VI SA/Wa 494/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. P. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 19-22 marca 2013 r. z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego postanawia odmówić przyznania M. P. prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca – M. P. wniosła w dniu [...] stycznia 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego. Do skargi załączyła na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Wyjaśniła, że uzyskuje dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (od dnia 1 grudnia 2011 roku), wykonywanej na rzecz jednego podmiotu (jak wynika z wydruków jest to kancelaria prawna) w kwocie 3.690 złotych, od których odprowadza między innymi składki do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (około tysiąca złotych miesięcznie) i podatki. Z zeznania podatkowego za rok 2013 wynika, że dochód skarżącej netto wyniósł około 2.100 złotych miesięcznie. Nadto skarżąca wskazała, że pokrywa koszty opłat z tytułu użytkowania lokalu mieszkalnego, przy czym w związku z przeprowadzką musiała poczynić znaczne wydatki na zakup sprzętu AGD. Postanowieniem z dnia 4 czerwca 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 494/14 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Pismem z dnia [...] lipca 2014 r. skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżąca wskazała, że dochód w wysokości 2.100 złotych nie jest stałym dochodem i jest w dużej mierze uzależniony od przyznania ewentualnej premii. Dodała, że w trakcie przebywania na zwolnieniu lekarskim przez okres ponad dwóch miesięcy w 2013 r. nie przysługiwało jej wynagrodzenie. W tym czasie, jak podała, przebywała na utrzymaniu rodziców. Wskazała też, że niewielkie oszczędności spożytkowała w listopadzie ubiegłego roku na zakup mieszkania (1/4 kosztów zakupu pokryła z własnych oszczędności). Uznała w związku z powyższym, że jej sytuacja majątkowa jest trudna i nie pozwala na wygospodarowanie kwoty odpowiedniej do zabezpieczenia kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego w kwocie 200 złotych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z przepisem art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej "p.p.s.a."), od postanowień wydanych na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 cyt. ustawy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw. W związku z tym należy uznać, iż właściwy do rozpatrzenia sprzeciwu jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 246 p.p.s.a. obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2008 r. sygn. akt II FZ 345/08). Dokonując zaś oceny zasadności wniosku Sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Stosownie do przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, iż może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (vide: postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). Jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 (niepubl.), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Nadto NSA stanął na stanowisku (por. postanowienie z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04 niepubl.), że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinasowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, podkreślić należy, że skarżąca nie wykazała, że znajduje się w takiej sytuacji życiowej, w której zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Skarżąca z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje stały miesięczny dochód oscylujący wokół kwoty 2.100 złotych miesięcznie. Tymczasem koszty sądowe na obecnym etapie postępowania sprowadzają się w istocie do obowiązku uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 złotych. Uwzględniając więc nawet wykazane przez skarżącą miesięczne wydatki, w przypadku opłacenia kosztów sądowych, skarżąca nie znajdzie się w sytuacji, w której nie będzie dysponować środkami na zabezpieczenie bieżących potrzeb życiowych. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). W ocenie Sądu, ubiegający się o przyznanie prawa pomoc winien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Niedopuszczalna jest zatem sytuacja, gdy strona regulując ciążące na niej zobowiązania żąda, by koszty sądowe pokrywał jej Skarb Państwa. Przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. ogranicza krąg osób, którym Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie częściowym, do osób ubogich, które mają problemy z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych (takich jak np. wyżywienie czy zakup leków niezbędnych w procesie leczenia) i nie są w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania. Tymczasem analiza transakcji na przedłożonych przez skarżącą wyciągach z rachunku bankowego wskazuje, że skarżąca na bieżąco uzyskuje wynagrodzenie i opłaca regularnie swoje zobowiązania. Należy w tym miejscu podkreślić, że zobowiązania cywilnoprawne strony nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez nią postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb nie zasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby zostałby przerzucony na innych obywateli. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Ponoszenie wydatków, które mają na celu zaspakajanie innych niż niezbędne koszty związane z utrzymaniem, nie mogą być  argumentem przemawiającym za przyznaniem prawa pomocy (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/11, cbois.nsa.gov.pl). Dokonana przez Sąd ocena sytuacji finansowej skarżącej w świetle nadesłanych przez nią dokumentów finansowych, pozwala na przyjęcie, że jest ona w stanie ponieść koszty sądowe, które w niniejszej sprawie sprowadzają się do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 200 zł. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.