VI SA/Wa 527/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Piotr Borowiecki po rozpoznaniu w dniu 10 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku C. Sp. z o.o. z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi C. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej umarzającej postępowanie w sprawie udzielenia zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej spółce C. Sp. z o.o. z siedzibą w W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Pismem z dnia [...] stycznia 2014 r. C. Sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej także: "skarżąca spółka" lub "strona skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej umarzającej postępowanie w sprawie udzielenia zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach. W dniu [...] marca 2014 r. skarżąca spółka złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku strona skarżąca wskazała, że w chwili obecnej nie posiada żadnych środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych. Strona stwierdziła, że w wyniku decyzji administracyjnych została pozbawiona całego majątku, gdyż zamknięto należące do niej salony gier, a znajdujące się w nich automaty (wraz z zawartą w automatach gotówką) zabezpieczono. W oświadczeniu o majątku i dochodach (rubryki nr 6 - 9 formularza PPPr) skarżąca spółka wskazała, że jej kapitał zakładowy wynosi 4.000.000 złotych, wysokość środków trwałych obejmuje kwotę 5.841.741,70 złotych, a według bilansu za ostatni rok obrotowy spółka osiągnęła stratę w wysokości 4.341.561,56 złotych. Skarżąca spółka wskazała, że posiada dwa rachunki bankowe, na których brak jest środków pieniężnych. W wykonaniu zarządzenia Referendarza sądowego WSA w Warszawie, pismem Sądu z dnia 28 kwietnia 2014 r. skarżąca spółka została wezwana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedstawienie w terminie 14 dni: a) rocznego sprawozdania finansowego spółki za rok 2012, b) dokumentu wskazującego na wysokość osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w 2013 roku - np. rocznego sprawozdania finansowego spółki za rok 2013, ewentualnie odpisu z księgi rachunkowej na koniec 2013 roku, c) dokumentu wskazującego na wysokość osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w 2014 roku - np. odpisu z księgi rachunkowej na koniec marca 2014 r., d) wyciągów z posiadanych przez skarżącą spółkę rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy, obejmujących informację o wszystkich transakcjach dokonanych na rachunkach w objętym wezwaniem terminie, e) dokumentów potwierdzających fakt zajęcia i zabezpieczenia należących do spółki automatów do gier. Powyższe wezwanie doręczono skarżącej spółce w dniu [...] maja 2014 r. i dotychczas nie zostało ono wykonane przez stronę. Postanowieniem z dnia 23 czerwca 2014 r. Referendarz sądowy WSA w Warszawie odmówił skarżącej spółce C Sp. z o.o. z siedzibą w W. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (postanowienie zostało doręczone stronie w dniu [...] lipca 2014 r. - vide: potwierdzenie odbioru przesyłki - k. 67 akt sądowych). Pismem z dnia [...] lipca 2014 r. skarżąca spółka wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia Referendarza sądowego. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżąca spółka podniosła, że Minister Finansów prowadzi wobec niej szereg postępowań o cofnięcie zezwoleń na prowadzenie salonów gier oraz kasyn gry na automatach. Strona skarżąca stwierdziła, że wydane przez Ministra Finansów decyzje o cofnięciu przedmiotowych zezwoleń zostały zaskarżone przez spółkę. Zdaniem skarżącej spółki, rezultatem powyższego była odmowa opieczętowania przez urzędników druków raportów dziennych/miesięcznych wpłat, wypłat i rezultatów gier, co - w ocenie strony skarżącej - wykluczyło możliwość dalszej działalności spółki w większości salonów gier. Skarżąca spółka podkreśliła, że de facto nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej, zaś jej działalność ogranicza się wyłącznie do prowadzenia szeregu spraw sądowych, administracyjnych i sądowoadministracyjnych. Zdaniem skarżącej spółki, opisana sytuacja spowodowana została czynnikami niezależnymi od niej. Strona podniosła ponadto, że w jej ocenie, poza naruszeniami prawa dokonanymi przez organy celne, które uznały nieostateczne decyzje Ministra Finansów za wykonalne (w wyniku których spółka musiała zamknąć wszystkie salony gier i kasyno) oraz poza zajęciami egzekucyjnymi wynikającymi z zaskarżanych decyzji, istnieją dalsze niezwykle istotne przyczyny powstałej sytuacji finansowej, w tym m.in. wynikające z wprowadzonej bez wymaganej notyfikacji Komisji Europejskiej zmiany stawki podatku. Ponadto, strona skarżąca podkreśliła, iż liczyła się z możliwością zaistnienia sporów sądowych, wymagających poniesienia kosztów opłat sądowych, adwokackich etc. Przyznała, że posiadała środki na ten cel, jednak - jak wskazała w sprzeciwie - nie miała żadnego wpływu na pozaprawne działania organów celnych, które dokonały zamknięcia salonów gier. Skarżąca spółka oświadczyła, że nie posiada oszczędności, ani majątku nadającego się do sprzedaży, z których mogłaby opłacić wpis sądowy. Strona wskazała, że pomimo zamknięcia salonów gier, musiała wypłacić wynagrodzenia pracownikom, a ponadto musiała również uregulować składki ubezpieczeniowe ZUS oraz podatek od wynagrodzeń pracowniczych. Strona skarżąca stwierdziła, że: a) działalności gospodarczej nie prowadzi, a zatem żadnych zysków nie osiąga; b) środki trwałe będące w posiadaniu skarżącej są niesprzedawalne, bowiem przy braku zainteresowania nabywców również nie mogą stanowić źródła finansowania czegokolwiek, w tym opłat sądowych; c) nie posiada aktywów obrotowych, które dałoby się sprzedać; d) na udziałowców spółki i ich decyzje o ewentualnych dopłatach spółka nie ma wpływu. Według strony skarżącej, dokonując oceny możliwości finansowych spółki, należy przede wszystkim wziąć pod uwagę bilans sporządzony na dzień 30 czerwca 2013 r. i wynikającą z niego ujemną wartość kapitału własnego wynoszącą -25.801.177,15 złotych, z czego - jak wyjaśniła skarżąca spółka - same krótkoterminowe zobowiązania wynoszą kilkanaście milionów złotych. Strona stwierdziła, że Sąd winien ocenić również stan środków pieniężnych w kasie i na rachunkach (1.239,20 złotych w dniu 31 marca 2013 r.), a także stratę netto w kwocie 3.600.963,04 złotych (na dzień 31 marca 2013 r.). Skarżąca spółka podkreśliła jednocześnie, iż prowadzone są wobec niej postępowania egzekucyjne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zdaniem Sądu, należy na wstępie wyraźnie podkreślić, że przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady wyrażonej w przepisie art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej: "p.p.s.a."), zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jednocześnie należy zauważyć, że prawo pomocy, stanowiąc formę przerzucenia kosztów na ogół społeczeństwa, może być udzielone jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w przepisie art. 246 p.p.s.a. (por. m.in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 853/11, a także z dnia 7 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 154/12 i II FZ 155/12). Zgodnie z przepisem art. 259 § 1 p.p.s.a., od postanowień wydanych na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 cyt. ustawy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw. Stosownie do art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. W niniejszej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Jedynym wymaganym kosztem sądowym na tym etapie postępowania jest wpis od skargi w wysokości 200 złotych. Zdaniem Sądu, należy przyjąć, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko związane z tą działalnością konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 21 marca 2006 r. (sygn. akt II FZ 196/06), obowiązkiem podmiotu, nawet prowadzącego działalność gospodarczą nieobarczoną nadzwyczajnym ryzykiem sporu, jest gromadzenie odpowiednich środków finansowych na koszty sądowe. Normalnym bowiem następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie spraw sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami. Z kolei w postanowieniu z dnia 1 sierpnia 2013 r., wydanym w sprawie sygn. akt I FZ 327/13, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził m.in., że nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Sąd zauważa, że zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Należy zwrócić uwagę, że skarżąca spółka została wezwana do potwierdzenia stosownymi dokumentami oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, czego jednak nie uczyniła. Natomiast w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego zawarła jedynie oświadczenie (niepoparte żadnym materiałem źródłowym), z którego wynika, że spółka nie prowadzi działalności gospodarczej, a zatem nie osiąga żadnych zysków, środki trwałe będące w posiadaniu skarżącej są niesprzedawalne, bowiem przy braku zainteresowania nabywców również nie mogą stanowić źródła finansowania czegokolwiek, w tym opłat sądowych, skarżąca nie posiada aktywów obrotowych, które dałoby się sprzedać, a także wyjaśniła, że nie ma wpływu na udziałowców spółki i ich decyzje o ewentualnych dopłatach. Sąd stwierdził, że strona skarżąca do sprzeciwu także nie dołączyła materiału źródłowego (wskazanych w wezwaniu Referendarza sądowego z dnia 15 kwietnia 2014 r.), na podstawie którego Sąd mógłby dokonać wnikliwej oceny kondycji finansowej spółki pod względem możliwości poniesienia przez skarżącą kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Sąd wyjaśnia, że zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się on w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem, rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (podobnie: J. P. Tarno /w:/ Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004 r., s. 319). W rozpoznawanej sprawie Sądu uznał, że strona skarżąca nie wykazała, nie podejmując nawet jakiejkolwiek próby, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowego. Biorąc pod uwagę fakt, iż skarżąca spółka nie przesłała na wezwanie Sądu żądanych dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową, brak było możliwości ustalenia, czy wypełnia ona przesłanki art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. W konsekwencji, należy uznać, że fakt niedopełnienia obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia oraz dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (tak również: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 września 2009 r. sygn. akt I OZ 895/09). Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - kierując się dyspozycją przepisów art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 259 § 1 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzekł, jak w sentencji postanowienia.