie należnego zachowku o połowę (95.000,00 zł / 2 = 47.500,00 zł) oraz o odliczenie od zachowku kwoty 12.000,00 zł, co razem stanowi kwotę 35.500,00 zł. Jak wspomniano już powyżej, "wklejenie" przez odwołującego tak wyliczonej kwoty w pozycję "w.p.z." stanowiło tylko omyłkę techniczną spowodowaną zmęczeniem, co nie powinno mieć wpływu na rozpoznanie apelacji w żądanym zakresie, jak również nie powinno z góry przesądzać o negatywnym wyniku całego egzaminu radcowskiego. Komisja Egzaminacyjna II stopnia, analizując obowiązujący stan prawny z punktu widzenia zakresu orzekania przez Komisję II stopnia, doszła do wniosku, że postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres strona określa w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę. Jest to szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu przede wszystkim rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu. Jednakże, mając na względzie zakres zaskarżenia (zaskarżoną część lub części egzaminu), jeżeli komisja odwoławcza rozpatrując odwołanie dostrzeże mankamenty w kwestionowanej pracy, nie podnoszone przez egzaminatorów Komisji I stopnia, to ma obowiązek brania ich pod uwagę. Powołanie się tego organu na takie uchybienie nie narusza zakazu reformationis in peius, gdy nie dochodzi do obniżenia oceny z zaskarżonej części egzaminu (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2012 r., II GSK 195/12). Jasne jest także, że reguła ta działa także w drugą stronę, a zatem organ odwoławczy, związany jedynie zakresem zaskarżenia (zaskarżona część egzaminu), winien wziąć pod uwagę te pozytywne elementy pracy, które zostały pominięte przez egzaminatorów, a co do których Skarżący nie sformułował zarzutów w swoim odwołaniu. Organ odwoławczy kontroluje zatem odwołanie zgodnie z tą zasadą, bacząc jednak oczywiście, aby uzasadnienie uchwały zawierało przede wszystkim argumentację odnoszącą się do podniesionych zarzutów odwołania. Komisja Egzaminacyjna II stopnia następnie wskazał, że zgodnie z art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Ustawodawca, mając na uwadze cel i charakter egzaminu zawodowego, przy ocenie prac z części od drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dopuszcza możliwość różnego, acz prawidłowego rozwiązania tych samych zadań. Dlatego też w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych jedynie wyszczególnił najważniejsze kryteria oceny prac pisemnych z tych części egzaminu, tj.: 1) zachowanie wymogów formalnych, 2) właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, 3) poprawność rozstrzygnięcia problemu egzaminacyjnego, 4) należyte zabezpieczenie interesu reprezentowanej strony. Określone w przytoczonym przepisie art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych kryteria muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2012 r. w sprawie II GSK 921/11, z dnia 8 sierpnia 2012 r. w sprawie II GSK 1037/12, z dnia 12 grudnia 2012 r. w sprawie II GSK 1854/11). Taka regulacja, mająca na celu ochronę interesu społecznego, ma gwarantować dopuszczenie do wykonywania zawodu zaufania publicznego osób, których przygotowanie pod względem samodzielności i należytej wiedzy nie może budzić wątpliwości (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 marca 2013 r. w sprawie II GSK 2333/11, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2012 r. w sprawie II GSK 195/12). Dokonując więc oceny prac z poszczególnych części od drugiej do piątej należy kierować się wskazówkami w tym przepisie zawartymi, odnosząc je indywidualnie do każdej pracy. Przystępując do ponownej analizy pracy egzaminacyjnej Skarżącego z prawa cywilnego, Komisja Egzaminacyjna II stopnia wskazała, że działając w imieniu pozwanego trafnie zdający sporządził apelację, a nie opinię prawną o niezasadności jej wnoszenia, co świadczy o prawidłowym kierunku działania autora apelacji w interesie reprezentowanej strony. Aby interes reprezentowanej strony był należycie zabezpieczony, istotny jest zakres zaskarżenia rozstrzygnięcia, a przy tym podniesienie zarzutów prawa procesowego i ich odpowiednie uzasadnienie z powołaniem się na orzecznictwo sądowe oraz poglądy doktryny, jak również podniesienie zarzutów naruszenia prawa materialnego i ich uzasadnienie, a nadto złożenie wniosku apelacyjnego korespondującego z zarzutami. W przedstawionym stanie faktycznym należało zaskarżyć wyrok sądu I instancji w części - w zakresie pkt I uwzględniającego powództwo ponad kwotę uznaną przez pozwanego w odpowiedzi na pozew. Zdający w sporządzonej apelacji zaskarżył wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie w części tj.: ponad kwotę 11.750 zł. Zakres zaskarżenia został określony jednak w sposób sprzeczny z przyjętą przez zdającego wartością przedmiotu zaskarżenia ustaloną na kwotę 35.500 złotych. Poza tym zdający wnosił o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, na podstawie czego można wywnioskować, że żądał on uchylenia całego wyroku. Niezależnie od powyższego nie można uwzględnić na korzyść zdającego jego stanowiska zaprezentowanego w odwołaniu, iż wynikało to z pomyłkowego wstawienia w/w kwot przez niego pod koniec części trzeciej egzaminu i spowodowane było dużym zmęczeniem. Komisja Egzaminacyjna II stopnia wskazała następnie, że wyliczenia zdającego zawarte w odwołaniu precyzują sposób obliczenia wartości przedmiotu zaskarżenia, ale autor apelacji winien zamieścić je w uzasadnieniu środka zaskarżenia sporządzonego na egzaminie. Realia egzaminu radcowskiego obligują zdających do opracowania apelacji w sposób zrozumiały i pozbawiony braków formalnych (nawet usuwalnych), gdyż komisje egzaminacyjne muszą mieć możliwość dokonania oceny przygotowania zdających do wykonywania zawodu radcy prawnego. Komisja Egzaminacyjna II stopnia podniosła następnie, że w stanie sprawy w zakresie zarzutów prawa procesowego należało podnieść naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów oraz dokonanie jej w sposób wybiórczy i mało wnikliwy. Sąd pominął bowiem istotne w sprawie zeznania świadków. Zasadne zatem było podniesienie zarzutu naruszenia art. 299 k.p.c. (dowód z przesłuchania stron), w zw. z art. 233 § 1 k.p.c., Sąd I instancji wadliwie bowiem ocenił także zeznania pozwanego słuchanego w charakterze strony. Dopiero trafne zakwestionowanie ustaleń faktycznych pozwoliłoby na podniesienie kolejnych zarzutów zarówno w zakresie prawa procesowego, jak i materialnego. Zasadne było również podniesienie zarzutu naruszenia art. 320 k.p.c. i odmowę rozłożenia zasądzonego świadczenia na raty w sytuacji, gdy były ku temu przesłanki, a pozwany udowodnił podnoszone przez siebie twierdzenia. Istniały też podstawy do skonstruowania zarzutu naruszenia art. 98 k.p.c. ponieważ Sąd Okręgowy nie miał podstaw do obciążania pozwanego całością kosztów procesu. W zakresie prawa materialnego zasadny i kluczowy dla rozstrzygnięcia sprawy był również zarzut naruszenia art. 5 k.c. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy istniały podstawy do miarkowania kwoty dochodzonego zachowku w oparciu o zasady słuszności. Uzyskanie oceny pozytywnej wymagało również podniesienia przez zdającego zarzutu art. 481 k.c. w zakresie daty wymagalności roszczenia, co do odsetek od dochodzonej kwoty zachowku. Celowy był również zarzut naruszenia art. 991 k.c. poprzez pominięcie przez sąd przy ustaleniu wartości spadku środków pieniężnych, które powód otrzymał od matki pozwanego (a swojej siostry) tj. kwoty 12.000 złotych. Podniesione w apelacji przez zdającego zarzuty są w części trafne, ale ujęte zostały w sposób chaotyczny. Zdający nie rozgraniczył zarzutów procesowych i materialnoprawnych, skutkiem czego praca była mało przejrzysta. Zarzut naruszenia art. 233 k.p.c., co do był trafny. Zdajacy częściowo dostrzegł i podniósł pominięte przez Sąd okoliczności. Ponadto od profesjonalnego pełnomocnika można wymagać, aby podnosząc zarzut apelacyjny wskazywał przepis prawa z dokładnością do odpowiedniej jednostki redakcyjnej. Prawidłowo należało więc zarzucić naruszenie przez Sąd I instancji art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów. Powyższe niedokładności i braki opisywanego zarzutu powodują, że traci on na swojej skuteczności. Mankamenty te powinny mieć wpływ na ocenę pracy zdającego. W pracy zdającego został podniesiony zarzut naruszenia art. 320 k.p.c.. Sąd I instancji dopuścił się w tym zakresie istotnego uchybienia procesowego. Okoliczności sprawy uzasadniały rozłożenie świadczenia na raty, co znalazło wyraz w uzasadnieniu apelacji, w którym zdający ponowił wniosek o rozłożenie świadczenia na raty (5 rat). Powinien go jednakże doprecyzować wskazując termin płatności poszczególnych rat. Poza tym zarzut ten praktycznie nie został uzasadniony. Zdający w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach procesu zarzucił naruszenie art. 98 k.p.c., 100 k.p.c. oraz 101 k.p.c., ale uszło jego uwadze, że są to zarzuty wykluczające się. Na korzyść autora apelacji przemawia jednak treść uzasadnienia zarzutu niezastosowania art. 101 k.p.c., w którym wyjaśnił na czym polega uchybienie sądu w tym zakresie. W zakresie naruszenia prawa materialnego zdający trafnie zarzucił naruszenie art. 5 k.c. oraz poprawnie ten zarzut uzasadnił. Jest to jedyny zarzut apelacji poprawnie zgłoszony oraz należycie uzasadniony. Celowy również był zarzut w zakresie ustalonej przez Sąd I instancji daty wymagalności odsetek (art. 481 k.c.). Z pewnością uchybieniem Sądu było ustalenie, że odsetki należą się powodowi od daty postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Poglądy judykatury dotyczące daty wymagalności odsetek ustawowych przy roszczeniu o zachowek nie są jednolite. W interesie pozwanego leżało jednak ustalenie, jak najpóźniejszej daty wymagalności odsetek ustawowych, a taką niewątpliwe jest data wyrokowania w sprawie. Autor apelacji mógł również przyjąć jako datę wymagalności odsetek datę doręczenia pozwanemu odpisu pozwu (art. 455 k.c.), który był wezwaniem pozwanego do zapłaty. Autor apelacji nie podniósł stosownego zarzutu wprost, jednak nie budzi wątpliwości, że zarzut materialnoprawny w zakresie daty wymagalności odsetek ustawowych został przez zdającego skutecznie zgłoszony. Uzasadnienie apelacji nie zawierało istotnych wywodów jurydycznych oraz argumentacji prawnej dotyczącej uchybień procesowych Sądu I instancji oraz podstaw materialno-prawnych rozstrzygnięcia (z wyjątkiem uzasadnienia zarzutu art. 5 k.c.). Zdaniem Komisji zdający miał trudność powiązania postawionych przez siebie zarzutów (niepełnych) z określeniem wniosków w apelacji i ustaleniem wartości przedmiotu zaskarżenia, a także zakresu zaskarżenia. Mając na uwadze powyższe oraz uznając zarzuty zdającego w najistotniejszym zakresie za chybione. Komisja odwoławcza uznała, że brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania. Pismem z [...] stycznia 2014 r. Skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia z [...] listopada 2013 r., wnosząc o jej uchylenie oraz uchwały ją poprzedzającą. Zaskarżonej uchwale zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy: art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 36'1 usl 1 i art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie polegającej na uznaniu zarzutów skarżącego w najistotniejszym zakresie za chybione, a tym samym na dowolnym uznaniu, że brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania podczas, gdy skarżący w trzeciej części egzaminu z zakresu prawa cywilnego wniósł prawidłowy środek zaskarżenia oraz podniósł w nim prawidłowe zarzuty, co skutkować winno oceną pracy w przedziale oceny pozytywnej; art. 7, art. 77 § 1 |i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego w sprawie wbrew ciążącemu na organie II instancji obowiązkowi w tym zakresie polegające na pominięciu przy dokonywaniu oceny pracy skarżącego faktu zamieszczenia w sporządzonej apelacji wniosku, o zwolnienie strony od kosztów postępowania, w tym opłaty od apelacji i kosztów procesu podczas, gdy złożenie w/w wniosku prowadziło do należytego zabezpieczenia interesu reprezentowanej strony, a poddanie go ocenie w istotny sposób wpłynąć mogło na ustalenie pozytywnej oceny egzaminu. Skarżący wskazał, że swobodne uznanie administracyjne nie uprawnia jednak organu do tworzenia "istotnego zakresu" przesłanek wydania decyzji pozytywnej, po których ewentualnym spełnieniu organ przystąpi do oceny przesłanek mniej istotnych (już w granicach oceny pozytywnej). Błędne rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie, zdaniem Skarżącego, polegało na tym, że organ II instancji, przyjmując zbyt wąskie kryteria wydania oceny pozytywnej już na wstępie pozbawił go szansy na pozytywne rozstrzygnięcie sprawy, gdyż w rzeczywistości praca obarczona błędem polegającym na nieprawidłowym sformułowaniu wniosku apelacji w żadnym zestawieniu nie mogła dać oceny pozytywnej. Zdaniem Skarżącego prawidłowe kryteria oceny sporządzonej pracy powinny opierać się w szczególności o należyte zabezpieczenie interesu strony pozwanej. W takim zaś wypadku już samo wniesienie apelacji oraz zarzucenie dokonania błędnych ustaleń faktycznych w zakresie nieprawidłowego ustalenia substratu zachowku o kwoty 6.000 zł i 12.000 zł, zarzutu nieskorzystania przez sąd z miarkowania zachowku o połowę, jak również nieprawidłowego określenia daty naliczania odsetek i wysokości kosztów sądowych prowadziło do najkorzystniejszego rozstrzygnięcia dla reprezentowanej strony i powinno skutkować pozytywną oceną sporządzonej pracy. Ewentualne pozostałe uchybienia, powinny rzutować zaś na wartość oceny w przedziale oceny pozytywnej. Dowolne rozumienie przez organ II instancji pojęcia "należytego zabezpieczenia interesu reprezentowanej strony" w swej konsekwencji doprowadziło do utrzymania w mocy wadliwej decyzji (uchwały) organu I instancji. Skarżący dodał, czego nie podnosił w odwołaniu, że zarówno organ I oraz organ II instancji dokonując oceny pracy egzaminacyjnej nie wzięły pod uwagę zamieszczonego w apelacji wniosku o zwolnienie pozwanego od kosztów postępowania. Złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w przedstawionym stanie faktycznym w doniosły sposób realizowało interes reprezentowanej strony. W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II stopnia wniosła o oddalenie skargi, podtrzymała w całości stanowisko zawarte w zaskarżonej uchwale, stwierdzając, że skarga nie jest usprawiedliwiona, a zarzuty w niej stawiane są bezzasadne. Komisja Egzaminacyjna II stopnia zapoznała się z całością zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a uzasadnienie zaskarżonej uchwały zawiera wszystkie wymagane przez przepisy prawa elementy pozwalające na zapoznanie się z motywami podjętego rozstrzygnięcia. Komisja Egzaminacyjna II stopnia w sposób wszechstronny i dokładny zbadała sprawę, w tym (również zarzuty zawarte w odwołaniu skarżącego, czemu w sposób jasny, precyzyjny i wyczerpujący dała wyraz w uzasadnieniu swojego. Komisja Egzaminacyjna II stopnia podała przesłanki podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja odnosi się do wszystkich istotnych w sprawie okoliczności faktycznoprawnych. Uzasadnienie uchwały zawiera wystarczający zestaw argumentów o charakterze prawnym dotyczący prawidłowości kwestionowanej oceny prac z części trzeciej egzaminu radcowskiego i stanowiących jednocześnie odpowiedź na pozostałe twierdzenia skarżącego. Uzasadnienie uchwały wyjaśnia powody jej podjęcia. Komisja II Stopnia wyjaśniła powody, dla których uznała, że projekt apelacji sporządzony przez skarżącego został oceniony negatywnie, tym samym uzasadniła brak podstaw do podwyższenia oceny za tą pracę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanych przepisów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Rozpatrując sprawę w świetle powyższych kryteriów Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżona uchwała nie narusza prawa w stopniu dającym podstawy do jej uchylenia. Z art. 365 ust. 2 ustawy o radcach wynika, że oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych. Przepis ten w ust. 3 stanowi, że każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego. Z ust. 4, omawianego przepisu wynika, że ostateczną ocenę z pracy pisemnej danego zadania z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów. W niniejszej sprawie egzaminatorzy oceniający pracę Skarżącego z prawa cywilnego wystawili oceny cząstkowe niedostateczne, w wyniku czego średnia arytmetyczna z wystawionych ocen cząstkowych była oceną negatywną. Z art. 365 ust. 2 ustawy o radcach ponadto wynika, że oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dwaj egzaminatorzy dokonują biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Jak wynika z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopiero spełnienie wszystkich przesłanek wymienionych w przywołanym powyżej przepisie, pozwala na wystawienie oceny pozytywnej z danej części egzaminu radcowskiego. W wyroku z 13 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1929/12, Naczelny Sąd Administracyjny analizując relację przepisów art. 365 ust. 2 oraz 364 ust. 10 ustawy o radcach skonstatował, że: "W zależności od stopnia przygotowania do wykonywania omawianego zawodu przez osobę przystępującą do egzaminu wynik ten powinien być jeden, pozytywny albo negatywny, przy czym tylko spełnienie wszystkich ustawowych kryteriów zaproponowanego rozwiązania uprawnia oceniających do przejścia do skali ocen pozytywnych (od celującej do dostatecznej)". Tytułem wyjaśnienie należy dodać, że Sąd nie jest kolejną komisją egzaminacyjną, która ocenia pracę Skarżącej. Zadaniem Sądu jest kontrola prawidłowości prowadzonego postępowania i wydanego rozstrzygnięcia w świetle obowiązującego stanu prawnego, w tym czy ocena dokonana przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia nie ma cech dowolności, uwzględniając kryteria z art. 365 ust. 2 ustawy o radcach, wytyczające merytoryczne granice oceny. Analiza pracy egzaminacyjnej Skarżącej oraz uchwały Komisji Egzaminacyjną II stopnia, pozwala stwierdzić, że Komisja Egzaminacyjna, oceniając ponownie pracę Skarżącego nie wykroczyła poza granice określone w przywołanym przepisie. Zaskarżona uchwała zawiera merytoryczną ocenę pracy egzaminacyjnej Skarżącego, bazującą na opiniach dwóch egzaminatorów, którzy wystawili oceny cząstkowe niedostateczne z egzaminu z prawa cywilnego. W uchwale zostały wskazane prawidłowe elementy pracy Skarżącego, jak również zostały wymienione błędy w niej zawarte. Ostatecznie jednak, Komisja Egzaminacyjna II stopnia uznała, że uchybienia zawarte w pracy z zakresu prawa cywilnego uzasadniały stanowisko, że sporządzone opracowanie wskazywało na brak wystarczającej znajomości przepisów prawa, co uzasadniało utrzymanie oceny niedostatecznej. Komisja Egzaminacyjna II stopnia uznała, że podniesione w apelacji przez Skarżącego zarzuty są w części trafne, ale ujęte zostały w sposób chaotyczny. Skarżący nie rozgraniczył zarzutów procesowych i materialnoprawnych, co spowodowało, że praca jest mało przejrzysta. Prawidłowo należało zarzucić naruszenie przez Sąd I instancji art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, tymczasem jak wskazała Komisja, niedokładności i braki z zakresie zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. spowodowały, że zarzut ten stracił na skuteczności. Skarżący częściowo dostrzegł i podniósł pominięte przez Sąd okoliczności, który dokonując oceny zeznań pozwanego słuchanego w charakterze świadka, jak i zgłoszonych w sprawie świadków nie uwzględnił istotnych w sprawie okoliczności. Zasadne zatem było podniesienie zarzutu naruszenia art. 299 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. Komisja wskazała, że zarzut naruszenia przez Sąd art. 320 k.p.c. praktycznie nie został uzasadniony, jak również, że zarzuty naruszenia art. 98 k.p.c., 100 k.p.c. oraz 101 k.p.c., są zarzutami wykluczającymi się, choć na korzyść Skarżącego przemawia treść uzasadnienia zarzutu niezastosowania art. 101 k.p.c. Komisja podkreśliła, że w zasadzie jedynym zarzutem apelacji poprawnie zgłoszonym oraz należycie uzasadnionym był zarzut naruszenia art. 5 k.c. Ponadto, jak wskazała Komisja, uzasadnienie apelacji nie zawierało istotnych wywodów jurydycznych oraz argumentacji prawnej dotyczącej uchybień procesowych sądu I instancji oraz podstaw materialno-prawnych rozstrzygnięcia (z wyjątkiem uzasadnienia zarzutu art. 5 k.c.). W konsekwencji Komisja doszła do wniosku, że Skarżący ma trudności z powiązaniem postawionych przez siebie zarzutów z określeniem wniosków w apelacji i ustaleniem wartości przedmiotu zaskarżenia, a także zakresu zaskarżenia. Sąd stwierdza, że Komisja Egzaminacyjna II stopnia dokładnie przeanalizowała pracę Skarżącego oraz odniosła się do wszystkich istotnych w sprawie kwestii, podniesionych w skardze, wymieniając błędy zawarte w pracy Skarżącego oraz wyjaśniając swoje stanowisko w tej kwestii. Sąd, nie będąc kolejną komisją egzaminacyjną, ocenia zgodność z prawem, a więc legalność oceny dokonanej przez Komisję II Stopnia w zaskarżonej uchwale. Przytoczone przez Komisję kryteria oceny zawarte w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach, zawierają sformułowania nieostre, pozostawiając w związku z tym egzaminatorom jak i Komisji Egzaminacyjnej II stopnia pewien ograniczony luz decyzyjny. Sąd stwierdza, że zarówno Komisja Egzaminacyjna II stopnia jak i egzaminatorzy, dokładnie i merytorycznie uzasadnili swoją ocenę, co daje podstawy do uznania, iż praca Skarżącego nie spełnia kryteriów przywołanego przepisu. Przypomnienia wymaga, że praca egzaminacyjna powinna spełniać łącznie wszystkie kryteria zawarte w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach co sprawia, że wymogi uzyskania oceny pozytywnej z egzaminu radcowskiego są bardzo rygorystyczne. Uzasadnia to jednak twierdzenie, że zarzut Skarżącego o zbyt wąskich kryteriach oceny pozytywnej, czy też tworzeniu przez Komisję "istotnego zakresu" przesłanek wydania decyzji pozytywnej, po których ewentualnym spełnieniu organ przystąpi do oceny przesłanek mniej istotnych (już w granicach oceny pozytywnej), jest niezasadny. Pozwala to stwierdzić zatem, że granice dopuszczalnego luzu decyzyjnego nie zostały w niniejszej sprawie przekroczone, a zaskarżona uchwała nie jest obarczona wadą dowolności. Niezasadny jest zatem zarzut naruszenia art. 365 ust. 2 ustawy o radcach. Surową ocenę pracy egzaminacyjnej wymuszają przepisy ustawy o radcach prawnych (art. 365 ust. 2, jak i art. 364 ust. 1). Zgodnie z przepisem art. 364 ust. 1 ustawy o radcach, egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego, do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania. W tym miejscy wypada przytoczyć stwierdzenia Naczelnego Sądu Administracyjnego z przytaczanego już wyroku z 13 lutego 2014 r. sygn.. akt II GSK 1929/12: "Celem tego postępowania jest przede wszystkim sprawdzenie przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu pod względem zdolności do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania. W postępowaniu dotyczącym ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego obowiązkiem organów administracyjnych jest ochrona interesu publicznego, który w tym wypadku należy rozumieć, jako zapewnienie możliwości wykonywania zawodu zaufania publicznego przez osoby do tego należycie przygotowane". Z analizy pracy egzaminacyjnej Skarżącego wynika, że Komisja Egzaminacyjna II stopnia miała podstawy do przyjęcia, że Skarżący nie wykazał się przygotowaniem prawniczym do wykonywania zawodu w sposób należyty i samodzielny, w związku z czym negatywna ocena z egzaminu nie stanowi naruszenie art. 364 ust. 1 ustawy o radcach. Nie można też zgodzić się z zarzutem Skarżącego, że organ II instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego, nie wyjaśnił stanu faktycznego, nie rozpatrzył materiału dowodowego. W uzasadnieniu zaskarżonej uchwały organ dokonał analizy wszystkich błędów pracy Skarżącego z zakresu prawa cywilnego i uczynił to mając na uwadze ustawowe kryteria oceny. Uzasadnienie uchwały wyjaśnia powody jej podjęcia. Przywołane są stosowne przepisy prawa, zostały wyjaśnione motywy rozstrzygnięcia. Zaskarżona uchwała została wydana w oparciu o całokształt materiału dowodowego. Sąd nie dopatrzył się zatem zarzucanego naruszenia przepisów postępowania tj. art. 7, art. 77 § 1 art. 78 § 1 art. 80 art. 107 § 1 i § 3 oraz art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Sąd, po zbadaniu, czy Komisja Egzaminacyjna w niniejszej sprawie dopuściła się uchybień w procesie oceny pracy Skarżącego, nie stwierdził naruszeń mających wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, uznając przy tym, że organ odniósł się do wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia. Zaskarżona uchwała została podjęta z uwzględnieniem obowiązującego prawa po prawidłowym ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał skargę za bezzasadną i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.